Class 10 CBSE Sanskrit – Shemushi
100 Important Questions | 2 Marks Each | Chapter Wise
समाधान:
अस्य पाठस्य मुख्यः सन्देशः अस्ति यत् शुद्धं पर्यावरणं स्वस्थजीवनाय अत्यन्तम् आवश्यकम् अस्ति। अतः सर्वैः पर्यावरणस्य संरक्षणं करणीयम्।
अस्य पाठस्य मुख्यः सन्देशः अस्ति यत् शुद्धं पर्यावरणं स्वस्थजीवनाय अत्यन्तम् आवश्यकम् अस्ति। अतः सर्वैः पर्यावरणस्य संरक्षणं करणीयम्।
समाधान:
वाहनानां धूमः, कारखानानां विषाक्तवायुः, वृक्षच्छेदनम् तथा प्लास्टिकस्य अत्यधिकः प्रयोगः पर्यावरणप्रदूषणस्य प्रमुखानि कारणानि सन्ति।
वाहनानां धूमः, कारखानानां विषाक्तवायुः, वृक्षच्छेदनम् तथा प्लास्टिकस्य अत्यधिकः प्रयोगः पर्यावरणप्रदूषणस्य प्रमुखानि कारणानि सन्ति।
समाधान:
वृक्षाः प्राणवायुम् उत्पादयन्ति तथा कार्बनडाइऑक्साइडं शोषयन्ति। ते वायुम् शुद्धं कृत्वा पर्यावरणस्य सन्तुलनं स्थापयन्ति।
वृक्षाः प्राणवायुम् उत्पादयन्ति तथा कार्बनडाइऑक्साइडं शोषयन्ति। ते वायुम् शुद्धं कृत्वा पर्यावरणस्य सन्तुलनं स्थापयन्ति।
समाधान:
जलप्रदूषणेन शुद्धजलस्य अभावः भवति। दूषितजलेन मनुष्याः रोगग्रस्ताः भवन्ति तथा जलचराणां जीवनम् अपि संकटग्रस्तं भवति।
जलप्रदूषणेन शुद्धजलस्य अभावः भवति। दूषितजलेन मनुष्याः रोगग्रस्ताः भवन्ति तथा जलचराणां जीवनम् अपि संकटग्रस्तं भवति।
समाधान:
छात्राः वृक्षारोपणं, स्वच्छतापालनं, जलसंरक्षणं तथा प्लास्टिकस्य न्यूनप्रयोगं कर्तुं शक्नुवन्ति।
छात्राः वृक्षारोपणं, स्वच्छतापालनं, जलसंरक्षणं तथा प्लास्टिकस्य न्यूनप्रयोगं कर्तुं शक्नुवन्ति।
समाधान:
वृक्षच्छेदनेन प्राणवायोः मात्रा न्यूना भवति। पर्यावरणस्य सन्तुलनं नश्यति तथा तापमानवृद्धिः भवितुम् अर्हति।
वृक्षच्छेदनेन प्राणवायोः मात्रा न्यूना भवति। पर्यावरणस्य सन्तुलनं नश्यति तथा तापमानवृद्धिः भवितुम् अर्हति।
समाधान:
शुद्धपर्यावरणेन मनुष्यः शुद्धवायुम्, स्वच्छजलम् तथा स्वस्थजीवनं प्राप्नोति। अतः शुद्धपर्यावरणं मानवजीवनस्य आधारः अस्ति।
शुद्धपर्यावरणेन मनुष्यः शुद्धवायुम्, स्वच्छजलम् तथा स्वस्थजीवनं प्राप्नोति। अतः शुद्धपर्यावरणं मानवजीवनस्य आधारः अस्ति।
समाधान:
पर्यावरणस्य असन्तुलने जलवायुपरिवर्तनं, प्रदूषणं तथा प्राकृतिकविपदः वर्धन्ते। मानवस्वास्थ्यं अपि प्रभावितं भवति।
पर्यावरणस्य असन्तुलने जलवायुपरिवर्तनं, प्रदूषणं तथा प्राकृतिकविपदः वर्धन्ते। मानवस्वास्थ्यं अपि प्रभावितं भवति।
समाधान:
प्रदूषणस्य निवारणं केवलं शासनस्य दायित्वं नास्ति। सर्वैः नागरिकैः स्वच्छतां पालयित्वा पर्यावरणरक्षणे सहयोगः करणीयः।
प्रदूषणस्य निवारणं केवलं शासनस्य दायित्वं नास्ति। सर्वैः नागरिकैः स्वच्छतां पालयित्वा पर्यावरणरक्षणे सहयोगः करणीयः।
समाधान:
प्रकृतिः अस्मभ्यं वायुम्, जलम्, अन्नम्, औषधयः तथा जीवनोपयोगीनि संसाधनानि ददाति। अतः सा मानवजीवनस्य आधारः अस्ति।
प्रकृतिः अस्मभ्यं वायुम्, जलम्, अन्नम्, औषधयः तथा जीवनोपयोगीनि संसाधनानि ददाति। अतः सा मानवजीवनस्य आधारः अस्ति।
समाधान:
पाठे बुद्धिमती स्त्री स्वबुद्धिचातुर्येण कठिनपरिस्थितेः समाधानं करोति। अतः बुद्धिः बलात् श्रेष्ठा इति शीर्षकं सार्थकम् अस्ति।
पाठे बुद्धिमती स्त्री स्वबुद्धिचातुर्येण कठिनपरिस्थितेः समाधानं करोति। अतः बुद्धिः बलात् श्रेष्ठा इति शीर्षकं सार्थकम् अस्ति।
समाधान:
सा संकटसमये धैर्यं न त्यक्तवती। स्वबुद्ध्या उचितम् उपायं चिन्तयित्वा समस्यायाः समाधानं कृतवती।
सा संकटसमये धैर्यं न त्यक्तवती। स्वबुद्ध्या उचितम् उपायं चिन्तयित्वा समस्यायाः समाधानं कृतवती।
समाधान:
कठिनपरिस्थितौ शारीरिकबलस्य अपेक्षया बुद्ध्या समस्या समाधानं प्राप्तवती। एतेन बुद्धेः महत्त्वं स्पष्टं भवति।
कठिनपरिस्थितौ शारीरिकबलस्य अपेक्षया बुद्ध्या समस्या समाधानं प्राप्तवती। एतेन बुद्धेः महत्त्वं स्पष्टं भवति।
समाधान:
धैर्यवान् व्यक्ति संकटसमये शान्तचित्तेन समस्यायाः समाधानं चिन्तयति। अधीरता निर्णयक्षमतां दुर्बलं करोति।
धैर्यवान् व्यक्ति संकटसमये शान्तचित्तेन समस्यायाः समाधानं चिन्तयति। अधीरता निर्णयक्षमतां दुर्बलं करोति।
समाधान:
बुद्धिमती स्त्री शारीरिकबलस्य उपयोगं न कृत्वा युक्त्या संकटात् मुक्तिं प्राप्नोति। अतः बुद्धिः बलात् श्रेष्ठा इति सिद्धम्।
बुद्धिमती स्त्री शारीरिकबलस्य उपयोगं न कृत्वा युक्त्या संकटात् मुक्तिं प्राप्नोति। अतः बुद्धिः बलात् श्रेष्ठा इति सिद्धम्।
समाधान:
नायिका कठिनपरिस्थितौ स्वबुद्धिचातुर्यं प्रदर्शयति। तस्याः युक्त्या संकटस्य समाधानं भवति।
नायिका कठिनपरिस्थितौ स्वबुद्धिचातुर्यं प्रदर्शयति। तस्याः युक्त्या संकटस्य समाधानं भवति।
समाधान:
मनुष्येण विपत्तौ धैर्यं न त्यक्त्वा बुद्ध्या समस्यायाः समाधानं कर्तव्यम्। बुद्धिचातुर्यं कठिनकार्येषु सहायकं भवति।
मनुष्येण विपत्तौ धैर्यं न त्यक्त्वा बुद्ध्या समस्यायाः समाधानं कर्तव्यम्। बुद्धिचातुर्यं कठिनकार्येषु सहायकं भवति।
समाधान:
बुद्धिमान् मनुष्यः संकटे न घबरति। सः परिस्थितिं विचार्य उचितं निर्णयं कृत्वा समस्या समाधानयति।
बुद्धिमान् मनुष्यः संकटे न घबरति। सः परिस्थितिं विचार्य उचितं निर्णयं कृत्वा समस्या समाधानयति।
समाधान:
अनेकासु परिस्थितिषु शारीरिकबलस्य अपेक्षया युक्तेः आवश्यकता भवति। बुद्ध्या कठिनकार्यं सरलतया साधयितुं शक्यते।
अनेकासु परिस्थितिषु शारीरिकबलस्य अपेक्षया युक्तेः आवश्यकता भवति। बुद्ध्या कठिनकार्यं सरलतया साधयितुं शक्यते।
समाधान:
बुद्धेः प्रयोगेन मनुष्यः परिस्थितेः सम्यक् विश्लेषणं कृत्वा उचितं निर्णयं कर्तुं शक्नोति। तेन समस्यायाः समाधानं भवति।
बुद्धेः प्रयोगेन मनुष्यः परिस्थितेः सम्यक् विश्लेषणं कृत्वा उचितं निर्णयं कर्तुं शक्नोति। तेन समस्यायाः समाधानं भवति।
समाधान:
अस्य पाठस्य मुख्यविषयः बालकस्य पालन-पोषणं तथा तस्य प्रति माता-पितृणां वात्सल्यभावः अस्ति।
अस्य पाठस्य मुख्यविषयः बालकस्य पालन-पोषणं तथा तस्य प्रति माता-पितृणां वात्सल्यभावः अस्ति।
समाधान:
बालस्य चेष्टाः सरलाः, स्वाभाविकाः निष्कपटाः च भवन्ति। अतः ताः सर्वेषां मनः आकर्षयन्ति।
बालस्य चेष्टाः सरलाः, स्वाभाविकाः निष्कपटाः च भवन्ति। अतः ताः सर्वेषां मनः आकर्षयन्ति।
समाधान:
स्नेहेन बालकस्य मनसि सुरक्षाभावः तथा आत्मविश्वासः उत्पद्यते। प्रेमपूर्णं वातावरणं तस्य व्यक्तित्वविकासाय उपयोगि भवति।
स्नेहेन बालकस्य मनसि सुरक्षाभावः तथा आत्मविश्वासः उत्पद्यते। प्रेमपूर्णं वातावरणं तस्य व्यक्तित्वविकासाय उपयोगि भवति।
समाधान:
माता-पितरौ बालकाय प्रेमं, संस्कारं, शिक्षां तथा उचितमार्गदर्शनं ददतः। एतेन बालकस्य सम्यक् विकासः भवति।
माता-पितरौ बालकाय प्रेमं, संस्कारं, शिक्षां तथा उचितमार्गदर्शनं ददतः। एतेन बालकस्य सम्यक् विकासः भवति।
समाधान:
उत्तमसंस्कारैः बालकस्य चरित्रनिर्माणं भवति। सः सदाचारं, अनुशासनं तथा मानवीयमूल्यानि ज्ञातुं शक्नोति।
उत्तमसंस्कारैः बालकस्य चरित्रनिर्माणं भवति। सः सदाचारं, अनुशासनं तथा मानवीयमूल्यानि ज्ञातुं शक्नोति।
समाधान:
कठोरव्यवहारेण बालकस्य मनसि भयम् उत्पद्यते। प्रेमपूर्वकं मार्गदर्शनं तस्य विकासाय अधिकम् उपयोगि भवति।
कठोरव्यवहारेण बालकस्य मनसि भयम् उत्पद्यते। प्रेमपूर्वकं मार्गदर्शनं तस्य विकासाय अधिकम् उपयोगि भवति।
समाधान:
बालकानां पालनं प्रेम, संस्कार तथा उचितशिक्षया करणीयम्। तेषां भावनानां अपि सम्मानः करणीयः।
बालकानां पालनं प्रेम, संस्कार तथा उचितशिक्षया करणीयम्। तेषां भावनानां अपि सम्मानः करणीयः।
समाधान:
बालकस्य मनः कपटरहितं भवति। तस्य निष्कपटाः भावाः तथा स्वाभाविकाः चेष्टाः सर्वान् आनन्दयन्ति।
बालकस्य मनः कपटरहितं भवति। तस्य निष्कपटाः भावाः तथा स्वाभाविकाः चेष्टाः सर्वान् आनन्दयन्ति।
समाधान:
परिवारः बालकाय प्रथमं शिक्षास्थानं भवति। परिवारात् सः भाषा, संस्कारान्, व्यवहारं तथा नैतिकमूल्यानि अधिगच्छति।
परिवारः बालकाय प्रथमं शिक्षास्थानं भवति। परिवारात् सः भाषा, संस्कारान्, व्यवहारं तथा नैतिकमूल्यानि अधिगच्छति।
समाधान:
बालस्य उचितपालनाय प्रेम, सुरक्षा, शिक्षा, संस्काराः तथा अनुशासनम् आवश्यकम्।
बालस्य उचितपालनाय प्रेम, सुरक्षा, शिक्षा, संस्काराः तथा अनुशासनम् आवश्यकम्।
समाधान:
माता स्वसन्तानस्य प्रति अत्यन्तं वात्सल्ययुक्ता भवति। सा सन्तानस्य सुखदुःखयोः समानरूपेण चिन्तां करोति।
माता स्वसन्तानस्य प्रति अत्यन्तं वात्सल्ययुक्ता भवति। सा सन्तानस्य सुखदुःखयोः समानरूपेण चिन्तां करोति।
समाधान:
माता सन्तानस्य सुखे प्रसन्ना भवति तथा दुःखे दुःखिता भवति। सा सन्तानस्य रक्षणाय सर्वदा तत्परा भवति।
माता सन्तानस्य सुखे प्रसन्ना भवति तथा दुःखे दुःखिता भवति। सा सन्तानस्य रक्षणाय सर्वदा तत्परा भवति।
समाधान:
जनन्याः प्रमुखः गुणः वात्सल्यम् अस्ति। सा सन्तानस्य प्रति निःस्वार्थप्रेमं प्रदर्शयति।
जनन्याः प्रमुखः गुणः वात्सल्यम् अस्ति। सा सन्तानस्य प्रति निःस्वार्थप्रेमं प्रदर्शयति।
समाधान:
माता सन्तानस्य दुःखं स्वदुःखवत् अनुभवति। सन्तानस्य पीडां दृष्ट्वा सा स्वयं दुःखिता भवति।
माता सन्तानस्य दुःखं स्वदुःखवत् अनुभवति। सन्तानस्य पीडां दृष्ट्वा सा स्वयं दुःखिता भवति।
समाधान:
माता प्रतिफलस्य अपेक्षां विना सन्तानस्य हितं चिन्तयति। अतः मातुः प्रेम निःस्वार्थं कथ्यते।
माता प्रतिफलस्य अपेक्षां विना सन्तानस्य हितं चिन्तयति। अतः मातुः प्रेम निःस्वार्थं कथ्यते।
समाधान:
मातृवात्सल्येन बालकस्य मनसि सुरक्षाभावः तथा आत्मविश्वासः उत्पद्यते। बालकस्य भावनात्मकविकासे तस्य महत्त्वम् अस्ति।
मातृवात्सल्येन बालकस्य मनसि सुरक्षाभावः तथा आत्मविश्वासः उत्पद्यते। बालकस्य भावनात्मकविकासे तस्य महत्त्वम् अस्ति।
समाधान:
माता सन्तानस्य शारीरिकं मानसिकं च हितं चिन्तयति तथा विपत्तिभ्यः तस्य रक्षणं करोति।
माता सन्तानस्य शारीरिकं मानसिकं च हितं चिन्तयति तथा विपत्तिभ्यः तस्य रक्षणं करोति।
समाधान:
जननी सन्तानेभ्यः सदाचारं, अनुशासनं, प्रेमं, परिश्रमं तथा मानवीयमूल्यानि शिक्षयति।
जननी सन्तानेभ्यः सदाचारं, अनुशासनं, प्रेमं, परिश्रमं तथा मानवीयमूल्यानि शिक्षयति।
समाधान:
मातुः प्रेम निःस्वार्थं तथा अमृतसदृशं मन्यते। तस्य प्रेमस्य समानं प्रेम अत्यन्तं दुर्लभम् अस्ति।
मातुः प्रेम निःस्वार्थं तथा अमृतसदृशं मन्यते। तस्य प्रेमस्य समानं प्रेम अत्यन्तं दुर्लभम् अस्ति।
समाधान:
पाठः मातृवात्सल्यस्य महत्त्वं प्रतिपादयति। माता सन्तानस्य जीवनस्य प्रमुखा आधारशिला अस्ति।
पाठः मातृवात्सल्यस्य महत्त्वं प्रतिपादयति। माता सन्तानस्य जीवनस्य प्रमुखा आधारशिला अस्ति।
समाधान:
सुभाषितानि मानवजीवनाय नैतिकमूल्यानि शिक्षयन्ति। तेषु सदाचारः, परोपकारः, विनयः तथा विवेकः प्रमुखाः सन्ति।
सुभाषितानि मानवजीवनाय नैतिकमूल्यानि शिक्षयन्ति। तेषु सदाचारः, परोपकारः, विनयः तथा विवेकः प्रमुखाः सन्ति।
समाधान:
सज्जनाः परोपकारिणः, विनयशीलाः, दयालवः तथा सत्यनिष्ठाः भवन्ति। ते परहितं चिन्तयन्ति।
सज्जनाः परोपकारिणः, विनयशीलाः, दयालवः तथा सत्यनिष्ठाः भवन्ति। ते परहितं चिन्तयन्ति।
समाधान:
परोपकारः मानवजीवनस्य श्रेष्ठं लक्षणम्। अन्येषां हितं कृत्वा मनुष्यः समाजस्य कल्याणे योगदानं ददाति।
परोपकारः मानवजीवनस्य श्रेष्ठं लक्षणम्। अन्येषां हितं कृत्वा मनुष्यः समाजस्य कल्याणे योगदानं ददाति।
समाधान:
विनयेन मनुष्यस्य व्यक्तित्वं शोभते। विनयी जनः सर्वेषां प्रियः तथा सम्माननीयः भवति।
विनयेन मनुष्यस्य व्यक्तित्वं शोभते। विनयी जनः सर्वेषां प्रियः तथा सम्माननीयः भवति।
समाधान:
दुर्जनः स्वार्थी, अहंकारी तथा परपीडकः भवति। सः प्रायः अन्येषां हितं न चिन्तयति।
दुर्जनः स्वार्थी, अहंकारी तथा परपीडकः भवति। सः प्रायः अन्येषां हितं न चिन्तयति।
समाधान:
धनं नश्वरम् अस्ति, किन्तु सद्गुणाः मनुष्यस्य चरित्रं निर्मान्ति। अतः धनस्य अपेक्षया सद्गुणाः अधिकं महत्त्वपूर्णाः सन्ति।
धनं नश्वरम् अस्ति, किन्तु सद्गुणाः मनुष्यस्य चरित्रं निर्मान्ति। अतः धनस्य अपेक्षया सद्गुणाः अधिकं महत्त्वपूर्णाः सन्ति।
समाधान:
मनुष्ये सत्यं, दया, विनयः, परोपकारः, धैर्यं तथा विवेकः इत्यादयः गुणाः भवितव्याः।
मनुष्ये सत्यं, दया, विनयः, परोपकारः, धैर्यं तथा विवेकः इत्यादयः गुणाः भवितव्याः।
समाधान:
सुभाषितानि विद्यार्थिभ्यः नैतिकशिक्षां ददति। तानि तेषां चरित्रनिर्माणे तथा उचितजीवनमार्गे सहायकानि भवन्ति।
सुभाषितानि विद्यार्थिभ्यः नैतिकशिक्षां ददति। तानि तेषां चरित्रनिर्माणे तथा उचितजीवनमार्गे सहायकानि भवन्ति।
समाधान:
सत्सङ्गेन मनुष्यः उत्तमान् विचारान् तथा सद्गुणान् प्राप्नोति। सज्जनसङ्गतिः चरित्रनिर्माणाय सहायकाः भवति।
सत्सङ्गेन मनुष्यः उत्तमान् विचारान् तथा सद्गुणान् प्राप्नोति। सज्जनसङ्गतिः चरित्रनिर्माणाय सहायकाः भवति।
समाधान:
सुभाषितानि अल्पैः शब्दैः गहनं जीवनज्ञानं ददति। तेषां शिक्षाः दैनिकजीवने आचरणीयाः भवन्ति।
सुभाषितानि अल्पैः शब्दैः गहनं जीवनज्ञानं ददति। तेषां शिक्षाः दैनिकजीवने आचरणीयाः भवन्ति।
समाधान:
प्रकृतौ स्थितानां सर्वेषां जीविनां परस्परसौहार्दं प्रकृतेः शोभां वर्धयति। सहअस्तित्वं प्रकृतेः विशेषता अस्ति।
प्रकृतौ स्थितानां सर्वेषां जीविनां परस्परसौहार्दं प्रकृतेः शोभां वर्धयति। सहअस्तित्वं प्रकृतेः विशेषता अस्ति।
समाधान:
प्रकृतौ सर्वे जीवाः परस्परं आश्रिताः सन्ति। एकस्य जीवस्य क्रियया अन्यस्य जीवनं प्रभावितं भवति।
प्रकृतौ सर्वे जीवाः परस्परं आश्रिताः सन्ति। एकस्य जीवस्य क्रियया अन्यस्य जीवनं प्रभावितं भवति।
समाधान:
प्रकृतिसन्तुलनेन जीवजगतः जीवनं सुरक्षितं भवति। सन्तुलनस्य भङ्गेन पर्यावरणीयसमस्याः उत्पद्यन्ते।
प्रकृतिसन्तुलनेन जीवजगतः जीवनं सुरक्षितं भवति। सन्तुलनस्य भङ्गेन पर्यावरणीयसमस्याः उत्पद्यन्ते।
समाधान:
मानवस्य प्रकृत्या सह मैत्रीपूर्णः तथा संरक्षणात्मकः सम्बन्धः भवेत्। प्रकृतेः संसाधनानां दुरुपयोगः न करणीयः।
मानवस्य प्रकृत्या सह मैत्रीपूर्णः तथा संरक्षणात्मकः सम्बन्धः भवेत्। प्रकृतेः संसाधनानां दुरुपयोगः न करणीयः।
समाधान:
वृक्षारोपणं, जलसंरक्षणं, प्रदूषणनिवारणं तथा वन्यजीवरक्षणं करणीयम्। प्राकृतिकसंसाधनानां संरक्षणं सर्वैः करणीयम्।
वृक्षारोपणं, जलसंरक्षणं, प्रदूषणनिवारणं तथा वन्यजीवरक्षणं करणीयम्। प्राकृतिकसंसाधनानां संरक्षणं सर्वैः करणीयम्।
समाधान:
स्वार्थः, संसाधनानां विषये स्पर्धा तथा असहयोगः कलहस्य कारणानि भवन्ति। सहयोगेन कलहः निवारयितुं शक्यते।
स्वार्थः, संसाधनानां विषये स्पर्धा तथा असहयोगः कलहस्य कारणानि भवन्ति। सहयोगेन कलहः निवारयितुं शक्यते।
समाधान:
सौहार्दस्य अभावे कलहः तथा असन्तोषः भवति। परस्परसहयोगस्य अभावेन समाजस्य विकासः बाधितः भवति।
सौहार्दस्य अभावे कलहः तथा असन्तोषः भवति। परस्परसहयोगस्य अभावेन समाजस्य विकासः बाधितः भवति।
समाधान:
प्रकृतिः अस्मान् परस्परसहयोगस्य, सहअस्तित्वस्य तथा सन्तुलनस्य शिक्षा ददाति।
प्रकृतिः अस्मान् परस्परसहयोगस्य, सहअस्तित्वस्य तथा सन्तुलनस्य शिक्षा ददाति।
समाधान:
सहअस्तित्वेन समाजे शान्तिः, सहयोगः तथा विकासः भवति। मनुष्यः अन्यैः जीवैः सह समन्वयेन जीवितुं शक्नोति।
सहअस्तित्वेन समाजे शान्तिः, सहयोगः तथा विकासः भवति। मनुष्यः अन्यैः जीवैः सह समन्वयेन जीवितुं शक्नोति।
समाधान:
सर्वेषां जीविनां मध्ये सौहार्दं तथा सहअस्तित्वं भवेत्। प्रकृतेः संरक्षणं सर्वेषां सामूहिकं कर्तव्यम् अस्ति।
सर्वेषां जीविनां मध्ये सौहार्दं तथा सहअस्तित्वं भवेत्। प्रकृतेः संरक्षणं सर्वेषां सामूहिकं कर्तव्यम् अस्ति।
समाधान:
पाठे एकः विचित्रः साक्षी न्यायप्रक्रियायां महत्त्वपूर्णां भूमिकां निर्वहति। तस्य साक्ष्येन सत्यस्य उद्घाटनं भवति।
पाठे एकः विचित्रः साक्षी न्यायप्रक्रियायां महत्त्वपूर्णां भूमिकां निर्वहति। तस्य साक्ष्येन सत्यस्य उद्घाटनं भवति।
समाधान:
साक्षी घटनासम्बन्धितं सत्यं न्यायालयस्य पुरतः स्थापयति। तस्य सत्यवचनं न्यायनिर्णये महत्त्वपूर्णं भवति।
साक्षी घटनासम्बन्धितं सत्यं न्यायालयस्य पुरतः स्थापयति। तस्य सत्यवचनं न्यायनिर्णये महत्त्वपूर्णं भवति।
समाधान:
न्यायाधीशस्य कर्तव्यं प्रमाणानां तथा साक्ष्याणां परीक्षणं कृत्वा निष्पक्षनिर्णयं दातुम् अस्ति।
न्यायाधीशस्य कर्तव्यं प्रमाणानां तथा साक्ष्याणां परीक्षणं कृत्वा निष्पक्षनिर्णयं दातुम् अस्ति।
समाधान:
असत्यसाक्ष्येन निर्दोषः दण्डितः भवितुम् अर्हति तथा दोषी मुक्तः भवितुम् अर्हति। अतः असत्यसाक्ष्यं हानिकारकम् अस्ति।
असत्यसाक्ष्येन निर्दोषः दण्डितः भवितुम् अर्हति तथा दोषी मुक्तः भवितुम् अर्हति। अतः असत्यसाक्ष्यं हानिकारकम् अस्ति।
समाधान:
पाठे अन्ततः सत्यस्य विजयः भवति। तेन शिक्ष्यते यत् कठिनपरिस्थितौ अपि सत्यं वक्तव्यम्।
पाठे अन्ततः सत्यस्य विजयः भवति। तेन शिक्ष्यते यत् कठिनपरिस्थितौ अपि सत्यं वक्तव्यम्।
समाधान:
प्रमाणैः घटनायाः सत्यता परीक्ष्यते। उचितप्रमाणानाम् आधारेण निष्पक्षनिर्णयः कर्तुं शक्यते।
प्रमाणैः घटनायाः सत्यता परीक्ष्यते। उचितप्रमाणानाम् आधारेण निष्पक्षनिर्णयः कर्तुं शक्यते।
समाधान:
अस्मात् पाठात् सत्यस्य, न्यायस्य तथा विवेकपूर्णनिर्णयस्य शिक्षा प्राप्यते। अन्यायः अन्ततः पराजितः भवति।
अस्मात् पाठात् सत्यस्य, न्यायस्य तथा विवेकपूर्णनिर्णयस्य शिक्षा प्राप्यते। अन्यायः अन्ततः पराजितः भवति।
समाधान:
निष्पक्षतया एव निर्दोषस्य रक्षणं तथा दोषिणः दण्डः सम्भवति। पक्षपातेन न्यायस्य उद्देश्यं नश्यति।
निष्पक्षतया एव निर्दोषस्य रक्षणं तथा दोषिणः दण्डः सम्भवति। पक्षपातेन न्यायस्य उद्देश्यं नश्यति।
समाधान:
साक्षी घटनासम्बन्धितं तथ्यं न्यायालये प्रस्तुतयति। तेन न्यायाधीशस्य सत्यनिर्णये सहायता भवति।
साक्षी घटनासम्बन्धितं तथ्यं न्यायालये प्रस्तुतयति। तेन न्यायाधीशस्य सत्यनिर्णये सहायता भवति।
समाधान:
घटनानां क्रमिकविकासः तथा विचित्रसाक्षिणः भूमिका पाठकेषु कौतूहलं जनयति। अन्ते रहस्यस्य समाधानं भवति।
घटनानां क्रमिकविकासः तथा विचित्रसाक्षिणः भूमिका पाठकेषु कौतूहलं जनयति। अन्ते रहस्यस्य समाधानं भवति।
समाधान:
हितकराः, सत्यपूर्णाः तथा जीवनोपयोगिनः विचाराः सूक्तयः इति कथ्यन्ते। ताः मनुष्याय उचितमार्गं दर्शयन्ति।
हितकराः, सत्यपूर्णाः तथा जीवनोपयोगिनः विचाराः सूक्तयः इति कथ्यन्ते। ताः मनुष्याय उचितमार्गं दर्शयन्ति।
समाधान:
सूक्तयः अल्पैः शब्दैः गम्भीरं जीवनज्ञानं ददति। ताः मनुष्यं सदाचाराय तथा विवेकपूर्णजीवनाय प्रेरयन्ति।
सूक्तयः अल्पैः शब्दैः गम्भीरं जीवनज्ञानं ददति। ताः मनुष्यं सदाचाराय तथा विवेकपूर्णजीवनाय प्रेरयन्ति।
समाधान:
सूक्तयः सत्याचरणस्य महत्त्वं दर्शयन्ति। सत्यं मनुष्यस्य चरित्रस्य आधारः भवति।
सूक्तयः सत्याचरणस्य महत्त्वं दर्शयन्ति। सत्यं मनुष्यस्य चरित्रस्य आधारः भवति।
समाधान:
सूक्तयः विद्यार्थिनः सदाचाराय, अनुशासनाय तथा परिश्रमाय प्रेरयन्ति। ताः चरित्रनिर्माणे सहायकाः भवन्ति।
सूक्तयः विद्यार्थिनः सदाचाराय, अनुशासनाय तथा परिश्रमाय प्रेरयन्ति। ताः चरित्रनिर्माणे सहायकाः भवन्ति।
समाधान:
परिश्रमेण मनुष्यः स्वलक्ष्यं प्राप्तुं शक्नोति। निरन्तरः परिश्रमः सफलतायाः प्रमुखं साधनम् अस्ति।
परिश्रमेण मनुष्यः स्वलक्ष्यं प्राप्तुं शक्नोति। निरन्तरः परिश्रमः सफलतायाः प्रमुखं साधनम् अस्ति।
समाधान:
गतः समयः पुनः न आगच्छति। अतः मनुष्येण समयस्य सदुपयोगं कृत्वा जीवनस्य लक्ष्यं प्राप्तव्यम्।
गतः समयः पुनः न आगच्छति। अतः मनुष्येण समयस्य सदुपयोगं कृत्वा जीवनस्य लक्ष्यं प्राप्तव्यम्।
समाधान:
विनयेन मनुष्यस्य व्यक्तित्वं शोभते। विनयी जनः सर्वेषां सम्मानं प्राप्नोति।
विनयेन मनुष्यस्य व्यक्तित्वं शोभते। विनयी जनः सर्वेषां सम्मानं प्राप्नोति।
समाधान:
ज्ञानं अज्ञानं दूरीकरोति तथा उचितानुचितयोः विवेकं ददाति। ज्ञानवान् व्यक्ति समस्याः बुद्ध्या समाधानयति।
ज्ञानं अज्ञानं दूरीकरोति तथा उचितानुचितयोः विवेकं ददाति। ज्ञानवान् व्यक्ति समस्याः बुद्ध्या समाधानयति।
समाधान:
सूक्तयः समाजे सत्यं, सदाचारं, सहयोगं तथा परोपकारं स्थापयितुं प्रेरयन्ति।
सूक्तयः समाजे सत्यं, सदाचारं, सहयोगं तथा परोपकारं स्थापयितुं प्रेरयन्ति।
समाधान:
सूक्तीनां भाषा संक्षिप्ता किन्तु अर्थः गम्भीरः भवति। अल्पशब्देषु ताः व्यापकं जीवनज्ञानं प्रददति।
सूक्तीनां भाषा संक्षिप्ता किन्तु अर्थः गम्भीरः भवति। अल्पशब्देषु ताः व्यापकं जीवनज्ञानं प्रददति।
समाधान:
पृथिव्याः अन्तर्भागे उत्पन्नया शक्त्या भूमेः आकस्मिकं कम्पनं भूकम्पः कथ्यते। सः प्राकृतिकापदासु एकः अस्ति।
पृथिव्याः अन्तर्भागे उत्पन्नया शक्त्या भूमेः आकस्मिकं कम्पनं भूकम्पः कथ्यते। सः प्राकृतिकापदासु एकः अस्ति।
समाधान:
भूकम्पेन भवनानि क्षतिग्रस्तानि भवन्ति, मार्गाः बाधिताः भवन्ति तथा जनजीवनं अव्यवस्थितं भवति।
भूकम्पेन भवनानि क्षतिग्रस्तानि भवन्ति, मार्गाः बाधिताः भवन्ति तथा जनजीवनं अव्यवस्थितं भवति।
समाधान:
भूकम्पसमये जनैः शान्तचित्तैः सुरक्षितस्थाने आश्रयः ग्रहीतव्यः। क्षतिग्रस्तभवनात् दूरं स्थातव्यम्।
भूकम्पसमये जनैः शान्तचित्तैः सुरक्षितस्थाने आश्रयः ग्रहीतव्यः। क्षतिग्रस्तभवनात् दूरं स्थातव्यम्।
समाधान:
पूर्वतयार्या आपत्काले जनानां रक्षणं शीघ्रं कर्तुं शक्यते। सुरक्षितस्थानस्य ज्ञानं तथा प्राथमिकचिकित्सा उपयोगिन्यौ स्तः।
पूर्वतयार्या आपत्काले जनानां रक्षणं शीघ्रं कर्तुं शक्यते। सुरक्षितस्थानस्य ज्ञानं तथा प्राथमिकचिकित्सा उपयोगिन्यौ स्तः।
समाधान:
आवासस्य अभावः, खाद्यजलस्य समस्या, चिकित्सासुविधायाः अभावः तथा आर्थिकहानिः इत्यादयः समस्याः उत्पद्यन्ते।
आवासस्य अभावः, खाद्यजलस्य समस्या, चिकित्सासुविधायाः अभावः तथा आर्थिकहानिः इत्यादयः समस्याः उत्पद्यन्ते।
समाधान:
पीडितेभ्यः भोजनं, वस्त्रं, औषधं तथा आश्रयं दातव्यम्। प्रशासनस्य तथा स्वयंसेवकानां साहाय्यं करणीयम्।
पीडितेभ्यः भोजनं, वस्त्रं, औषधं तथा आश्रयं दातव्यम्। प्रशासनस्य तथा स्वयंसेवकानां साहाय्यं करणीयम्।
समाधान:
आपदाकाले जनाः परस्परं साहाय्यं कुर्वन्ति। तेन समाजस्य एकता, सहयोगः तथा मानवता प्रकटते।
आपदाकाले जनाः परस्परं साहाय्यं कुर्वन्ति। तेन समाजस्य एकता, सहयोगः तथा मानवता प्रकटते।
समाधान:
आपदाप्रबन्धनेन आपत्कालीनस्थितौ जनजीवनस्य रक्षा शीघ्रं कर्तुं शक्यते। हानिः अपि न्यूनीकर्तुं शक्यते।
आपदाप्रबन्धनेन आपत्कालीनस्थितौ जनजीवनस्य रक्षा शीघ्रं कर्तुं शक्यते। हानिः अपि न्यूनीकर्तुं शक्यते।
समाधान:
भवनानां विनाशेन आवासस्य अभावः भवति। खाद्यजलस्य तथा चिकित्सायाः समस्या अपि उत्पद्यते।
भवनानां विनाशेन आवासस्य अभावः भवति। खाद्यजलस्य तथा चिकित्सायाः समस्या अपि उत्पद्यते।
समाधान:
पाठः प्राकृतिकापदां प्रति सावधानतां तथा पीडितानां प्रति मानवीयसंवेदनायाः महत्त्वं दर्शयति।
पाठः प्राकृतिकापदां प्रति सावधानतां तथा पीडितानां प्रति मानवीयसंवेदनायाः महत्त्वं दर्शयति।
समाधान:
यत्र कस्यचित् अन्यस्य माध्यमेन परोक्षरूपेण कश्चित् भावः अथवा उपदेशः कथ्यते, सा अन्योक्तिः कथ्यते।
यत्र कस्यचित् अन्यस्य माध्यमेन परोक्षरूपेण कश्चित् भावः अथवा उपदेशः कथ्यते, सा अन्योक्तिः कथ्यते।
समाधान:
अन्योक्तिषु कविः प्रत्यक्षरूपेण उपदेशं न दत्त्वा प्रतीकानां माध्यमेन भावं व्यक्तं करोति।
अन्योक्तिषु कविः प्रत्यक्षरूपेण उपदेशं न दत्त्वा प्रतीकानां माध्यमेन भावं व्यक्तं करोति।
समाधान:
कवयः वृक्षान्, पक्षिणः, पशून् तथा प्राकृतिकवस्तूनि प्रतीकरूपेण प्रयुञ्जते। तेषां माध्यमेन मानवीयभावाः प्रकट्यन्ते।
कवयः वृक्षान्, पक्षिणः, पशून् तथा प्राकृतिकवस्तूनि प्रतीकरूपेण प्रयुञ्जते। तेषां माध्यमेन मानवीयभावाः प्रकट्यन्ते।
समाधान:
अन्योक्तयः पाठकेषु कौतूहलं, चिन्तनं तथा नैतिकबोधं जनयन्ति। पाठकः परोक्षभावं ज्ञातुं प्रयतते।
अन्योक्तयः पाठकेषु कौतूहलं, चिन्तनं तथा नैतिकबोधं जनयन्ति। पाठकः परोक्षभावं ज्ञातुं प्रयतते।
समाधान:
परोक्षशिक्षा पाठकस्य मनसि प्रभावं जनयति। पाठकः उदाहरणस्य माध्यमेन स्वयमेव शिक्षां गृह्णाति।
परोक्षशिक्षा पाठकस्य मनसि प्रभावं जनयति। पाठकः उदाहरणस्य माध्यमेन स्वयमेव शिक्षां गृह्णाति।
समाधान:
प्रतीकात्मकभाषायाः प्रयोगेन अन्योक्तीनां भाषा रोचका तथा अर्थगर्भिता भवति। अल्पशब्देषु गहनभावः व्यक्तः भवति।
प्रतीकात्मकभाषायाः प्रयोगेन अन्योक्तीनां भाषा रोचका तथा अर्थगर्भिता भवति। अल्पशब्देषु गहनभावः व्यक्तः भवति।
समाधान:
प्रतीकैः कविः गूढभावं सरलतया व्यक्तं करोति। प्रतीकं पाठकस्य चिन्तनशक्तिं जागरयति।
प्रतीकैः कविः गूढभावं सरलतया व्यक्तं करोति। प्रतीकं पाठकस्य चिन्तनशक्तिं जागरयति।
समाधान:
पशु-पक्षि-वृक्षादीनां माध्यमेन मानवानां अहंकारः, स्वार्थः, ईर्ष्या तथा अन्ये दोषाः परोक्षरूपेण दर्शिताः भवन्ति।
पशु-पक्षि-वृक्षादीनां माध्यमेन मानवानां अहंकारः, स्वार्थः, ईर्ष्या तथा अन्ये दोषाः परोक्षरूपेण दर्शिताः भवन्ति।
समाधान:
अन्योक्तयः विद्यार्थिभ्यः विवेकं, नैतिकतां तथा आत्मचिन्तनस्य महत्त्वं शिक्षयन्ति।
अन्योक्तयः विद्यार्थिभ्यः विवेकं, नैतिकतां तथा आत्मचिन्तनस्य महत्त्वं शिक्षयन्ति।
समाधान:
अस्य पाठस्य मुख्यसन्देशः अस्ति यत् मनुष्यः प्रतीकात्मककथनात् जीवनस्य गहनं सत्यं ज्ञातुं शक्नोति। सद्गुणानां ग्रहणं तथा दुर्गुणानां त्यागः करणीयः।
अस्य पाठस्य मुख्यसन्देशः अस्ति यत् मनुष्यः प्रतीकात्मककथनात् जीवनस्य गहनं सत्यं ज्ञातुं शक्नोति। सद्गुणानां ग्रहणं तथा दुर्गुणानां त्यागः करणीयः।
कोई प्रश्न या अध्याय नहीं मिला।
नोट:
यह Class 10 CBSE Sanskrit – Shemushi का अध्यायवार 2 अंक प्रश्न बैंक है। कुल 100 महत्वपूर्ण प्रश्न दिए गए हैं। प्रश्न पर क्लिक करके समाधान देखा जा सकता है।
यह Class 10 CBSE Sanskrit – Shemushi का अध्यायवार 2 अंक प्रश्न बैंक है। कुल 100 महत्वपूर्ण प्रश्न दिए गए हैं। प्रश्न पर क्लिक करके समाधान देखा जा सकता है।
समाधान:
सुरभिः स्वपुत्रस्य कष्टं दृष्ट्वा दुःखिता आसीत्। सा तस्य दुःखेन अत्यन्तं व्यथिता अभवत्।
सुरभिः स्वपुत्रस्य कष्टं दृष्ट्वा दुःखिता आसीत्। सा तस्य दुःखेन अत्यन्तं व्यथिता अभवत्।
समाधान:
सुरभेः पुत्रः दुर्बलः आसीत्। सः भारं वोढुं न शक्नोति स्म, अतः कृषकेण ताडितः।
सुरभेः पुत्रः दुर्बलः आसीत्। सः भारं वोढुं न शक्नोति स्म, अतः कृषकेण ताडितः।
समाधान:
इन्द्रः सुरभिं तस्याः दुःखस्य कारणम् अपृच्छत्। सः पृष्टवान् यत् सा किमर्थं दुःखिता अस्ति।
इन्द्रः सुरभिं तस्याः दुःखस्य कारणम् अपृच्छत्। सः पृष्टवान् यत् सा किमर्थं दुःखिता अस्ति।
समाधान:
सुरभिः स्वपुत्रस्य कष्टं स्वकष्टवत् अनुभूय तं प्रति वात्सल्यं दर्शयति। सा तस्य रक्षणाय चिन्तितवती।
सुरभिः स्वपुत्रस्य कष्टं स्वकष्टवत् अनुभूय तं प्रति वात्सल्यं दर्शयति। सा तस्य रक्षणाय चिन्तितवती।
समाधान:
पाठस्य मुख्यः सन्देशः अस्ति यत् माता स्वसन्तानेषु समानं प्रेम करोति। सा सन्तानस्य दुःखे स्वयं दुःखिता भवति।
पाठस्य मुख्यः सन्देशः अस्ति यत् माता स्वसन्तानेषु समानं प्रेम करोति। सा सन्तानस्य दुःखे स्वयं दुःखिता भवति।
समाधान:
माता सर्वेषां सन्तानानां प्रति समानं वात्सल्यं धारयति। अतः सा सन्तानेषु भेदभावं न करोति।
माता सर्वेषां सन्तानानां प्रति समानं वात्सल्यं धारयति। अतः सा सन्तानेषु भेदभावं न करोति।
समाधान:
दुर्बलः पुत्रः अधिकं कष्टम् अनुभवति स्म। तस्य दुःखं दृष्ट्वा सुरभेः हृदये अधिकं वात्सल्यं उत्पन्नम् अभवत्।
दुर्बलः पुत्रः अधिकं कष्टम् अनुभवति स्म। तस्य दुःखं दृष्ट्वा सुरभेः हृदये अधिकं वात्सल्यं उत्पन्नम् अभवत्।
समाधान:
सुरभेः व्यवहारद्वारा मातृवात्सल्यस्य महत्त्वं प्रतिपादितम्। माता दुर्बले सन्ताने विशेषं स्नेहं करोति।
सुरभेः व्यवहारद्वारा मातृवात्सल्यस्य महत्त्वं प्रतिपादितम्। माता दुर्बले सन्ताने विशेषं स्नेहं करोति।
समाधान:
सुरभेः चरित्रस्य प्रमुखे विशेषते स्तः—
1. सा वात्सल्यमयी माता आसीत्।
2. सा दयालुः संवेदनशीला च आसीत्।
सुरभेः चरित्रस्य प्रमुखे विशेषते स्तः—
1. सा वात्सल्यमयी माता आसीत्।
2. सा दयालुः संवेदनशीला च आसीत्।
समाधान:
अस्माभिः पाठात् मातृप्रेमस्य महत्त्वं तथा दुर्बलानां प्रति दयाभावः शिक्षितव्यः।
अस्माभिः पाठात् मातृप्रेमस्य महत्त्वं तथा दुर्बलानां प्रति दयाभावः शिक्षितव्यः।
समाधान:
माता—जननी, अम्बा।
माता—जननी, अम्बा।
समाधान:
दुःखम् — सुखम्।
दुःखम् — सुखम्।
समाधान:
सुरभिः मातृवात्सल्यस्य प्रतीकरूपेण वर्णिता अस्ति।
सुरभिः मातृवात्सल्यस्य प्रतीकरूपेण वर्णिता अस्ति।
समाधान:
सुरभिः स्वसन्तानेषु समानं प्रेम करोति। तस्याः वात्सल्यं जनन्याः वात्सल्यवत् अस्ति, अतः शीर्षकं सार्थकम्।
सुरभिः स्वसन्तानेषु समानं प्रेम करोति। तस्याः वात्सल्यं जनन्याः वात्सल्यवत् अस्ति, अतः शीर्षकं सार्थकम्।
समाधान:
सुरभेः व्यवहारात् ज्ञायते यत् माता सन्तानस्य दुःखं स्वदुःखं मन्यते।
सुरभेः व्यवहारात् ज्ञायते यत् माता सन्तानस्य दुःखं स्वदुःखं मन्यते।
समाधान:
'वात्सल्यम्' इत्यस्य अर्थः सन्तानं प्रति ममत्वपूर्णः स्नेहः।
'वात्सल्यम्' इत्यस्य अर्थः सन्तानं प्रति ममत्वपूर्णः स्नेहः।
समाधान:
दुर्बलस्य प्रति अस्माकं व्यवहारः दयापूर्णः, सहानुभूतिपूर्णः च भवेत्।
दुर्बलस्य प्रति अस्माकं व्यवहारः दयापूर्णः, सहानुभूतिपूर्णः च भवेत्।
समाधान:
स्वपुत्रस्य कष्टं दृष्ट्वा सुरभिः अत्यन्तं दुःखिता अभवत्। तस्य दुःखेन सा स्वयं पीडिता अभवत्।
स्वपुत्रस्य कष्टं दृष्ट्वा सुरभिः अत्यन्तं दुःखिता अभवत्। तस्य दुःखेन सा स्वयं पीडिता अभवत्।
समाधान:
पाठे मातृवात्सल्यस्य, करुणायाः तथा स्नेहस्य भावस्य प्रधानता अस्ति।
पाठे मातृवात्सल्यस्य, करुणायाः तथा स्नेहस्य भावस्य प्रधानता अस्ति।
समाधान:
जननी प्रत्येकं सन्तानं स्वजीवनस्य अभिन्नं भागं मन्यते। अतः सा सर्वेषु सन्तानेषु समानं प्रेम करोति।
जननी प्रत्येकं सन्तानं स्वजीवनस्य अभिन्नं भागं मन्यते। अतः सा सर्वेषु सन्तानेषु समानं प्रेम करोति।
समाधान:
हितकराणि, नीतिपूर्णानि, ज्ञानवर्धकानि च वचनानि सुभाषितानि भवन्ति।
हितकराणि, नीतिपूर्णानि, ज्ञानवर्धकानि च वचनानि सुभाषितानि भवन्ति।
समाधान:
सुभाषितानां मुख्यः उद्देश्यः मानवस्य जीवनं सदाचारपूर्णं कर्तुं उचितमार्गं दर्शयितुं च अस्ति।
सुभाषितानां मुख्यः उद्देश्यः मानवस्य जीवनं सदाचारपूर्णं कर्तुं उचितमार्गं दर्शयितुं च अस्ति।
समाधान:
सुभाषितेषु सत्यस्य, विनयस्य, परोपकारस्य, सदाचारस्य च गुणाः वर्णिताः।
सुभाषितेषु सत्यस्य, विनयस्य, परोपकारस्य, सदाचारस्य च गुणाः वर्णिताः।
समाधान:
परोपकारः अर्थात् अन्येषां हितं करणम्।
परोपकारः अर्थात् अन्येषां हितं करणम्।
समाधान:
सुभाषितानुसारं परोपकारः, सदाचारः तथा विनयः मनुष्यस्य श्रेष्ठाः गुणाः सन्ति।
सुभाषितानुसारं परोपकारः, सदाचारः तथा विनयः मनुष्यस्य श्रेष्ठाः गुणाः सन्ति।
समाधान:
विनयः मनुष्यस्य व्यक्तित्वं शोभायमानं करोति। विनयशीलः जनः सर्वत्र सम्मानं प्राप्नोति।
विनयः मनुष्यस्य व्यक्तित्वं शोभायमानं करोति। विनयशीलः जनः सर्वत्र सम्मानं प्राप्नोति।
समाधान:
परोपकारेण समाजस्य कल्याणं भवति। परोपकारी मनुष्यः सर्वेषां प्रियः भवति।
परोपकारेण समाजस्य कल्याणं भवति। परोपकारी मनुष्यः सर्वेषां प्रियः भवति।
समाधान:
सुभाषितानि विद्यार्थिभ्यः सदाचारस्य, अनुशासनस्य तथा परोपकारस्य शिक्षा ददति।
सुभाषितानि विद्यार्थिभ्यः सदाचारस्य, अनुशासनस्य तथा परोपकारस्य शिक्षा ददति।
समाधान:
सत्येन मनुष्यस्य चरित्रं दृढं भवति। सत्यवादी जनः समाजे विश्वासं सम्मानं च प्राप्नोति।
सत्येन मनुष्यस्य चरित्रं दृढं भवति। सत्यवादी जनः समाजे विश्वासं सम्मानं च प्राप्नोति।
समाधान:
सुभाषितेषु प्रकृतेः निःस्वार्थसेवायाः तथा परोपकारस्य संदेशः प्राप्यते।
सुभाषितेषु प्रकृतेः निःस्वार्थसेवायाः तथा परोपकारस्य संदेशः प्राप्यते।
समाधान:
विद्या मनुष्यं विवेकी, विनयी तथा योग्यं करोति। सा जीवनस्य उचितमार्गं दर्शयति।
विद्या मनुष्यं विवेकी, विनयी तथा योग्यं करोति। सा जीवनस्य उचितमार्गं दर्शयति।
समाधान:
सच्चा मित्रः सुखदुःखयोः समानरूपेण सहायं करोति। अतः मित्रस्य महत्त्वं अधिकम् अस्ति।
सच्चा मित्रः सुखदुःखयोः समानरूपेण सहायं करोति। अतः मित्रस्य महत्त्वं अधिकम् अस्ति।
समाधान:
सदाचारः मनुष्यस्य चरित्रं निर्माति। सदाचारी जनः सर्वत्र सम्मानं प्राप्नोति।
सदाचारः मनुष्यस्य चरित्रं निर्माति। सदाचारी जनः सर्वत्र सम्मानं प्राप्नोति।
समाधान:
लोभेन मनुष्यः अशान्तः भवति तथा अनेकानि दुःखानि प्राप्नोति। अतः लोभः त्याज्यः अस्ति।
लोभेन मनुष्यः अशान्तः भवति तथा अनेकानि दुःखानि प्राप्नोति। अतः लोभः त्याज्यः अस्ति।
समाधान:
क्रोधेन मनुष्यः विवेकं नाशयति। क्रोधाविष्टः जनः अनुचितं कार्यं कर्तुं शक्नोति।
क्रोधेन मनुष्यः विवेकं नाशयति। क्रोधाविष्टः जनः अनुचितं कार्यं कर्तुं शक्नोति।
समाधान:
सुभाषितानि जनान् सदाचाराय, परोपकाराय तथा सत्यपालनाय प्रेरयन्ति। अतः समाजस्य नैतिकविकासे तेषां महत्त्वम् अस्ति।
सुभाषितानि जनान् सदाचाराय, परोपकाराय तथा सत्यपालनाय प्रेरयन्ति। अतः समाजस्य नैतिकविकासे तेषां महत्त्वम् अस्ति।
समाधान:
सुभाषितानि मनुष्यं उचितानुचितयोः भेदं ज्ञापयन्ति। अतः तानि जीवनस्य मार्गदर्शकानि भवन्ति।
सुभाषितानि मनुष्यं उचितानुचितयोः भेदं ज्ञापयन्ति। अतः तानि जीवनस्य मार्गदर्शकानि भवन्ति।
समाधान:
विनयशीलः मनुष्यः सर्वैः सह मधुरं व्यवहारं करोति तथा सर्वेषां सम्मानं प्राप्नोति।
विनयशीलः मनुष्यः सर्वैः सह मधुरं व्यवहारं करोति तथा सर्वेषां सम्मानं प्राप्नोति।
समाधान:
हितम् — अहितम्।
हितम् — अहितम्।
समाधान:
अहं सुभाषितपाठात् सत्यं वदितुं, परोपकारं कर्तुं, विनयं धारयितुं च शिक्षां प्राप्तवान्।
अहं सुभाषितपाठात् सत्यं वदितुं, परोपकारं कर्तुं, विनयं धारयितुं च शिक्षां प्राप्तवान्।
समाधान:
प्रकृतेः शोभा विभिन्नैः प्राणिभिः, वृक्षैः, पुष्पैः तथा प्राकृतिकसौन्दर्येण वर्धते।
प्रकृतेः शोभा विभिन्नैः प्राणिभिः, वृक्षैः, पुष्पैः तथा प्राकृतिकसौन्दर्येण वर्धते।
समाधान:
'सौहार्दम्' इत्यस्य अर्थः परस्परं प्रेम, मैत्री तथा सद्भावः।
'सौहार्दम्' इत्यस्य अर्थः परस्परं प्रेम, मैत्री तथा सद्भावः।
समाधान:
प्रकृतौ विभिन्नानां प्राणिनां मध्ये परस्परं सहयोगः, सौहार्दं तथा सन्तुलनं आवश्यकम्।
प्रकृतौ विभिन्नानां प्राणिनां मध्ये परस्परं सहयोगः, सौहार्दं तथा सन्तुलनं आवश्यकम्।
समाधान:
प्रकृतिः अस्मभ्यं परस्परसहयोगस्य, सौहार्दस्य तथा सह-अस्तित्वस्य शिक्षा ददाति।
प्रकृतिः अस्मभ्यं परस्परसहयोगस्य, सौहार्दस्य तथा सह-अस्तित्वस्य शिक्षा ददाति।
समाधान:
वृक्षाः प्राणवायुम् ददति, पर्यावरणस्य संरक्षणं च कुर्वन्ति। ते मानवजीवनस्य कृते अत्यन्तं महत्त्वपूर्णाः सन्ति।
वृक्षाः प्राणवायुम् ददति, पर्यावरणस्य संरक्षणं च कुर्वन्ति। ते मानवजीवनस्य कृते अत्यन्तं महत्त्वपूर्णाः सन्ति।
समाधान:
प्रकृतिसंरक्षणेन पर्यावरणस्य सन्तुलनं रक्ष्यते। मानवजीवनस्य भविष्याय अपि प्रकृतिसंरक्षणम् आवश्यकम्।
प्रकृतिसंरक्षणेन पर्यावरणस्य सन्तुलनं रक्ष्यते। मानवजीवनस्य भविष्याय अपि प्रकृतिसंरक्षणम् आवश्यकम्।
समाधान:
वृक्षारोपणेन, प्रदूषणनिवारणेन तथा प्राकृतिकसंसाधनानां संरक्षणेन पर्यावरणस्य सन्तुलनं रक्षितुं शक्यते।
वृक्षारोपणेन, प्रदूषणनिवारणेन तथा प्राकृतिकसंसाधनानां संरक्षणेन पर्यावरणस्य सन्तुलनं रक्षितुं शक्यते।
समाधान:
प्रकृतौ एकः जीवः अन्यजीवेषु निर्भरः भवति। आहारस्य तथा पर्यावरणस्य माध्यमेन सर्वे परस्परं सम्बद्धाः सन्ति।
प्रकृतौ एकः जीवः अन्यजीवेषु निर्भरः भवति। आहारस्य तथा पर्यावरणस्य माध्यमेन सर्वे परस्परं सम्बद्धाः सन्ति।
समाधान:
सौहार्दस्य अभावे कलहः, असन्तुलनं तथा अशान्तिः उत्पद्यते।
सौहार्दस्य अभावे कलहः, असन्तुलनं तथा अशान्तिः उत्पद्यते।
समाधान:
प्रकृतिः — सृष्टिः, स्वभावः।
प्रकृतिः — सृष्टिः, स्वभावः।
समाधान:
मानवस्य जीवनं प्रकृत्या सह घनिष्ठरूपेण सम्बद्धम् अस्ति। प्रकृतिः मानवस्य जीवनस्य आधारः अस्ति।
मानवस्य जीवनं प्रकृत्या सह घनिष्ठरूपेण सम्बद्धम् अस्ति। प्रकृतिः मानवस्य जीवनस्य आधारः अस्ति।
समाधान:
जलम् जीवनस्य आधारः अस्ति। अतः भविष्यस्य आवश्यकतायै जलस्य संरक्षणम् आवश्यकम्।
जलम् जीवनस्य आधारः अस्ति। अतः भविष्यस्य आवश्यकतायै जलस्य संरक्षणम् आवश्यकम्।
समाधान:
सह-अस्तित्वेन प्रकृतौ सन्तुलनं भवति। सर्वे जीवाः परस्परं सहयोगेन जीवनं यापयन्ति।
सह-अस्तित्वेन प्रकृतौ सन्तुलनं भवति। सर्वे जीवाः परस्परं सहयोगेन जीवनं यापयन्ति।
समाधान:
प्रदूषणेन पर्यावरणस्य सन्तुलनं नश्यति तथा मानवस्य स्वास्थ्ये अपि दुष्प्रभावः भवति।
प्रदूषणेन पर्यावरणस्य सन्तुलनं नश्यति तथा मानवस्य स्वास्थ्ये अपि दुष्प्रभावः भवति।
समाधान:
परस्परं सम्मानं, सहयोगं, प्रेम च प्रदर्शयित्वा सौहार्दं स्थापयितुं शक्यते।
परस्परं सम्मानं, सहयोगं, प्रेम च प्रदर्शयित्वा सौहार्दं स्थापयितुं शक्यते।
समाधान:
विद्यार्थिनः वृक्षारोपणं, स्वच्छतां तथा जलसंरक्षणं कर्तुं शक्नुवन्ति। ते अन्यान् अपि जागरूकान् कर्तुं शक्नुवन्ति।
विद्यार्थिनः वृक्षारोपणं, स्वच्छतां तथा जलसंरक्षणं कर्तुं शक्नुवन्ति। ते अन्यान् अपि जागरूकान् कर्तुं शक्नुवन्ति।
समाधान:
वृक्षाः कार्बनडाइऑक्साइडं गृह्णन्ति तथा प्राणवायुम् उत्सर्जयन्ति। ते वायुमण्डलस्य सन्तुलनं रक्षन्ति।
वृक्षाः कार्बनडाइऑक्साइडं गृह्णन्ति तथा प्राणवायुम् उत्सर्जयन्ति। ते वायुमण्डलस्य सन्तुलनं रक्षन्ति।
समाधान:
प्रकृतेः विनाशेन पर्यावरणीयसन्तुलनं नश्यति। जलवायुपरिवर्तनं तथा विभिन्नाः समस्याः उत्पद्यन्ते।
प्रकृतेः विनाशेन पर्यावरणीयसन्तुलनं नश्यति। जलवायुपरिवर्तनं तथा विभिन्नाः समस्याः उत्पद्यन्ते।
समाधान:
प्रकृतौ सर्वेषां जीवाणां मध्ये सौहार्दं भवति। एतदेव प्रकृतेः वास्तविकां शोभां वर्धयति, अतः शीर्षकं सार्थकम्।
प्रकृतौ सर्वेषां जीवाणां मध्ये सौहार्दं भवति। एतदेव प्रकृतेः वास्तविकां शोभां वर्धयति, अतः शीर्षकं सार्थकम्।
समाधान:
पाठात् ज्ञायते यत् प्रकृतिः अस्माकं जीवनस्य आधारः अस्ति। अतः अस्माभिः प्रकृतेः संरक्षणं कर्तव्यम्।
पाठात् ज्ञायते यत् प्रकृतिः अस्माकं जीवनस्य आधारः अस्ति। अतः अस्माभिः प्रकृतेः संरक्षणं कर्तव्यम्।
समाधान:
पाठस्य मुख्यविषयः न्यायव्यवस्थायाः, साक्षिणः तथा सत्यस्य महत्त्वस्य वर्णनम् अस्ति।
पाठस्य मुख्यविषयः न्यायव्यवस्थायाः, साक्षिणः तथा सत्यस्य महत्त्वस्य वर्णनम् अस्ति।
समाधान:
यः घटनां प्रत्यक्षतया पश्यति अथवा घटनाविषये सत्यं जानाति, सः साक्षी कथ्यते।
यः घटनां प्रत्यक्षतया पश्यति अथवा घटनाविषये सत्यं जानाति, सः साक्षी कथ्यते।
समाधान:
साक्षिणः कथनेन न्यायाधीशः घटनायाः सत्यतां ज्ञातुं शक्नोति। अतः न्यायालये साक्षिणः महत्त्वम् अस्ति।
साक्षिणः कथनेन न्यायाधीशः घटनायाः सत्यतां ज्ञातुं शक्नोति। अतः न्यायालये साक्षिणः महत्त्वम् अस्ति।
समाधान:
सत्यसाक्षिणः कर्तव्यं यत् सः न्यायालये निर्भयतया केवलं सत्यं वदेत्।
सत्यसाक्षिणः कर्तव्यं यत् सः न्यायालये निर्भयतया केवलं सत्यं वदेत्।
समाधान:
असत्यसाक्षिणा न्यायव्यवस्थायाः हानिः भवति। निर्दोषः दण्डितः वा दोषी मुक्तः वा भवितुम् अर्हति।
असत्यसाक्षिणा न्यायव्यवस्थायाः हानिः भवति। निर्दोषः दण्डितः वा दोषी मुक्तः वा भवितुम् अर्हति।
समाधान:
न्यायस्य आधारः सत्यं, प्रमाणं तथा निष्पक्षता अस्ति।
न्यायस्य आधारः सत्यं, प्रमाणं तथा निष्पक्षता अस्ति।
समाधान:
न्यायाधीशस्य प्रमुखं कर्तव्यं प्रमाणानां परीक्षणं कृत्वा निष्पक्षतया न्यायं प्रदातुम् अस्ति।
न्यायाधीशस्य प्रमुखं कर्तव्यं प्रमाणानां परीक्षणं कृत्वा निष्पक्षतया न्यायं प्रदातुम् अस्ति।
समाधान:
पाठे साक्षिणः भूमिका असाधारणा तथा रोचकप्रकारेण प्रस्तुतिता अस्ति। अतः 'विचित्रः साक्षी' इति शीर्षकं सार्थकम्।
पाठे साक्षिणः भूमिका असाधारणा तथा रोचकप्रकारेण प्रस्तुतिता अस्ति। अतः 'विचित्रः साक्षी' इति शीर्षकं सार्थकम्।
समाधान:
प्रमाणेन घटनायाः सत्यता ज्ञायते। प्रमाणं न्यायनिर्णयस्य महत्त्वपूर्णः आधारः भवति।
प्रमाणेन घटनायाः सत्यता ज्ञायते। प्रमाणं न्यायनिर्णयस्य महत्त्वपूर्णः आधारः भवति।
समाधान:
सत्येन न्यायः स्थापितः भवति। अतः प्रत्येकस्य मनुष्यस्य सत्यं रक्षणीयं तथा सत्यं वक्तव्यम्।
सत्येन न्यायः स्थापितः भवति। अतः प्रत्येकस्य मनुष्यस्य सत्यं रक्षणीयं तथा सत्यं वक्तव्यम्।
समाधान:
निर्भयः साक्षी एव सत्यं स्पष्टतया वक्तुं शक्नोति। अतः साक्षी निर्भयः भवेत्।
निर्भयः साक्षी एव सत्यं स्पष्टतया वक्तुं शक्नोति। अतः साक्षी निर्भयः भवेत्।
समाधान:
न्यायव्यवस्थायाः उद्देश्यः सत्यस्य अन्वेषणं कृत्वा दोषिणः दण्डनं तथा निर्दोषस्य संरक्षणम् अस्ति।
न्यायव्यवस्थायाः उद्देश्यः सत्यस्य अन्वेषणं कृत्वा दोषिणः दण्डनं तथा निर्दोषस्य संरक्षणम् अस्ति।
समाधान:
न्यायः — अन्यायः।
न्यायः — अन्यायः।
समाधान:
साक्षी — द्रष्टा।
साक्षी — द्रष्टा।
समाधान:
अन्ततः सत्यस्य प्रमाणैः समर्थनं भवति तथा असत्यस्य पराजयः भवति। अतः सत्यस्य विजयः भवति।
अन्ततः सत्यस्य प्रमाणैः समर्थनं भवति तथा असत्यस्य पराजयः भवति। अतः सत्यस्य विजयः भवति।
समाधान:
पाठे सत्यस्य पालनं तथा निष्पक्षन्यायस्य महत्त्वं प्रतिपादितम् अस्ति।
पाठे सत्यस्य पालनं तथा निष्पक्षन्यायस्य महत्त्वं प्रतिपादितम् अस्ति।
समाधान:
साक्षिणः कथनेन घटनायाः वास्तविकतायाः ज्ञानं भवति। अतः तस्य कथनं महत्त्वपूर्णम् अस्ति।
साक्षिणः कथनेन घटनायाः वास्तविकतायाः ज्ञानं भवति। अतः तस्य कथनं महत्त्वपूर्णम् अस्ति।
समाधान:
अस्माभिः न्यायालयस्य नियमाणां पालनं कर्तव्यम् तथा न्यायव्यवस्थायाः सम्मानः करणीयः।
अस्माभिः न्यायालयस्य नियमाणां पालनं कर्तव्यम् तथा न्यायव्यवस्थायाः सम्मानः करणीयः।
समाधान:
पाठात् शिक्षा प्राप्यते यत् परिस्थितिः कीदृशी अपि भवतु, मनुष्येण सत्यं न त्याज्यम्।
पाठात् शिक्षा प्राप्यते यत् परिस्थितिः कीदृशी अपि भवतु, मनुष्येण सत्यं न त्याज्यम्।
समाधान:
निष्पक्षतया एव निर्दोषस्य संरक्षणं दोषिणः दण्डनं च सम्भवति। अतः न्यायव्यवस्थायां निष्पक्षता आवश्यकाऽस्ति।
निष्पक्षतया एव निर्दोषस्य संरक्षणं दोषिणः दण्डनं च सम्भवति। अतः न्यायव्यवस्थायां निष्पक्षता आवश्यकाऽस्ति।
समाधान:
सूक्तीनां मुख्यः उद्देश्यः जीवनस्य महत्त्वपूर्णान् सिद्धान्तान् संक्षिप्तरूपेण प्रस्तुतुं जनान् प्रेरयितुं च अस्ति।
सूक्तीनां मुख्यः उद्देश्यः जीवनस्य महत्त्वपूर्णान् सिद्धान्तान् संक्षिप्तरूपेण प्रस्तुतुं जनान् प्रेरयितुं च अस्ति।
समाधान:
सूक्तयः मानवस्य जीवनं सदाचारपूर्णं कर्तुं उचितमार्गं दर्शयन्ति।
सूक्तयः मानवस्य जीवनं सदाचारपूर्णं कर्तुं उचितमार्गं दर्शयन्ति।
समाधान:
सूक्तिषु सत्यस्य, सदाचारस्य, परोपकारस्य तथा ज्ञानस्य महत्त्वं प्रतिपादितम्।
सूक्तिषु सत्यस्य, सदाचारस्य, परोपकारस्य तथा ज्ञानस्य महत्त्वं प्रतिपादितम्।
समाधान:
ज्ञानं मनुष्यस्य अज्ञानं दूरीकरोति तथा तं विवेकीं करोति। ज्ञानं जीवनस्य उचितमार्गं दर्शयति।
ज्ञानं मनुष्यस्य अज्ञानं दूरीकरोति तथा तं विवेकीं करोति। ज्ञानं जीवनस्य उचितमार्गं दर्शयति।
समाधान:
समयः अमूल्यः अस्ति। गतः समयः पुनः न आगच्छति, अतः समयस्य सदुपयोगः करणीयः।
समयः अमूल्यः अस्ति। गतः समयः पुनः न आगच्छति, अतः समयस्य सदुपयोगः करणीयः।
समाधान:
आलस्येन कार्याणि विलम्बितानि भवन्ति तथा मनुष्यः सफलतां प्राप्तुं न शक्नोति।
आलस्येन कार्याणि विलम्बितानि भवन्ति तथा मनुष्यः सफलतां प्राप्तुं न शक्नोति।
समाधान:
परिश्रमेण मनुष्यः कठिनानि कार्याणि अपि साधयितुं शक्नोति। सफलतायाः प्रमुखः आधारः परिश्रमः अस्ति।
परिश्रमेण मनुष्यः कठिनानि कार्याणि अपि साधयितुं शक्नोति। सफलतायाः प्रमुखः आधारः परिश्रमः अस्ति।
समाधान:
अनुशासनं जीवनं व्यवस्थितं करोति। अनुशासितः मनुष्यः स्वलक्ष्यं शीघ्रं प्राप्तुं शक्नोति।
अनुशासनं जीवनं व्यवस्थितं करोति। अनुशासितः मनुष्यः स्वलक्ष्यं शीघ्रं प्राप्तुं शक्नोति।
समाधान:
परिश्रमः — श्रमः।
परिश्रमः — श्रमः।
समाधान:
सफलता — असफलता।
सफलता — असफलता।
समाधान:
मनुष्येण सर्वेषां प्रति विनयपूर्णः, प्रेमपूर्णः तथा सहानुभूतिपूर्णः व्यवहारः करणीयः।
मनुष्येण सर्वेषां प्रति विनयपूर्णः, प्रेमपूर्णः तथा सहानुभूतिपूर्णः व्यवहारः करणीयः।
समाधान:
अहंकारः मनुष्यस्य पतनस्य कारणं भवति। अहंकारी जनः अन्येषां सम्मानं न करोति।
अहंकारः मनुष्यस्य पतनस्य कारणं भवति। अहंकारी जनः अन्येषां सम्मानं न करोति।
समाधान:
विनयः मनुष्यस्य व्यक्तित्वं सुन्दरं करोति। विनयशीलः जनः सर्वेषां प्रियः भवति।
विनयः मनुष्यस्य व्यक्तित्वं सुन्दरं करोति। विनयशीलः जनः सर्वेषां प्रियः भवति।
समाधान:
मित्रस्य चयनं सावधानतया करणीयम्। सद्गुणसम्पन्नः, सत्यवादी तथा विश्वसनीयः मित्रः चयननीयः।
मित्रस्य चयनं सावधानतया करणीयम्। सद्गुणसम्पन्नः, सत्यवादी तथा विश्वसनीयः मित्रः चयननीयः।
समाधान:
दुर्जनस्य सङ्गत्या मनुष्यस्य चरित्रे दुष्प्रभावः भवति। अतः दुर्जनसङ्गतिः त्याज्या।
दुर्जनस्य सङ्गत्या मनुष्यस्य चरित्रे दुष्प्रभावः भवति। अतः दुर्जनसङ्गतिः त्याज्या।
समाधान:
सत्सङ्गत्या मनुष्ये सद्गुणाः उत्पद्यन्ते। सः सदाचारस्य मार्गे गच्छति।
सत्सङ्गत्या मनुष्ये सद्गुणाः उत्पद्यन्ते। सः सदाचारस्य मार्गे गच्छति।
समाधान:
क्रोधेन बुद्धिः नश्यति तथा मनुष्यः अनुचितं कार्यं कर्तुं शक्नोति। अतः क्रोधस्य त्यागः करणीयः।
क्रोधेन बुद्धिः नश्यति तथा मनुष्यः अनुचितं कार्यं कर्तुं शक्नोति। अतः क्रोधस्य त्यागः करणीयः।
समाधान:
सूक्तीनां भाषाशैली संक्षिप्ता, सरलाः, प्रभावपूर्णा तथा नीतिपरकाः भवति।
सूक्तीनां भाषाशैली संक्षिप्ता, सरलाः, प्रभावपूर्णा तथा नीतिपरकाः भवति।
समाधान:
सूक्तिपाठेन विद्यार्थिषु सदाचारः, अनुशासनम्, परिश्रमः तथा नैतिकमूल्यानि विकसितानि भवन्ति।
सूक्तिपाठेन विद्यार्थिषु सदाचारः, अनुशासनम्, परिश्रमः तथा नैतिकमूल्यानि विकसितानि भवन्ति।
समाधान:
अहं सूक्तिपाठात् सत्यं, परिश्रमं, विनयं तथा सदाचारं जीवनस्य आधाररूपेण स्वीकर्तुं शिक्षां प्राप्तवान्।
अहं सूक्तिपाठात् सत्यं, परिश्रमं, विनयं तथा सदाचारं जीवनस्य आधाररूपेण स्वीकर्तुं शिक्षां प्राप्तवान्।
समाधान:
पृथिव्याः अन्तर्भागे कम्पनं जायते, तेन भूमेः कम्पनं भवति। एषः प्राकृतिकः आपद् भूकम्पः कथ्यते।
पृथिव्याः अन्तर्भागे कम्पनं जायते, तेन भूमेः कम्पनं भवति। एषः प्राकृतिकः आपद् भूकम्पः कथ्यते।
समाधान:
भूकम्पेन भवनानि पतन्ति, मार्गाः क्षतिग्रस्ताः भवन्ति तथा जनजीवनं प्रभावितं भवति।
भूकम्पेन भवनानि पतन्ति, मार्गाः क्षतिग्रस्ताः भवन्ति तथा जनजीवनं प्रभावितं भवति।
समाधान:
भूकम्पसमये जनैः शान्तं भवितव्यं तथा सुरक्षितस्थाने आश्रयः ग्रहीतव्यः।
भूकम्पसमये जनैः शान्तं भवितव्यं तथा सुरक्षितस्थाने आश्रयः ग्रहीतव्यः।
समाधान:
भूकम्पेन सामान्यजनानां, बालकानां, वृद्धानां तथा दुर्बलानां सर्वाधिकं कष्टं भवति।
भूकम्पेन सामान्यजनानां, बालकानां, वृद्धानां तथा दुर्बलानां सर्वाधिकं कष्टं भवति।
समाधान:
भूकम्पः, बाढ़ः, सूखा, चक्रवातः, ज्वालामुखी-विस्फोटः च प्राकृतिकाः आपदः सन्ति।
भूकम्पः, बाढ़ः, सूखा, चक्रवातः, ज्वालामुखी-विस्फोटः च प्राकृतिकाः आपदः सन्ति।
समाधान:
भूकम्पेन जनजीवनं अस्तव्यस्तं भवति। निवासस्थानानि, मार्गाः तथा अन्यानि निर्माणानि क्षतिग्रस्तानि भवन्ति।
भूकम्पेन जनजीवनं अस्तव्यस्तं भवति। निवासस्थानानि, मार्गाः तथा अन्यानि निर्माणानि क्षतिग्रस्तानि भवन्ति।
समाधान:
भूकम्पपीडितेभ्यः भोजनं, वस्त्रं, औषधं तथा सुरक्षितं निवासस्थानं प्रदातुं शक्यते।
भूकम्पपीडितेभ्यः भोजनं, वस्त्रं, औषधं तथा सुरक्षितं निवासस्थानं प्रदातुं शक्यते।
समाधान:
आपत्काले जनाः परस्परं सहयोगेन कठिनपरिस्थितेः सामना कर्तुं शक्नुवन्ति। अतः परस्परसहयोगः आवश्यकः।
आपत्काले जनाः परस्परं सहयोगेन कठिनपरिस्थितेः सामना कर्तुं शक्नुवन्ति। अतः परस्परसहयोगः आवश्यकः।
समाधान:
वैज्ञानिकानां अनुसन्धानं, आधुनिकयन्त्राणि तथा भूकम्पमापनकेन्द्राणि भूकम्पसम्बन्धी सूचनायै सहायकानि भवन्ति।
वैज्ञानिकानां अनुसन्धानं, आधुनिकयन्त्राणि तथा भूकम्पमापनकेन्द्राणि भूकम्पसम्बन्धी सूचनायै सहायकानि भवन्ति।
समाधान:
सः सावधानतया खुले स्थाने गच्छेत् तथा विद्युत्तारादिभ्यः दूरं तिष्ठेत्।
सः सावधानतया खुले स्थाने गच्छेत् तथा विद्युत्तारादिभ्यः दूरं तिष्ठेत्।
समाधान:
मुख्यः सन्देशः अस्ति यत् प्राकृतिकापदां समये धैर्यं, सावधानी तथा परस्परसहयोगः आवश्यकः।
मुख्यः सन्देशः अस्ति यत् प्राकृतिकापदां समये धैर्यं, सावधानी तथा परस्परसहयोगः आवश्यकः।
समाधान:
भूकम्पः — भूमिकम्पः।
भूकम्पः — भूमिकम्पः।
समाधान:
सुरक्षितम् — असुरक्षितम्।
सुरक्षितम् — असुरक्षितम्।
समाधान:
भूकम्पेन पर्वताः, भूमिः, जलस्रोतांसि तथा वनप्रदेशाः प्रभाविताः भवन्ति।
भूकम्पेन पर्वताः, भूमिः, जलस्रोतांसि तथा वनप्रदेशाः प्रभाविताः भवन्ति।
समाधान:
अस्माभिः भूकम्पपीडितेभ्यः यथाशक्ति सहायता दातव्या तथा तेषां प्रति सहानुभूतिः दर्शनीया।
अस्माभिः भूकम्पपीडितेभ्यः यथाशक्ति सहायता दातव्या तथा तेषां प्रति सहानुभूतिः दर्शनीया।
समाधान:
आपदाप्रबन्धनेन संकटस्य प्रभावः न्यूनः कर्तुं शक्यते तथा जनानां प्राणरक्षणं सम्भवति।
आपदाप्रबन्धनेन संकटस्य प्रभावः न्यूनः कर्तुं शक्यते तथा जनानां प्राणरक्षणं सम्भवति।
समाधान:
धैर्येण मनुष्यः उचितं निर्णयं कर्तुं शक्नोति। भयेन कार्येषु बाधा भवति।
धैर्येण मनुष्यः उचितं निर्णयं कर्तुं शक्नोति। भयेन कार्येषु बाधा भवति।
समाधान:
विद्यार्थिनः जनजागरणं कर्तुं, राहतकार्येषु सहयोगं दातुं तथा आवश्यकवस्तूनि एकत्रितुं शक्नुवन्ति।
विद्यार्थिनः जनजागरणं कर्तुं, राहतकार्येषु सहयोगं दातुं तथा आवश्यकवस्तूनि एकत्रितुं शक्नुवन्ति।
समाधान:
अफवाहाभिः जनानां भयम् अधिकं भवति तथा अव्यवस्था उत्पद्यते। अतः केवलं विश्वसनीयसूचनाः एव प्रसारयितव्याः।
अफवाहाभिः जनानां भयम् अधिकं भवति तथा अव्यवस्था उत्पद्यते। अतः केवलं विश्वसनीयसूचनाः एव प्रसारयितव्याः।
समाधान:
पाठात् शिक्षा प्राप्यते यत् आपत्काले धैर्यं धारयित्वा परस्परं सहयोगं कृत्वा संकटस्य सामना करणीयः।
पाठात् शिक्षा प्राप्यते यत् आपत्काले धैर्यं धारयित्वा परस्परं सहयोगं कृत्वा संकटस्य सामना करणीयः।
समाधान:
सच्चा मित्रः सुखदुःखयोः समानरूपेण साथं ददाति। सः मित्रस्य हिताय सदैव प्रयत्नं करोति।
सच्चा मित्रः सुखदुःखयोः समानरूपेण साथं ददाति। सः मित्रस्य हिताय सदैव प्रयत्नं करोति।
समाधान:
अस्य अर्थः अस्ति यत् सच्चा मित्रः मनुष्याय स्वप्राणेभ्यः अपि अधिकं प्रियः भवति।
अस्य अर्थः अस्ति यत् सच्चा मित्रः मनुष्याय स्वप्राणेभ्यः अपि अधिकं प्रियः भवति।
समाधान:
मित्रस्य मुख्यं लक्षणं विश्वासः, स्नेहः, सहयोगः तथा हितचिन्तनम् अस्ति।
मित्रस्य मुख्यं लक्षणं विश्वासः, स्नेहः, सहयोगः तथा हितचिन्तनम् अस्ति।
समाधान:
विपत्तौ सच्चा मित्रः साहाय्यं करोति तथा धैर्यं ददाति। अतः विपत्तौ मित्रस्य महत्त्वं अधिकम् अस्ति।
विपत्तौ सच्चा मित्रः साहाय्यं करोति तथा धैर्यं ददाति। अतः विपत्तौ मित्रस्य महत्त्वं अधिकम् अस्ति।
समाधान:
मित्रस्य वास्तविकं स्वरूपं विपत्तिकाले ज्ञायते। अतः कठिनसमये मित्रस्य परीक्षा भवति।
मित्रस्य वास्तविकं स्वरूपं विपत्तिकाले ज्ञायते। अतः कठिनसमये मित्रस्य परीक्षा भवति।
समाधान:
सच्चे मित्रेण मित्रस्य हिताय आवश्यकसमये सहायता करणीया तथा उचितमार्गः दर्शनीयः।
सच्चे मित्रेण मित्रस्य हिताय आवश्यकसमये सहायता करणीया तथा उचितमार्गः दर्शनीयः।
समाधान:
विश्वासेन मित्रयोः सम्बन्धः दृढः भवति। विश्वासस्य अभावे मित्रता स्थिरा न भवति।
विश्वासेन मित्रयोः सम्बन्धः दृढः भवति। विश्वासस्य अभावे मित्रता स्थिरा न भवति।
समाधान:
कपटी मित्रः केवलं स्वार्थाय मित्रतां करोति। सः विपत्तिकाले मित्रस्य साथं न ददाति।
कपटी मित्रः केवलं स्वार्थाय मित्रतां करोति। सः विपत्तिकाले मित्रस्य साथं न ददाति।
समाधान:
स्नेहेन, विश्वासेन, परस्परसम्मानेन तथा सहयोगेन मित्रता स्थायिनी भवति।
स्नेहेन, विश्वासेन, परस्परसम्मानेन तथा सहयोगेन मित्रता स्थायिनी भवति।
समाधान:
सच्चेन मित्रेण मित्रस्य दोषः प्रेमपूर्वकं कथनीयः तथा तस्य सुधाराय प्रेरणा दातव्या।
सच्चेन मित्रेण मित्रस्य दोषः प्रेमपूर्वकं कथनीयः तथा तस्य सुधाराय प्रेरणा दातव्या।
समाधान:
सच्चा मित्रः दुःखसमये मित्रस्य समीपे तिष्ठति तथा तस्य दुःखं न्यूनं कर्तुं प्रयत्नं करोति।
सच्चा मित्रः दुःखसमये मित्रस्य समीपे तिष्ठति तथा तस्य दुःखं न्यूनं कर्तुं प्रयत्नं करोति।
समाधान:
मित्रस्य प्रभावः जीवनस्य आचरणे भवति। अतः सद्गुणसम्पन्नस्य मित्रस्य चयनं करणीयम्।
मित्रस्य प्रभावः जीवनस्य आचरणे भवति। अतः सद्गुणसम्पन्नस्य मित्रस्य चयनं करणीयम्।
समाधान:
यः मित्रः स्वार्थं त्यक्त्वा मित्रस्य हिताय कार्यं करोति, तस्य हितचिन्तनं ज्ञायते।
यः मित्रः स्वार्थं त्यक्त्वा मित्रस्य हिताय कार्यं करोति, तस्य हितचिन्तनं ज्ञायते।
समाधान:
'सुहृद्' इत्यस्य अर्थः सच्चा मित्रः अथवा हितैषी।
'सुहृद्' इत्यस्य अर्थः सच्चा मित्रः अथवा हितैषी।
समाधान:
मित्रस्य प्रति अस्माकं स्नेहः, विश्वासः, सम्मानः तथा सहयोगस्य भावः भवेत्।
मित्रस्य प्रति अस्माकं स्नेहः, विश्वासः, सम्मानः तथा सहयोगस्य भावः भवेत्।
समाधान:
सच्ची मित्रता सुखदुःखयोः समानरूपेण भवति। केवलं सुखे साथं दातुं वाला सच्चा मित्रः न भवति।
सच्ची मित्रता सुखदुःखयोः समानरूपेण भवति। केवलं सुखे साथं दातुं वाला सच्चा मित्रः न भवति।
समाधान:
सच्चा मित्रः कठिनसमये मार्गदर्शनं करोति, साहाय्यं ददाति तथा जीवनं उत्तममार्गे नयति।
सच्चा मित्रः कठिनसमये मार्गदर्शनं करोति, साहाय्यं ददाति तथा जीवनं उत्तममार्गे नयति।
समाधान:
विश्वासघातेन मित्रयोः सम्बन्धः नश्यति तथा परस्परविश्वासः समाप्तः भवति।
विश्वासघातेन मित्रयोः सम्बन्धः नश्यति तथा परस्परविश्वासः समाप्तः भवति।
समाधान:
सच्ची मित्रता स्वार्थरहितं सम्बन्धम् अस्ति। स्वार्थस्य अधिकता मित्रतां दुर्बलां करोति।
सच्ची मित्रता स्वार्थरहितं सम्बन्धम् अस्ति। स्वार्थस्य अधिकता मित्रतां दुर्बलां करोति।
समाधान:
पाठात् शिक्षा प्राप्यते यत् सच्चा मित्रः सुखदुःखयोः साथं ददाति तथा मित्रस्य हिताय सदैव प्रयत्नशीलः भवति।
पाठात् शिक्षा प्राप्यते यत् सच्चा मित्रः सुखदुःखयोः साथं ददाति तथा मित्रस्य हिताय सदैव प्रयत्नशीलः भवति।
समाधान:
यदा कविः अप्रत्यक्षरूपेण अन्यस्य विषयस्य माध्यमेन स्वविचारं प्रकटयति, सा अन्योक्तिः कथ्यते।
यदा कविः अप्रत्यक्षरूपेण अन्यस्य विषयस्य माध्यमेन स्वविचारं प्रकटयति, सा अन्योक्तिः कथ्यते।
समाधान:
अन्योक्तीनां मुख्यं वैशिष्ट्यं यत् तत्र भावाः परोक्षरूपेण प्रतीकानां माध्यमेन व्यक्ताः भवन्ति।
अन्योक्तीनां मुख्यं वैशिष्ट्यं यत् तत्र भावाः परोक्षरूपेण प्रतीकानां माध्यमेन व्यक्ताः भवन्ति।
समाधान:
प्रकृतेः माध्यमेन कविः मानवीयजीवनस्य भावान् तथा नीतिसन्देशान् सरलतया प्रकटयति।
प्रकृतेः माध्यमेन कविः मानवीयजीवनस्य भावान् तथा नीतिसन्देशान् सरलतया प्रकटयति।
समाधान:
अन्योक्तीनां बाह्यवर्णनस्य अन्तर्निहितं भावं ज्ञात्वा तेषां वास्तविकः संदेशः ज्ञायते।
अन्योक्तीनां बाह्यवर्णनस्य अन्तर्निहितं भावं ज्ञात्वा तेषां वास्तविकः संदेशः ज्ञायते।
समाधान:
प्रतीकेन गूढभावः सरलतया व्यक्तः भवति। अन्योक्तिषु प्रतीकस्य विशेषं महत्त्वम् अस्ति।
प्रतीकेन गूढभावः सरलतया व्यक्तः भवति। अन्योक्तिषु प्रतीकस्य विशेषं महत्त्वम् अस्ति।
समाधान:
अन्योक्तयः विद्यार्थिभ्यः नीतिं, विवेकं तथा जीवनस्य गूढसन्देशान् बोधयन्ति।
अन्योक्तयः विद्यार्थिभ्यः नीतिं, विवेकं तथा जीवनस्य गूढसन्देशान् बोधयन्ति।
समाधान:
अप्रत्यक्षरूपेण भावप्रकाशने काव्यस्य सौन्दर्यं वर्धते तथा पाठकः स्वयं गूढार्थं ज्ञातुं प्रयत्नं करोति।
अप्रत्यक्षरूपेण भावप्रकाशने काव्यस्य सौन्दर्यं वर्धते तथा पाठकः स्वयं गूढार्थं ज्ञातुं प्रयत्नं करोति।
समाधान:
प्रतीकानां, रूपकाणां तथा अप्रत्यक्षभावानां प्रयोगेन अन्योक्तिषु काव्यसौन्दर्यं वर्धते।
प्रतीकानां, रूपकाणां तथा अप्रत्यक्षभावानां प्रयोगेन अन्योक्तिषु काव्यसौन्दर्यं वर्धते।
समाधान:
अन्योक्तीनां भाषा काव्यात्मकाः, भावपूर्णा तथा संकेतप्रधानाः भवति।
अन्योक्तीनां भाषा काव्यात्मकाः, भावपूर्णा तथा संकेतप्रधानाः भवति।
समाधान:
नीतिसन्देशः पाठकं सदाचाराय प्रेरयति तथा जीवनस्य उचितमार्गं दर्शयति।
नीतिसन्देशः पाठकं सदाचाराय प्रेरयति तथा जीवनस्य उचितमार्गं दर्शयति।
समाधान:
अन्योक्तीनां अध्ययनात् विद्यार्थिनां चिन्तनशक्तिः, कल्पनाशक्तिः तथा गूढार्थबोधशक्तिः विकसिताः भवन्ति।
अन्योक्तीनां अध्ययनात् विद्यार्थिनां चिन्तनशक्तिः, कल्पनाशक्तिः तथा गूढार्थबोधशक्तिः विकसिताः भवन्ति।
समाधान:
अन्योक्तिः अर्थात् अन्यस्य कथनस्य माध्यमेन अभिप्रेतस्य विषयस्य कथनम्।
अन्योक्तिः अर्थात् अन्यस्य कथनस्य माध्यमेन अभिप्रेतस्य विषयस्य कथनम्।
समाधान:
प्रकृतिवर्णनेन काव्यस्य सौन्दर्यं वर्धते तथा कविः मानवीयभावान् प्रभावपूर्णतया व्यक्तुं शक्नोति।
प्रकृतिवर्णनेन काव्यस्य सौन्दर्यं वर्धते तथा कविः मानवीयभावान् प्रभावपूर्णतया व्यक्तुं शक्नोति।
समाधान:
अन्योक्तिषु उपदेशः प्रत्यक्षरूपेण न दत्त्वा प्रतीकानां तथा प्राकृतिकदृश्यानां माध्यमेन दत्तः भवति।
अन्योक्तिषु उपदेशः प्रत्यक्षरूपेण न दत्त्वा प्रतीकानां तथा प्राकृतिकदृश्यानां माध्यमेन दत्तः भवति।
समाधान:
गूढार्थः, प्रतीकात्मकता तथा काव्यात्मकभाषा अन्योक्तीं रोचकां कुर्वन्ति।
गूढार्थः, प्रतीकात्मकता तथा काव्यात्मकभाषा अन्योक्तीं रोचकां कुर्वन्ति।
समाधान:
पाठकः प्रसङ्गं, प्रतीकं तथा कविना प्रयुक्तान् भावान् अवलोक्य गूढार्थं ज्ञातुं शक्नोति।
पाठकः प्रसङ्गं, प्रतीकं तथा कविना प्रयुक्तान् भावान् अवलोक्य गूढार्थं ज्ञातुं शक्नोति।
समाधान:
अन्योक्तिषु प्रकृतिः प्रायः मानवीयभावानां, व्यवहारस्य तथा जीवनस्य परिस्थितीनां प्रतीकरूपेण भवति।
अन्योक्तिषु प्रकृतिः प्रायः मानवीयभावानां, व्यवहारस्य तथा जीवनस्य परिस्थितीनां प्रतीकरूपेण भवति।
समाधान:
अन्योक्तयः प्रतीकात्मककथनद्वारा सत्यं, विवेकं तथा सदाचारं प्रति जनान् प्रेरयन्ति।
अन्योक्तयः प्रतीकात्मककथनद्वारा सत्यं, विवेकं तथा सदाचारं प्रति जनान् प्रेरयन्ति।
समाधान:
कविना अप्रत्यक्षकथनस्य तथा प्रतीकात्मकवर्णनस्य कलात्मकः उपायः प्रयुक्तः।
कविना अप्रत्यक्षकथनस्य तथा प्रतीकात्मकवर्णनस्य कलात्मकः उपायः प्रयुक्तः।
समाधान:
अहं अन्योक्तिपाठात् गूढभावानां बोधं, विवेकस्य महत्त्वं तथा सदाचारस्य आवश्यकतां शिक्षितवान्।
अहं अन्योक्तिपाठात् गूढभावानां बोधं, विवेकस्य महत्त्वं तथा सदाचारस्य आवश्यकतां शिक्षितवान्।
समाधान:
सुरभिः स्वपुत्रस्य कष्टं स्वकष्टवत् अनुभूय दुःखिता भवति। एतेन मातृवात्सल्यं स्पष्टतया प्रकटितम्।
सुरभिः स्वपुत्रस्य कष्टं स्वकष्टवत् अनुभूय दुःखिता भवति। एतेन मातृवात्सल्यं स्पष्टतया प्रकटितम्।
समाधान:
सुभाषितानि सत्यं, विनयं, परोपकारं तथा सदाचारं प्रति प्रेरयन्ति। अतः तानि नैतिकजीवनस्य निर्माणे सहायकानि।
सुभाषितानि सत्यं, विनयं, परोपकारं तथा सदाचारं प्रति प्रेरयन्ति। अतः तानि नैतिकजीवनस्य निर्माणे सहायकानि।
समाधान:
पाठः अस्मान् प्रकृतेः संरक्षणाय तथा सर्वेषां जीवाणां मध्ये सौहार्दं स्थापयितुं प्रेरयति।
पाठः अस्मान् प्रकृतेः संरक्षणाय तथा सर्वेषां जीवाणां मध्ये सौहार्दं स्थापयितुं प्रेरयति।
समाधान:
न्यायस्य निर्णयः सत्यं तथा प्रमाणं आधृत्य भवति। अतः पाठे सत्यस्य महत्त्वं स्पष्टतया प्रतिपादितम्।
न्यायस्य निर्णयः सत्यं तथा प्रमाणं आधृत्य भवति। अतः पाठे सत्यस्य महत्त्वं स्पष्टतया प्रतिपादितम्।
समाधान:
सच्चे मित्रस्य प्रमुखे विशेषते स्तः—
1. सः सुखदुःखयोः साथं ददाति।
2. सः मित्रस्य हितं चिन्तयति।
सच्चे मित्रस्य प्रमुखे विशेषते स्तः—
1. सः सुखदुःखयोः साथं ददाति।
2. सः मित्रस्य हितं चिन्तयति।
समाधान:
अप्रत्यक्षकथनेन काव्यस्य सौन्दर्यं वर्धते तथा पाठकः स्वयं गूढार्थं चिन्तयति।
अप्रत्यक्षकथनेन काव्यस्य सौन्दर्यं वर्धते तथा पाठकः स्वयं गूढार्थं चिन्तयति।
समाधान:
आपदाकाले पीडितानां सहायता, सहानुभूतिः तथा परस्परसहयोगः मानवतायाः परिचायकाः भवन्ति।
आपदाकाले पीडितानां सहायता, सहानुभूतिः तथा परस्परसहयोगः मानवतायाः परिचायकाः भवन्ति।
समाधान:
माता स्वसन्तानस्य हिताय निःस्वार्थभावेन कार्यं करोति। सा सन्तानात् प्रतिफलस्य अपेक्षां न करोति।
माता स्वसन्तानस्य हिताय निःस्वार्थभावेन कार्यं करोति। सा सन्तानात् प्रतिफलस्य अपेक्षां न करोति।
समाधान:
परोपकारेण जनानां मध्ये सहयोगभावना वर्धते। तेन समाजे एकता तथा कल्याणं भवति।
परोपकारेण जनानां मध्ये सहयोगभावना वर्धते। तेन समाजे एकता तथा कल्याणं भवति।
समाधान:
प्रकृतिः सर्वेषां जीवनस्य आधारः अस्ति। अतः प्रत्येकस्य नागरिकस्य प्रकृतिसंरक्षणे योगदानं भवेत्।
प्रकृतिः सर्वेषां जीवनस्य आधारः अस्ति। अतः प्रत्येकस्य नागरिकस्य प्रकृतिसंरक्षणे योगदानं भवेत्।
समाधान:
साक्षिणः सत्यवादितया वास्तविकघटना ज्ञायते। तेन न्यायाधीशः उचितं निर्णयं कर्तुं शक्नोति।
साक्षिणः सत्यवादितया वास्तविकघटना ज्ञायते। तेन न्यायाधीशः उचितं निर्णयं कर्तुं शक्नोति।
समाधान:
सच्चा मित्रः प्रेमपूर्वकं दोषं सूचयेत् तथा तस्य सुधाराय उचितं मार्गदर्शनं दद्यात्।
सच्चा मित्रः प्रेमपूर्वकं दोषं सूचयेत् तथा तस्य सुधाराय उचितं मार्गदर्शनं दद्यात्।
समाधान:
सूक्तिषु निहिताः नैतिकमूल्याः कालातीताः सन्ति। अतः आधुनिकजीवने अपि ताः मार्गदर्शनं ददति।
सूक्तिषु निहिताः नैतिकमूल्याः कालातीताः सन्ति। अतः आधुनिकजीवने अपि ताः मार्गदर्शनं ददति।
समाधान:
विद्यार्थी सुभाषितेभ्यः परिश्रमस्य, अनुशासनस्य, सत्यस्य तथा सदाचारस्य प्रेरणां प्राप्नोति।
विद्यार्थी सुभाषितेभ्यः परिश्रमस्य, अनुशासनस्य, सत्यस्य तथा सदाचारस्य प्रेरणां प्राप्नोति।
समाधान:
प्राकृतिकसन्तुलनं नष्टे सति पर्यावरणप्रदूषणं, जलवायुपरिवर्तनं तथा अनेकाः प्राकृतिकसमस्याः उत्पद्यन्ते।
प्राकृतिकसन्तुलनं नष्टे सति पर्यावरणप्रदूषणं, जलवायुपरिवर्तनं तथा अनेकाः प्राकृतिकसमस्याः उत्पद्यन्ते।
समाधान:
धैर्यवान् जनः संकटे घबरितः न भवति। सः विवेकपूर्वकं निर्णयं कृत्वा समस्यायाः समाधानं करोति।
धैर्यवान् जनः संकटे घबरितः न भवति। सः विवेकपूर्वकं निर्णयं कृत्वा समस्यायाः समाधानं करोति।
समाधान:
मातुः प्रेम निःस्वार्थं, गहनं तथा अनन्तं भवति। तस्य तुलना जगति अन्येन प्रेम्णा कठिनतया कर्तुं शक्यते।
मातुः प्रेम निःस्वार्थं, गहनं तथा अनन्तं भवति। तस्य तुलना जगति अन्येन प्रेम्णा कठिनतया कर्तुं शक्यते।
समाधान:
परस्परसहयोगेन कठिनानि कार्याणि सरलानि भवन्ति। समाजे एकता तथा सौहार्दं वर्धते।
परस्परसहयोगेन कठिनानि कार्याणि सरलानि भवन्ति। समाजे एकता तथा सौहार्दं वर्धते।
समाधान:
कदाचित् सत्यं वक्तुं कठिनं भवति। अतः भयम् अतिक्रम्य सत्यं वक्तुं साहसं आवश्यकम्।
कदाचित् सत्यं वक्तुं कठिनं भवति। अतः भयम् अतिक्रम्य सत्यं वक्तुं साहसं आवश्यकम्।
समाधान:
मित्रः सुखदुःखयोः सहभागी भवति तथा कठिनसमये साहाय्यं करोति। अतः मित्रता महत्त्वपूर्णः सम्बन्धः अस्ति।
मित्रः सुखदुःखयोः सहभागी भवति तथा कठिनसमये साहाय्यं करोति। अतः मित्रता महत्त्वपूर्णः सम्बन्धः अस्ति।
समाधान:
विनयेन मनुष्यः सर्वेषां सम्मानं करोति, किन्तु अहंकारेण मनुष्यः स्वं श्रेष्ठं मन्यते तथा अन्यान् तुच्छान् मन्यते।
विनयेन मनुष्यः सर्वेषां सम्मानं करोति, किन्तु अहंकारेण मनुष्यः स्वं श्रेष्ठं मन्यते तथा अन्यान् तुच्छान् मन्यते।
समाधान:
सुभाषितेषु मानवजीवनस्य विविधाः अनुभवाः संक्षिप्तरूपेण तथा नीतिपूर्णतया प्रतिबिम्बिताः सन्ति।
सुभाषितेषु मानवजीवनस्य विविधाः अनुभवाः संक्षिप्तरूपेण तथा नीतिपूर्णतया प्रतिबिम्बिताः सन्ति।
समाधान:
प्रकृतिः निःस्वार्थसेवा, सह-अस्तित्वं, नियमितता तथा परस्परसहयोगं शिक्षयति। अतः सा मानवस्य शिक्षिका अस्ति।
प्रकृतिः निःस्वार्थसेवा, सह-अस्तित्वं, नियमितता तथा परस्परसहयोगं शिक्षयति। अतः सा मानवस्य शिक्षिका अस्ति।
समाधान:
प्रमाणेन कथनस्य सत्यता परीक्ष्यते। प्रमाणं विना उचितन्यायनिर्णयः कठिनः भवति।
प्रमाणेन कथनस्य सत्यता परीक्ष्यते। प्रमाणं विना उचितन्यायनिर्णयः कठिनः भवति।
समाधान:
सच्चा मित्रः स्वहितं न चिन्तयित्वा मित्रस्य हितं चिन्तयति। अतः सच्ची मित्रता स्वार्थरहिता भवति।
सच्चा मित्रः स्वहितं न चिन्तयित्वा मित्रस्य हितं चिन्तयति। अतः सच्ची मित्रता स्वार्थरहिता भवति।
समाधान:
अन्योक्तीनां गूढार्थबोधाय प्रसङ्गज्ञानं, सूक्ष्मनिरीक्षणं तथा चिन्तनशक्तिः आवश्यकाऽस्ति।
अन्योक्तीनां गूढार्थबोधाय प्रसङ्गज्ञानं, सूक्ष्मनिरीक्षणं तथा चिन्तनशक्तिः आवश्यकाऽस्ति।
समाधान:
प्राकृतिकापदः मानवस्य जीवनस्य अनिश्चिततां दर्शयन्ति तथा सावधानी, धैर्यं एवं सहयोगं शिक्षयन्ति।
प्राकृतिकापदः मानवस्य जीवनस्य अनिश्चिततां दर्शयन्ति तथा सावधानी, धैर्यं एवं सहयोगं शिक्षयन्ति।
समाधान:
मातृवात्सल्येन बालके सुरक्षा, आत्मविश्वासः तथा प्रेमस्य भावना विकसिताः भवन्ति।
मातृवात्सल्येन बालके सुरक्षा, आत्मविश्वासः तथा प्रेमस्य भावना विकसिताः भवन्ति।
समाधान:
सत्यं, विनयः, दया तथा परोपकारः मनुष्यस्य चरित्रं श्रेष्ठं कुर्वन्ति। एते सद्गुणाः व्यक्तित्वस्य निर्माणे सहायकाः भवन्ति।
सत्यं, विनयः, दया तथा परोपकारः मनुष्यस्य चरित्रं श्रेष्ठं कुर्वन्ति। एते सद्गुणाः व्यक्तित्वस्य निर्माणे सहायकाः भवन्ति।
समाधान:
नीतिपरकपाठाः विद्यार्थिभ्यः नैतिकमूल्यानि, सदाचारं तथा जीवनोपयोगिनः सिद्धान्तान् शिक्षयन्ति।
नीतिपरकपाठाः विद्यार्थिभ्यः नैतिकमूल्यानि, सदाचारं तथा जीवनोपयोगिनः सिद्धान्तान् शिक्षयन्ति।
समाधान:
सत्यस्य पालनं मनुष्यस्य चरित्रं शुद्धं करोति। शिवं अर्थात् कल्याणकारी तथा सुन्दरं आचरणं जीवनं श्रेष्ठं करोति।
सत्यस्य पालनं मनुष्यस्य चरित्रं शुद्धं करोति। शिवं अर्थात् कल्याणकारी तथा सुन्दरं आचरणं जीवनं श्रेष्ठं करोति।
समाधान:
संस्कृतसुभाषितेषु जीवनोपयोगिन्यः नीतयः सन्ति। तानि विद्यार्थिनां चरित्रनिर्माणे सहायकानि भवन्ति।
संस्कृतसुभाषितेषु जीवनोपयोगिन्यः नीतयः सन्ति। तानि विद्यार्थिनां चरित्रनिर्माणे सहायकानि भवन्ति।
समाधान:
प्रकृतिप्रेमः अर्थात् वृक्षाणां, वनानां, नदीनां तथा सर्वेषां प्राकृतिकसंसाधनानां प्रति स्नेहः संरक्षणभावना च।
प्रकृतिप्रेमः अर्थात् वृक्षाणां, वनानां, नदीनां तथा सर्वेषां प्राकृतिकसंसाधनानां प्रति स्नेहः संरक्षणभावना च।
समाधान:
नागरिकेण सत्यं वक्तव्यम्, नियमाः पालनीयाः तथा न्यायव्यवस्थायां विश्वासः स्थापनीयः।
नागरिकेण सत्यं वक्तव्यम्, नियमाः पालनीयाः तथा न्यायव्यवस्थायां विश्वासः स्थापनीयः।
समाधान:
मित्रस्य दुःखे सहभागितया तस्य मनोबलं वर्धते। एतेन मित्रयोः सम्बन्धः अपि दृढः भवति।
मित्रस्य दुःखे सहभागितया तस्य मनोबलं वर्धते। एतेन मित्रयोः सम्बन्धः अपि दृढः भवति।
समाधान:
अन्योक्तिषु गूढार्थः निहितः भवति। तस्य अर्थं ज्ञातुं विद्यार्थी चिन्तनं तथा तर्कं करोति, तेन चिन्तनशक्तिः वर्धते।
अन्योक्तिषु गूढार्थः निहितः भवति। तस्य अर्थं ज्ञातुं विद्यार्थी चिन्तनं तथा तर्कं करोति, तेन चिन्तनशक्तिः वर्धते।
समाधान:
समाजस्य एकतया राहतकार्यं शीघ्रं भवति तथा पीडितानां सहायता प्रभावपूर्णतया कर्तुं शक्यते।
समाजस्य एकतया राहतकार्यं शीघ्रं भवति तथा पीडितानां सहायता प्रभावपूर्णतया कर्तुं शक्यते।
समाधान:
सदाचारः मनुष्यस्य वास्तविकं भूषणम् अस्ति। धनं वा बाह्यसौन्दर्यं न, अपितु उत्तमः व्यवहारः एव मनुष्यं सम्माननीयम् करोति।
सदाचारः मनुष्यस्य वास्तविकं भूषणम् अस्ति। धनं वा बाह्यसौन्दर्यं न, अपितु उत्तमः व्यवहारः एव मनुष्यं सम्माननीयम् करोति।
समाधान:
शेमुषी-पाठानां माध्यमेन विद्यार्थिषु सत्यं, दया, परोपकारः, मित्रता, प्रकृतिप्रेमः, साहसम् तथा सदाचारः विकसिताः भवन्ति।
शेमुषी-पाठानां माध्यमेन विद्यार्थिषु सत्यं, दया, परोपकारः, मित्रता, प्रकृतिप्रेमः, साहसम् तथा सदाचारः विकसिताः भवन्ति।
समाधान:
संस्कृतपाठानां समग्रः सन्देशः अस्ति यत् मनुष्येण सत्यं, सदाचारं, परोपकारं, प्रकृतिप्रेमं तथा मानवीयमूल्यानि स्वजीवने आचरितव्यानि।
संस्कृतपाठानां समग्रः सन्देशः अस्ति यत् मनुष्येण सत्यं, सदाचारं, परोपकारं, प्रकृतिप्रेमं तथा मानवीयमूल्यानि स्वजीवने आचरितव्यानि।
समाधान:
कविः पर्यावरणस्य संरक्षणं, वृक्षारोपणं तथा प्रदूषणनिवारणं कर्तुं सन्देशं ददाति।
कविः पर्यावरणस्य संरक्षणं, वृक्षारोपणं तथा प्रदूषणनिवारणं कर्तुं सन्देशं ददाति।
समाधान:
वाहनानां धूमः, कारखानानां विषाक्तधूमः, प्लास्टिकस्य अत्यधिकप्रयोगः तथा वृक्षच्छेदनं प्रदूषणस्य मुख्यकारणानि सन्ति।
वाहनानां धूमः, कारखानानां विषाक्तधूमः, प्लास्टिकस्य अत्यधिकप्रयोगः तथा वृक्षच्छेदनं प्रदूषणस्य मुख्यकारणानि सन्ति।
समाधान:
वृक्षाः प्राणवायुम् उत्पादयन्ति, वायुप्रदूषणं न्यूनं कुर्वन्ति तथा पर्यावरणस्य सन्तुलनं रक्षन्ति।
वृक्षाः प्राणवायुम् उत्पादयन्ति, वायुप्रदूषणं न्यूनं कुर्वन्ति तथा पर्यावरणस्य सन्तुलनं रक्षन्ति।
समाधान:
वायुप्रदूषणेन श्वाससम्बन्धिनः रोगाः जायन्ते तथा मानवस्य स्वास्थ्यं प्रभावितं भवति।
वायुप्रदूषणेन श्वाससम्बन्धिनः रोगाः जायन्ते तथा मानवस्य स्वास्थ्यं प्रभावितं भवति।
समाधान:
नद्यां तथा जलस्रोतेषु अपशिष्टपदार्थानां त्यागं न कृत्वा, जलस्य समुचितप्रयोगेन जलप्रदूषणं निवारयितुं शक्यते।
नद्यां तथा जलस्रोतेषु अपशिष्टपदार्थानां त्यागं न कृत्वा, जलस्य समुचितप्रयोगेन जलप्रदूषणं निवारयितुं शक्यते।
समाधान:
वृक्षच्छेदनेन वर्षायाः असन्तुलनं, मृदाक्षरणं तथा वायुप्रदूषणं वर्धते।
वृक्षच्छेदनेन वर्षायाः असन्तुलनं, मृदाक्षरणं तथा वायुप्रदूषणं वर्धते।
समाधान:
'शुचिपर्यावरणम्' इत्यस्य अर्थः स्वच्छं, प्रदूषणरहितं तथा स्वस्थं पर्यावरणम्।
'शुचिपर्यावरणम्' इत्यस्य अर्थः स्वच्छं, प्रदूषणरहितं तथा स्वस्थं पर्यावरणम्।
समाधान:
विद्यार्थिनः वृक्षारोपणं, स्वच्छतापालनं तथा जलसंरक्षणं कृत्वा पर्यावरणरक्षणे योगदानं दातुं शक्नुवन्ति।
विद्यार्थिनः वृक्षारोपणं, स्वच्छतापालनं तथा जलसंरक्षणं कृत्वा पर्यावरणरक्षणे योगदानं दातुं शक्नुवन्ति।
समाधान:
प्लास्टिकं शीघ्रं नष्टं न भवति। तेन भूमिः, जलं तथा पर्यावरणं प्रदूषितं भवति।
प्लास्टिकं शीघ्रं नष्टं न भवति। तेन भूमिः, जलं तथा पर्यावरणं प्रदूषितं भवति।
समाधान:
वृक्षसंरक्षणेन, प्रदूषणनियन्त्रणेन, जलसंरक्षणेन तथा प्राकृतिकसंसाधनानां उचितप्रयोगेन पर्यावरणस्य सन्तुलनं स्थापयितुं शक्यते।
वृक्षसंरक्षणेन, प्रदूषणनियन्त्रणेन, जलसंरक्षणेन तथा प्राकृतिकसंसाधनानां उचितप्रयोगेन पर्यावरणस्य सन्तुलनं स्थापयितुं शक्यते।
समाधान:
स्वच्छतया प्रदूषणं न्यूनं भवति तथा स्वस्थं पर्यावरणं निर्मीयते। अतः स्वच्छता पर्यावरणस्य आधारः अस्ति।
स्वच्छतया प्रदूषणं न्यूनं भवति तथा स्वस्थं पर्यावरणं निर्मीयते। अतः स्वच्छता पर्यावरणस्य आधारः अस्ति।
समाधान:
ध्वनिप्रदूषणेन मानसिकतनावः, निद्राविघ्नः तथा श्रवणसम्बन्धी समस्याः उत्पद्यन्ते।
ध्वनिप्रदूषणेन मानसिकतनावः, निद्राविघ्नः तथा श्रवणसम्बन्धी समस्याः उत्पद्यन्ते।
समाधान:
प्रकृतिः अस्मभ्यं वायुं, जलं, भोजनं तथा जीवनस्य आवश्यकानि साधनानि ददाति। अतः सा मातृवत् अस्ति।
प्रकृतिः अस्मभ्यं वायुं, जलं, भोजनं तथा जीवनस्य आवश्यकानि साधनानि ददाति। अतः सा मातृवत् अस्ति।
समाधान:
पर्यावरणं सर्वेषां जीवनस्य आधारः अस्ति। अतः प्रत्येकस्य नागरिकस्य पर्यावरणसंरक्षणे योगदानं आवश्यकम्।
पर्यावरणं सर्वेषां जीवनस्य आधारः अस्ति। अतः प्रत्येकस्य नागरिकस्य पर्यावरणसंरक्षणे योगदानं आवश्यकम्।
समाधान:
1. अनावश्यकं जलव्ययं न करणीयम्।
2. वर्षाजलस्य संग्रहः करणीयः।
1. अनावश्यकं जलव्ययं न करणीयम्।
2. वर्षाजलस्य संग्रहः करणीयः।
समाधान:
वनानि प्राणवायुं, औषधीनि, फलानि, काष्ठं तथा वर्षायै आवश्यकं प्राकृतिकसन्तुलनं ददति।
वनानि प्राणवायुं, औषधीनि, फलानि, काष्ठं तथा वर्षायै आवश्यकं प्राकृतिकसन्तुलनं ददति।
समाधान:
भविष्यस्य पीढीनां स्वस्थजीवनाय शुद्धवायुः, स्वच्छजलं तथा प्राकृतिकसंसाधनानि आवश्यकानि सन्ति। अतः पर्यावरणरक्षणं आवश्यकम्।
भविष्यस्य पीढीनां स्वस्थजीवनाय शुद्धवायुः, स्वच्छजलं तथा प्राकृतिकसंसाधनानि आवश्यकानि सन्ति। अतः पर्यावरणरक्षणं आवश्यकम्।
समाधान:
प्रदूषणेन पशुपक्षिणां निवासस्थानानि नश्यन्ति तथा तेषां स्वास्थ्यं जीवनं च प्रभावितं भवति।
प्रदूषणेन पशुपक्षिणां निवासस्थानानि नश्यन्ति तथा तेषां स्वास्थ्यं जीवनं च प्रभावितं भवति।
समाधान:
अधिकवृक्षारोपणेन हरितक्षेत्रं वर्धते, वायुप्रदूषणं न्यूनं भवति तथा पर्यावरणस्य सन्तुलनं सुधरति।
अधिकवृक्षारोपणेन हरितक्षेत्रं वर्धते, वायुप्रदूषणं न्यूनं भवति तथा पर्यावरणस्य सन्तुलनं सुधरति।
समाधान:
पाठस्य मुख्यः सन्देशः अस्ति यत् सर्वैः मिलित्वा पर्यावरणस्य संरक्षणं कृत्वा शुद्धं स्वस्थं च वातावरणं निर्मातव्यम्।
पाठस्य मुख्यः सन्देशः अस्ति यत् सर्वैः मिलित्वा पर्यावरणस्य संरक्षणं कृत्वा शुद्धं स्वस्थं च वातावरणं निर्मातव्यम्।
समाधान:
अस्य भावः अस्ति यत् संकटसमये शारीरिकबलात् बुद्धिबलं अधिकं प्रभावशाली भवति।
अस्य भावः अस्ति यत् संकटसमये शारीरिकबलात् बुद्धिबलं अधिकं प्रभावशाली भवति।
समाधान:
संकटसमये बुद्धिमान् जनः शीघ्रं उचितं उपायं चिन्तयति तथा समस्यां समाधानयति।
संकटसमये बुद्धिमान् जनः शीघ्रं उचितं उपायं चिन्तयति तथा समस्यां समाधानयति।
समाधान:
शारीरिकबलं केवलं कार्यकरणे सहायकं भवति, किन्तु कठिनपरिस्थितौ उचितनिर्णयाय बुद्धेः आवश्यकता भवति।
शारीरिकबलं केवलं कार्यकरणे सहायकं भवति, किन्तु कठिनपरिस्थितौ उचितनिर्णयाय बुद्धेः आवश्यकता भवति।
समाधान:
बुद्धिमान् व्यक्ति संकटे न घबरति। सः धैर्येण परिस्थितिं विचार्य उचितं उपायं करोति।
बुद्धिमान् व्यक्ति संकटे न घबरति। सः धैर्येण परिस्थितिं विचार्य उचितं उपायं करोति।
समाधान:
बुद्ध्या मनुष्यः उचितानुचितयोः भेदं ज्ञातुं तथा समस्यासु योग्यं निर्णयं कर्तुं शक्नोति।
बुद्ध्या मनुष्यः उचितानुचितयोः भेदं ज्ञातुं तथा समस्यासु योग्यं निर्णयं कर्तुं शक्नोति।
समाधान:
धैर्यवान् व्यक्ति विपत्तौ शान्तचित्तेन विचारं करोति तथा समस्यायाः समाधानस्य मार्गं अन्वेषयति।
धैर्यवान् व्यक्ति विपत्तौ शान्तचित्तेन विचारं करोति तथा समस्यायाः समाधानस्य मार्गं अन्वेषयति।
समाधान:
बुद्धिमता मनुष्यं उचितयोजनां कर्तुं प्रेरयति। उचितयोजनया कठिनकार्येष्वपि सफलता प्राप्तुं शक्यते।
बुद्धिमता मनुष्यं उचितयोजनां कर्तुं प्रेरयति। उचितयोजनया कठिनकार्येष्वपि सफलता प्राप्तुं शक्यते।
समाधान:
यदा समस्या बलप्रयोगेन न समाधानयितुं शक्यते, तदा बुद्ध्या उपायं चिन्तयित्वा कार्यं करणीयम्।
यदा समस्या बलप्रयोगेन न समाधानयितुं शक्यते, तदा बुद्ध्या उपायं चिन्तयित्वा कार्यं करणीयम्।
समाधान:
शत्रोः शक्तिं ज्ञात्वा तस्य दुर्बलतां विचार्य उचितयोजनां निर्माय बुद्धिबलेन विजयः प्राप्तुं शक्यते।
शत्रोः शक्तिं ज्ञात्वा तस्य दुर्बलतां विचार्य उचितयोजनां निर्माय बुद्धिबलेन विजयः प्राप्तुं शक्यते।
समाधान:
बुद्ध्या मनुष्यः स्वल्पसाधनैः अपि कठिनकार्यं साधयितुं शक्नोति। अतः बुद्धिः सर्वश्रेष्ठं बलम् इति कथ्यते।
बुद्ध्या मनुष्यः स्वल्पसाधनैः अपि कठिनकार्यं साधयितुं शक्नोति। अतः बुद्धिः सर्वश्रेष्ठं बलम् इति कथ्यते।
समाधान:
बुद्ध्या मनुष्यः परिस्थितेः विभिन्नपक्षान् विचारयति तथा उचितं निर्णयं कर्तुं शक्नोति।
बुद्ध्या मनुष्यः परिस्थितेः विभिन्नपक्षान् विचारयति तथा उचितं निर्णयं कर्तुं शक्नोति।
समाधान:
बुद्धिमान् व्यक्ति विपत्तौ घबरां न करोति तथा बिना विचारं कार्यं न करोति।
बुद्धिमान् व्यक्ति विपत्तौ घबरां न करोति तथा बिना विचारं कार्यं न करोति।
समाधान:
अध्ययनेन, प्रश्नचिन्तनेन, पुस्तकपठनेन तथा अनुभवात् विद्यार्थिनां बुद्धेः विकासः सम्भवति।
अध्ययनेन, प्रश्नचिन्तनेन, पुस्तकपठनेन तथा अनुभवात् विद्यार्थिनां बुद्धेः विकासः सम्भवति।
समाधान:
बुद्धेः प्रथमं कार्यं समस्यायाः वास्तविककारणं ज्ञात्वा तस्य विश्लेषणं करणम् अस्ति।
बुद्धेः प्रथमं कार्यं समस्यायाः वास्तविककारणं ज्ञात्वा तस्य विश्लेषणं करणम् अस्ति।
समाधान:
अनुभवेन मनुष्यः पूर्वघटनाभ्यः शिक्षां प्राप्नोति तथा भविष्यस्य निर्णयेषु बुद्धिपूर्वकं कार्यं करोति।
अनुभवेन मनुष्यः पूर्वघटनाभ्यः शिक्षां प्राप्नोति तथा भविष्यस्य निर्णयेषु बुद्धिपूर्वकं कार्यं करोति।
समाधान:
अविचारेण मनुष्यः शीघ्रं गलत् निर्णयं करोति। तेन समस्याः अधिकाः भवन्ति।
अविचारेण मनुष्यः शीघ्रं गलत् निर्णयं करोति। तेन समस्याः अधिकाः भवन्ति।
समाधान:
बुद्ध्या उचितमार्गः ज्ञायते तथा साहसेन तस्मिन् मार्गे कार्यं कर्तुं शक्यते। अतः उभयोः समन्वयः आवश्यकः।
बुद्ध्या उचितमार्गः ज्ञायते तथा साहसेन तस्मिन् मार्गे कार्यं कर्तुं शक्यते। अतः उभयोः समन्वयः आवश्यकः।
समाधान:
बुद्धिबलस्य प्रयोगः परोपकाराय, समस्या-समाधानाय तथा समाजहिताय करणीयः।
बुद्धिबलस्य प्रयोगः परोपकाराय, समस्या-समाधानाय तथा समाजहिताय करणीयः।
समाधान:
बुद्धिमान् व्यक्ति कठिनपरिस्थितिषु धैर्येण विचारं कृत्वा उचितनिर्णयं कर्तुं अन्येभ्यः शिक्षयितुं शक्नोति।
बुद्धिमान् व्यक्ति कठिनपरिस्थितिषु धैर्येण विचारं कृत्वा उचितनिर्णयं कर्तुं अन्येभ्यः शिक्षयितुं शक्नोति।
समाधान:
पाठस्य मुख्यः सन्देशः अस्ति यत् संकटसमये धैर्यपूर्वकं बुद्ध्या कार्यं कृत्वा कठिनतमानाम् अपि समाधानं कर्तुं शक्यते।
पाठस्य मुख्यः सन्देशः अस्ति यत् संकटसमये धैर्यपूर्वकं बुद्ध्या कार्यं कृत्वा कठिनतमानाम् अपि समाधानं कर्तुं शक्यते।
समाधान:
व्यायामस्य मुख्यं प्रयोजनं शरीरस्य स्वास्थ्यं, बलं तथा कार्यक्षमतां वर्धयितुम् अस्ति।
व्यायामस्य मुख्यं प्रयोजनं शरीरस्य स्वास्थ्यं, बलं तथा कार्यक्षमतां वर्धयितुम् अस्ति।
समाधान:
व्यायामेन शरीरं सुदृढं भवति, रक्तसञ्चारः सम्यक् भवति तथा रोगप्रतिरोधकशक्तिः वर्धते।
व्यायामेन शरीरं सुदृढं भवति, रक्तसञ्चारः सम्यक् भवति तथा रोगप्रतिरोधकशक्तिः वर्धते।
समाधान:
व्यायामेन मानसिकतनावः न्यूनः भवति तथा मनः प्रसन्नं सक्रियं च भवति।
व्यायामेन मानसिकतनावः न्यूनः भवति तथा मनः प्रसन्नं सक्रियं च भवति।
समाधान:
व्यायामेन विद्यार्थिनां शरीरं स्वस्थं भवति, एकाग्रता वर्धते तथा अध्ययनक्षमता अपि उन्नता भवति।
व्यायामेन विद्यार्थिनां शरीरं स्वस्थं भवति, एकाग्रता वर्धते तथा अध्ययनक्षमता अपि उन्नता भवति।
समाधान:
'सर्वदा पथ्यः' इत्यस्य भावः अस्ति यत् व्यायामः सदैव स्वास्थ्यवर्धकः तथा हितकरः भवति।
'सर्वदा पथ्यः' इत्यस्य भावः अस्ति यत् व्यायामः सदैव स्वास्थ्यवर्धकः तथा हितकरः भवति।
समाधान:
नियमितव्यायामेन शरीरस्य क्षमता वर्धते तथा शरीरं रोगेभ्यः रक्षितुं शक्यते।
नियमितव्यायामेन शरीरस्य क्षमता वर्धते तथा शरीरं रोगेभ्यः रक्षितुं शक्यते।
समाधान:
व्यायामेन शरीरं सक्रियं भवति तथा रक्तसञ्चारः वर्धते। अतः आलस्यं न्यूनं भवति।
व्यायामेन शरीरं सक्रियं भवति तथा रक्तसञ्चारः वर्धते। अतः आलस्यं न्यूनं भवति।
समाधान:
अधिकव्यायामेन शरीरं थकितं भवितुम् अर्हति तथा स्वास्थ्ये विपरीतप्रभावः अपि भवितुम् अर्हति। अतः संतुलितव्यायामः करणीयः।
अधिकव्यायामेन शरीरं थकितं भवितुम् अर्हति तथा स्वास्थ्ये विपरीतप्रभावः अपि भवितुम् अर्हति। अतः संतुलितव्यायामः करणीयः।
समाधान:
नियमितव्यायामेन शरीरस्य चयापचयक्रिया सक्रियः भवति तथा पाचनक्रिया सुचारुरूपेण भवति।
नियमितव्यायामेन शरीरस्य चयापचयक्रिया सक्रियः भवति तथा पाचनक्रिया सुचारुरूपेण भवति।
समाधान:
स्वस्थजीवनस्य प्रमुखाः आधाराः सन्ति—सन्तुलिताहारः, नियमितव्यायामः तथा पर्याप्तविश्रामः।
स्वस्थजीवनस्य प्रमुखाः आधाराः सन्ति—सन्तुलिताहारः, नियमितव्यायामः तथा पर्याप्तविश्रामः।
समाधान:
व्यायामेन शरीरस्य इन्द्रियाणां कार्यक्षमता वर्धते तथा शरीरस्य समग्रस्वास्थ्यं सुधरति।
व्यायामेन शरीरस्य इन्द्रियाणां कार्यक्षमता वर्धते तथा शरीरस्य समग्रस्वास्थ्यं सुधरति।
समाधान:
प्रातःकाले वातावरणं स्वच्छं भवति तथा मनः शरीरं च ताजगीं प्राप्नुतः। अतः प्रातःकालीनव्यायामः लाभदायकः।
प्रातःकाले वातावरणं स्वच्छं भवति तथा मनः शरीरं च ताजगीं प्राप्नुतः। अतः प्रातःकालीनव्यायामः लाभदायकः।
समाधान:
व्यायामेन तनावः न्यूनः भवति तथा मनः सक्रियं भवति। तेन अध्ययनकाले एकाग्रता वर्धते।
व्यायामेन तनावः न्यूनः भवति तथा मनः सक्रियं भवति। तेन अध्ययनकाले एकाग्रता वर्धते।
समाधान:
सामूहिकव्यायामेन सहयोगभावना, अनुशासनं तथा परस्परसौहार्दं वर्धते।
सामूहिकव्यायामेन सहयोगभावना, अनुशासनं तथा परस्परसौहार्दं वर्धते।
समाधान:
नियमितव्यायामेन शरीरस्य विभिन्नाः क्रियाः सुदृढाः भवन्ति तथा रोगानां विरुद्धं शरीरस्य प्रतिरोधक्षमता वर्धते।
नियमितव्यायामेन शरीरस्य विभिन्नाः क्रियाः सुदृढाः भवन्ति तथा रोगानां विरुद्धं शरीरस्य प्रतिरोधक्षमता वर्धते।
समाधान:
नियमितसमये व्यायामस्य अभ्यासेन समयपालनं तथा नियमितजीवनशैली विकसिते भवतः।
नियमितसमये व्यायामस्य अभ्यासेन समयपालनं तथा नियमितजीवनशैली विकसिते भवतः।
समाधान:
उचितव्यायामेन शरीरस्य थकानः स्वस्थरूपेण भवति, तेन रात्रौ निद्रा सुखदायकं भवति।
उचितव्यायामेन शरीरस्य थकानः स्वस्थरूपेण भवति, तेन रात्रौ निद्रा सुखदायकं भवति।
समाधान:
व्यायामस्य पूर्णलाभाय सन्तुलितः पौष्टिकः आहारः आवश्यकः। केवलं व्यायामेन स्वस्थजीवनं सम्भवं न भवति।
व्यायामस्य पूर्णलाभाय सन्तुलितः पौष्टिकः आहारः आवश्यकः। केवलं व्यायामेन स्वस्थजीवनं सम्भवं न भवति।
समाधान:
विद्यार्थिनः व्यायामं दैनिकजीवनस्य आवश्यकं भागं मत्वा नियमितरूपेण तस्य पालनं कुर्युः।
विद्यार्थिनः व्यायामं दैनिकजीवनस्य आवश्यकं भागं मत्वा नियमितरूपेण तस्य पालनं कुर्युः।
समाधान:
पाठस्य मुख्यः सन्देशः अस्ति यत् नियमितः तथा संतुलितः व्यायामः स्वस्थजीवनस्य महत्त्वपूर्णः आधारः अस्ति।
पाठस्य मुख्यः सन्देशः अस्ति यत् नियमितः तथा संतुलितः व्यायामः स्वस्थजीवनस्य महत्त्वपूर्णः आधारः अस्ति।
समाधान:
उभयोः पाठयोः स्वस्थजीवनस्य महत्त्वं प्रतिपादितम्। एकः शुद्धपर्यावरणस्य तथा अपरः स्वस्थशरीरस्य महत्त्वं दर्शयति।
उभयोः पाठयोः स्वस्थजीवनस्य महत्त्वं प्रतिपादितम्। एकः शुद्धपर्यावरणस्य तथा अपरः स्वस्थशरीरस्य महत्त्वं दर्शयति।
समाधान:
आधुनिकजीवने विविधाः समस्याः भवन्ति। तासां समाधानाय धैर्यपूर्वकं चिन्तनं तथा बुद्धिपूर्वकं निर्णयः आवश्यकः।
आधुनिकजीवने विविधाः समस्याः भवन्ति। तासां समाधानाय धैर्यपूर्वकं चिन्तनं तथा बुद्धिपूर्वकं निर्णयः आवश्यकः।
समाधान:
शुद्धं पर्यावरणं मानवस्य स्वास्थ्यं रक्षति। प्रदूषितपर्यावरणेन स्वास्थ्यसम्बन्धिनः समस्याः उत्पद्यन्ते।
शुद्धं पर्यावरणं मानवस्य स्वास्थ्यं रक्षति। प्रदूषितपर्यावरणेन स्वास्थ्यसम्बन्धिनः समस्याः उत्पद्यन्ते।
समाधान:
स्वस्थशरीरे मनः अधिकं सक्रियं भवति। स्वस्थमनसा मनुष्यः बुद्धिपूर्वकं निर्णयं कर्तुं समर्थः भवति।
स्वस्थशरीरे मनः अधिकं सक्रियं भवति। स्वस्थमनसा मनुष्यः बुद्धिपूर्वकं निर्णयं कर्तुं समर्थः भवति।
समाधान:
प्रकृतिः मानवजीवनस्य आधारः अस्ति। अतः संस्कृतपाठाः जनान् प्रकृतिसंरक्षणाय जागरूकान् कुर्वन्ति।
प्रकृतिः मानवजीवनस्य आधारः अस्ति। अतः संस्कृतपाठाः जनान् प्रकृतिसंरक्षणाय जागरूकान् कुर्वन्ति।
समाधान:
नियमिताध्ययनेन, व्यायामेन, अनुशासनेन तथा सद्ग्रन्थपठनेन विद्यार्थी एतान् गुणान् विकसितुं शक्नोति।
नियमिताध्ययनेन, व्यायामेन, अनुशासनेन तथा सद्ग्रन्थपठनेन विद्यार्थी एतान् गुणान् विकसितुं शक्नोति।
समाधान:
बुद्ध्या उचितनिर्णयः भवति तथा सदाचारेण तस्य निर्णयस्य उचितरूपेण पालनं भवति। अतः उभे आवश्यके।
बुद्ध्या उचितनिर्णयः भवति तथा सदाचारेण तस्य निर्णयस्य उचितरूपेण पालनं भवति। अतः उभे आवश्यके।
समाधान:
प्रौद्योगिक्या प्रदूषणमापनं, ऊर्जा-संरक्षणं तथा स्वच्छऊर्जायाः विकासः कर्तुं शक्यते।
प्रौद्योगिक्या प्रदूषणमापनं, ऊर्जा-संरक्षणं तथा स्वच्छऊर्जायाः विकासः कर्तुं शक्यते।
समाधान:
व्यायामः शरीरं सुदृढं करोति तथा योगः शरीरस्य साथं मनसः अपि संतुलनं स्थापयति।
व्यायामः शरीरं सुदृढं करोति तथा योगः शरीरस्य साथं मनसः अपि संतुलनं स्थापयति।
समाधान:
बुद्ध्या समाधानस्य मार्गः ज्ञायते तथा धैर्येण तस्य मार्गस्य अनुसरणं कर्तुं शक्यते। अतः उभयोः आवश्यकता अस्ति।
बुद्ध्या समाधानस्य मार्गः ज्ञायते तथा धैर्येण तस्य मार्गस्य अनुसरणं कर्तुं शक्यते। अतः उभयोः आवश्यकता अस्ति।
समाधान:
प्रत्येकः व्यक्तिः स्वस्तरात् प्रदूषणं न्यूनं कृत्वा, स्वच्छतां पालयित्वा तथा वृक्षारोपणं कृत्वा पर्यावरणस्य संरक्षणं कुर्यात्।
प्रत्येकः व्यक्तिः स्वस्तरात् प्रदूषणं न्यूनं कृत्वा, स्वच्छतां पालयित्वा तथा वृक्षारोपणं कृत्वा पर्यावरणस्य संरक्षणं कुर्यात्।
समाधान:
नियमितव्यायामः, संतुलिताहारः तथा पर्याप्तविश्रामः अनुशासितजीवनस्य भागाः सन्ति। एते स्वस्थशरीरस्य निर्माणे सहायकाः।
नियमितव्यायामः, संतुलिताहारः तथा पर्याप्तविश्रामः अनुशासितजीवनस्य भागाः सन्ति। एते स्वस्थशरीरस्य निर्माणे सहायकाः।
समाधान:
प्रकृतिप्रेमेण मानवस्य मनसि दया, संरक्षणभावना तथा उत्तरदायित्वस्य भावना विकसिताः भवन्ति।
प्रकृतिप्रेमेण मानवस्य मनसि दया, संरक्षणभावना तथा उत्तरदायित्वस्य भावना विकसिताः भवन्ति।
समाधान:
सः प्रथमं समस्यायाः कारणं ज्ञास्यति, ततः विभिन्नान् उपायान् विचार्य सर्वश्रेष्ठम् उपायं स्वीकरिष्यति।
सः प्रथमं समस्यायाः कारणं ज्ञास्यति, ततः विभिन्नान् उपायान् विचार्य सर्वश्रेष्ठम् उपायं स्वीकरिष्यति।
समाधान:
नैतिकशिक्षया विद्यार्थिषु सत्यं, दया, अनुशासनं, परोपकारः तथा उत्तरदायित्वस्य भावना विकसिताः भवन्ति।
नैतिकशिक्षया विद्यार्थिषु सत्यं, दया, अनुशासनं, परोपकारः तथा उत्तरदायित्वस्य भावना विकसिताः भवन्ति।
समाधान:
स्वच्छतया रोगाणां प्रसारः न्यूनः भवति तथा मानवः स्वस्थः तिष्ठति। अतः स्वच्छता स्वास्थ्यस्य आधारः अस्ति।
स्वच्छतया रोगाणां प्रसारः न्यूनः भवति तथा मानवः स्वस्थः तिष्ठति। अतः स्वच्छता स्वास्थ्यस्य आधारः अस्ति।
समाधान:
परिश्रमेण कार्यं भवति, किन्तु बुद्ध्या कार्यस्य उचितयोजना निर्मीयते। अतः उभयोः समन्वयेन सफलता शीघ्रं भवति।
परिश्रमेण कार्यं भवति, किन्तु बुद्ध्या कार्यस्य उचितयोजना निर्मीयते। अतः उभयोः समन्वयेन सफलता शीघ्रं भवति।
समाधान:
स्वास्थ्यं विना धनस्य अपि वास्तविकः उपयोगः न भवति। अतः स्वस्थशरीरं जीवनस्य महत्त्वपूर्णं धनम् अस्ति।
स्वास्थ्यं विना धनस्य अपि वास्तविकः उपयोगः न भवति। अतः स्वस्थशरीरं जीवनस्य महत्त्वपूर्णं धनम् अस्ति।
समाधान:
स्वस्थपर्यावरणेन स्वस्थजनाः, सुरक्षितसंसाधनानि तथा स्थिरः विकासः सम्भवति। अतः राष्ट्रविकासाय पर्यावरणसंरक्षणम् आवश्यकम्।
स्वस्थपर्यावरणेन स्वस्थजनाः, सुरक्षितसंसाधनानि तथा स्थिरः विकासः सम्भवति। अतः राष्ट्रविकासाय पर्यावरणसंरक्षणम् आवश्यकम्।
समाधान:
विद्यार्थी कठिनप्रश्नानां समाधानं केवलं रटनेन न, अपितु चिन्तनेन तथा तर्केण करोति। एतत् बुद्धिबलस्य प्रयोगः अस्ति।
विद्यार्थी कठिनप्रश्नानां समाधानं केवलं रटनेन न, अपितु चिन्तनेन तथा तर्केण करोति। एतत् बुद्धिबलस्य प्रयोगः अस्ति।
समाधान:
वृक्षारोपणेन वायुः शुद्धः भवति, तापमानं नियन्त्रितं भवति तथा जैवविविधता रक्षिता भवति।
वृक्षारोपणेन वायुः शुद्धः भवति, तापमानं नियन्त्रितं भवति तथा जैवविविधता रक्षिता भवति।
समाधान:
नियमितव्यायामेन तनावः न्यूनः भवति तथा एकाग्रता, स्मरणशक्तिः एवं मानसिकसक्रियता वर्धते।
नियमितव्यायामेन तनावः न्यूनः भवति तथा एकाग्रता, स्मरणशक्तिः एवं मानसिकसक्रियता वर्धते।
समाधान:
ते आधुनिकमानवाय सत्यस्य, परोपकारस्य, अनुशासनस्य तथा मानवीयमूल्यानां महत्त्वं बोधयन्ति।
ते आधुनिकमानवाय सत्यस्य, परोपकारस्य, अनुशासनस्य तथा मानवीयमूल्यानां महत्त्वं बोधयन्ति।
समाधान:
कारणम्—अत्यधिकं प्रदूषणम्।
परिणामौ—तापमानवृद्धिः तथा ऋतूनां असन्तुलनम्।
कारणम्—अत्यधिकं प्रदूषणम्।
परिणामौ—तापमानवृद्धिः तथा ऋतूनां असन्तुलनम्।
समाधान:
समयस्य उचितविभाजनेन विद्यार्थी अध्ययनं, व्यायामं तथा विश्रामं संतुलितरूपेण कर्तुं शक्नोति।
समयस्य उचितविभाजनेन विद्यार्थी अध्ययनं, व्यायामं तथा विश्रामं संतुलितरूपेण कर्तुं शक्नोति।
समाधान:
यत् वचनं हितकरं तथा मनोहरं च भवति, तत् एकस्मिन् समये प्राप्तुं दुर्लभं भवति। तादृशं वचनं विशेषमहत्त्वपूर्णम् अस्ति।
यत् वचनं हितकरं तथा मनोहरं च भवति, तत् एकस्मिन् समये प्राप्तुं दुर्लभं भवति। तादृशं वचनं विशेषमहत्त्वपूर्णम् अस्ति।
समाधान:
प्रकृतिवर्णनेन काव्यस्य सौन्दर्यं वर्धते तथा मानवस्य प्रकृत्या सह सम्बन्धः स्पष्टः भवति।
प्रकृतिवर्णनेन काव्यस्य सौन्दर्यं वर्धते तथा मानवस्य प्रकृत्या सह सम्बन्धः स्पष्टः भवति।
समाधान:
बुद्धिमान् व्यक्ति विनयेन स्वज्ञानस्य सदुपयोगं करोति। अहंकारेण बुद्धेः महत्त्वं न्यूनं भवति।
बुद्धिमान् व्यक्ति विनयेन स्वज्ञानस्य सदुपयोगं करोति। अहंकारेण बुद्धेः महत्त्वं न्यूनं भवति।
समाधान:
दिनचर्या नियमिताभ्यासेन, सन्तुलिताहारेण, व्यायामेन, पर्याप्तविश्रामेन तथा स्वच्छतया युक्ता भवेत्।
दिनचर्या नियमिताभ्यासेन, सन्तुलिताहारेण, व्यायामेन, पर्याप्तविश्रामेन तथा स्वच्छतया युक्ता भवेत्।
समाधान:
अनावश्यकवस्तूनाम् उपभोगं न्यूनं कृत्वा प्राकृतिकसंसाधनानां संरक्षणं कर्तुं शक्यते।
अनावश्यकवस्तूनाम् उपभोगं न्यूनं कृत्वा प्राकृतिकसंसाधनानां संरक्षणं कर्तुं शक्यते।
समाधान:
विद्यार्थी प्रथमं शान्तः भूत्वा समस्यां विश्लेषयेत्, ततः सम्भावितान् उपायान् विचार्य उचितम् उपायं स्वीकरोतु।
विद्यार्थी प्रथमं शान्तः भूत्वा समस्यां विश्लेषयेत्, ततः सम्भावितान् उपायान् विचार्य उचितम् उपायं स्वीकरोतु।
समाधान:
स्वस्थशरीरे मनः प्रसन्नं सक्रियं च भवति। अतः शारीरिकस्वास्थ्यस्य मानसिकस्वास्थ्येन घनिष्ठः सम्बन्धः अस्ति।
स्वस्थशरीरे मनः प्रसन्नं सक्रियं च भवति। अतः शारीरिकस्वास्थ्यस्य मानसिकस्वास्थ्येन घनिष्ठः सम्बन्धः अस्ति।
समाधान:
विद्यार्थिभिः विद्यालये वृक्षारोपणं, स्वच्छताभियानं, जलसंरक्षणं तथा प्लास्टिकनिषेधस्य पालनं करणीयम्।
विद्यार्थिभिः विद्यालये वृक्षारोपणं, स्वच्छताभियानं, जलसंरक्षणं तथा प्लास्टिकनिषेधस्य पालनं करणीयम्।
समाधान:
सद्गुणानां वास्तविकं महत्त्वं तदा ज्ञायते यदा तेषां पालनं व्यवहारिकजीवने भवति। अतः ते आचरणीयाः।
सद्गुणानां वास्तविकं महत्त्वं तदा ज्ञायते यदा तेषां पालनं व्यवहारिकजीवने भवति। अतः ते आचरणीयाः।
समाधान:
पाठाः स्वस्थशरीरस्य, बुद्धिपूर्वकजीवनस्य तथा शुद्धपर्यावरणस्य महत्त्वं प्रतिपादयन्ति। एते त्रयः स्वस्थजीवनस्य आधाराः सन्ति।
पाठाः स्वस्थशरीरस्य, बुद्धिपूर्वकजीवनस्य तथा शुद्धपर्यावरणस्य महत्त्वं प्रतिपादयन्ति। एते त्रयः स्वस्थजीवनस्य आधाराः सन्ति।
समाधान:
व्यायामः स्वास्थ्यं रक्षति, शुद्धपर्यावरणं रोगान् न्यूनं करोति तथा अनुशासनं स्वस्थजीवनं निर्माति। अतः आरोग्यस्य महत्त्वं स्पष्टम्।
व्यायामः स्वास्थ्यं रक्षति, शुद्धपर्यावरणं रोगान् न्यूनं करोति तथा अनुशासनं स्वस्थजीवनं निर्माति। अतः आरोग्यस्य महत्त्वं स्पष्टम्।
समाधान:
सः वैज्ञानिकतया पर्यावरणहितकरान् उपायान् स्वीकरोति तथा अन्यान् अपि प्रकृतिसंरक्षणाय प्रेरयति।
सः वैज्ञानिकतया पर्यावरणहितकरान् उपायान् स्वीकरोति तथा अन्यान् अपि प्रकृतिसंरक्षणाय प्रेरयति।
समाधान:
अनुशासनेन मनुष्यः नियमपूर्वकं कार्यं करोति। व्यायामे, अध्ययने, पर्यावरणरक्षणे तथा नैतिकजीवने अनुशासनम् आवश्यकम्।
अनुशासनेन मनुष्यः नियमपूर्वकं कार्यं करोति। व्यायामे, अध्ययने, पर्यावरणरक्षणे तथा नैतिकजीवने अनुशासनम् आवश्यकम्।
समाधान:
संस्कृतपाठैः विद्यार्थिषु सत्यं, दया, परोपकारः, प्रकृतिप्रेमः, अनुशासनं तथा विवेकः विकसिताः भवन्ति।
संस्कृतपाठैः विद्यार्थिषु सत्यं, दया, परोपकारः, प्रकृतिप्रेमः, अनुशासनं तथा विवेकः विकसिताः भवन्ति।
समाधान:
'शेमुषी' पाठ्यपुस्तकस्य उद्देश्यं संस्कृतभाषायाः ज्ञानवर्धनस्य साथं विद्यार्थिषु नैतिकमूल्यानि, विवेकः, स्वास्थ्यचेतना, प्रकृतिप्रेमः तथा मानवीयभावनाः विकसितुं प्रेरणा दातुम् अस्ति।
'शेमुषी' पाठ्यपुस्तकस्य उद्देश्यं संस्कृतभाषायाः ज्ञानवर्धनस्य साथं विद्यार्थिषु नैतिकमूल्यानि, विवेकः, स्वास्थ्यचेतना, प्रकृतिप्रेमः तथा मानवीयभावनाः विकसितुं प्रेरणा दातुम् अस्ति।
समाधान:
'जननी तुल्यवत्सला' इत्यस्य भावः अस्ति यत् माता स्वसन्तानेषु अत्यन्तं स्नेहं करोति तथा सर्वेषु समानं वात्सल्यं दर्शयति।
'जननी तुल्यवत्सला' इत्यस्य भावः अस्ति यत् माता स्वसन्तानेषु अत्यन्तं स्नेहं करोति तथा सर्वेषु समानं वात्सल्यं दर्शयति।
समाधान:
मातुः वात्सल्यं निःस्वार्थं, स्वाभाविकं तथा असीमितं भवति। माता सन्तानस्य सुखदुःखयोः सदैव सहभागी भवति।
मातुः वात्सल्यं निःस्वार्थं, स्वाभाविकं तथा असीमितं भवति। माता सन्तानस्य सुखदुःखयोः सदैव सहभागी भवति।
समाधान:
माता सन्तानस्य भोजनस्य, शिक्षायाः, सुरक्षायाः तथा स्वास्थ्यस्य च ध्यानं करोति।
माता सन्तानस्य भोजनस्य, शिक्षायाः, सुरक्षायाः तथा स्वास्थ्यस्य च ध्यानं करोति।
समाधान:
माता प्रतिफलस्य अपेक्षां विना सन्तानस्य हिताय सर्वदा कार्यं करोति। अतः मातृप्रेमः निःस्वार्थः कथ्यते।
माता प्रतिफलस्य अपेक्षां विना सन्तानस्य हिताय सर्वदा कार्यं करोति। अतः मातृप्रेमः निःस्वार्थः कथ्यते।
समाधान:
मातुः प्रेम्णा सन्तानेषु सुरक्षा, आत्मविश्वासः, दया तथा सदाचारस्य भावना विकसिताः भवन्ति।
मातुः प्रेम्णा सन्तानेषु सुरक्षा, आत्मविश्वासः, दया तथा सदाचारस्य भावना विकसिताः भवन्ति।
समाधान:
'वत्सला' इत्यस्य अर्थः स्नेहशीला अथवा सन्तानेषु अत्यधिकं प्रेम कुर्वती इति।
'वत्सला' इत्यस्य अर्थः स्नेहशीला अथवा सन्तानेषु अत्यधिकं प्रेम कुर्वती इति।
समाधान:
माता बालकस्य प्रारम्भिकजीवने भाषां, व्यवहारं, संस्कारान् तथा जीवनमूल्यानि शिक्षयति। अतः सा प्रथमगुरुः कथ्यते।
माता बालकस्य प्रारम्भिकजीवने भाषां, व्यवहारं, संस्कारान् तथा जीवनमूल्यानि शिक्षयति। अतः सा प्रथमगुरुः कथ्यते।
समाधान:
माता स्वसन्तानं संकटे रक्षितुं स्वसुखस्य त्यागं करोति। एतत् मातृवात्सल्यस्य उत्तमम् उदाहरणम् अस्ति।
माता स्वसन्तानं संकटे रक्षितुं स्वसुखस्य त्यागं करोति। एतत् मातृवात्सल्यस्य उत्तमम् उदाहरणम् अस्ति।
समाधान:
माता सन्तानस्य दुःखेन स्वयं दुःखिता भवति तथा तस्य दुःखनिवारणाय प्रयत्नं करोति।
माता सन्तानस्य दुःखेन स्वयं दुःखिता भवति तथा तस्य दुःखनिवारणाय प्रयत्नं करोति।
समाधान:
जननी सन्तानं संस्कारेण, शिक्षया, प्रेम्णा तथा अनुशासनेन योग्यं नागरिकं निर्माति।
जननी सन्तानं संस्कारेण, शिक्षया, प्रेम्णा तथा अनुशासनेन योग्यं नागरिकं निर्माति।
समाधान:
मातुः स्नेहेन बालकस्य मनसि सुरक्षा, आत्मविश्वासः तथा प्रेमभावना उत्पद्यते।
मातुः स्नेहेन बालकस्य मनसि सुरक्षा, आत्मविश्वासः तथा प्रेमभावना उत्पद्यते।
समाधान:
माता स्वसन्तानस्य सुखाय स्वसुखस्य त्यागं करोति। तस्य त्यागेन सन्तानस्य जीवनं सुरक्षितं सुखमयं च भवति।
माता स्वसन्तानस्य सुखाय स्वसुखस्य त्यागं करोति। तस्य त्यागेन सन्तानस्य जीवनं सुरक्षितं सुखमयं च भवति।
समाधान:
माता सर्वान् सन्तानान् स्वजीवनस्य अभिन्नभागान् मन्यते। अतः सा सर्वेषु समानं वात्सल्यं करोति।
माता सर्वान् सन्तानान् स्वजीवनस्य अभिन्नभागान् मन्यते। अतः सा सर्वेषु समानं वात्सल्यं करोति।
समाधान:
मातृप्रेमस्य तुलना समुद्रस्य गाम्भीर्येन तथा आकाशस्य विशालतया कर्तुं शक्यते, यतः तस्य सीमा नास्ति।
मातृप्रेमस्य तुलना समुद्रस्य गाम्भीर्येन तथा आकाशस्य विशालतया कर्तुं शक्यते, यतः तस्य सीमा नास्ति।
समाधान:
पशुपक्षिणः अपि स्वशावकानां पालनं कुर्वन्ति, तान् रक्षन्ति तथा भोजनं ददति। एतत् प्राकृतिकवात्सल्यस्य प्रमाणम्।
पशुपक्षिणः अपि स्वशावकानां पालनं कुर्वन्ति, तान् रक्षन्ति तथा भोजनं ददति। एतत् प्राकृतिकवात्सल्यस्य प्रमाणम्।
समाधान:
'जननी' इत्यस्य पर्यायवाची शब्दौ—माता, अम्बा।
'जननी' इत्यस्य पर्यायवाची शब्दौ—माता, अम्बा।
समाधान:
माता बाल्यकालात् सन्तानस्य पालनं करोति। अतः सन्तानस्य कर्तव्यं भवति यत् सः मातुः सम्मानं सेवां च कुर्यात्।
माता बाल्यकालात् सन्तानस्य पालनं करोति। अतः सन्तानस्य कर्तव्यं भवति यत् सः मातुः सम्मानं सेवां च कुर्यात्।
समाधान:
मातृभक्त्या सन्तानेषु कृतज्ञता, विनयः तथा परिवारप्रेमस्य भावना विकसिताः भवन्ति।
मातृभक्त्या सन्तानेषु कृतज्ञता, विनयः तथा परिवारप्रेमस्य भावना विकसिताः भवन्ति।
समाधान:
अयं पाठः मातृप्रेमस्य, वात्सल्यस्य, करुणायाः तथा पारिवारिकमूल्यानां महत्त्वं शिक्षयति।
अयं पाठः मातृप्रेमस्य, वात्सल्यस्य, करुणायाः तथा पारिवारिकमूल्यानां महत्त्वं शिक्षयति।
समाधान:
पाठस्य मुख्यसन्देशः अस्ति यत् मातुः प्रेम निःस्वार्थं भवति तथा सन्तानैः मातुः सम्मानः सदैव करणीयः।
पाठस्य मुख्यसन्देशः अस्ति यत् मातुः प्रेम निःस्वार्थं भवति तथा सन्तानैः मातुः सम्मानः सदैव करणीयः।
समाधान:
'सुभाषितानि' इत्यस्य अर्थः सुन्दराणि, हितकराणि तथा नीतिपूर्णानि वचनानि इति।
'सुभाषितानि' इत्यस्य अर्थः सुन्दराणि, हितकराणि तथा नीतिपूर्णानि वचनानि इति।
समाधान:
सुभाषितानि मानवाय सदाचारस्य, विवेकस्य, सत्यस्य तथा परोपकारस्य मार्गं दर्शयन्ति।
सुभाषितानि मानवाय सदाचारस्य, विवेकस्य, सत्यस्य तथा परोपकारस्य मार्गं दर्शयन्ति।
समाधान:
नीतिशिक्षया मनुष्यः उचितानुचितयोः भेदं ज्ञात्वा सदाचरणं कर्तुं प्रेरितः भवति।
नीतिशिक्षया मनुष्यः उचितानुचितयोः भेदं ज्ञात्वा सदाचरणं कर्तुं प्रेरितः भवति।
समाधान:
मधुरवचनैः जनानां मनांसि प्रसन्नानि भवन्ति तथा परस्परं प्रेम सौहार्दं च वर्धते।
मधुरवचनैः जनानां मनांसि प्रसन्नानि भवन्ति तथा परस्परं प्रेम सौहार्दं च वर्धते।
समाधान:
सुभाषितेषु सत्यं जीवनस्य आधाररूपेण वर्णितम्। सत्याचरणेन मनुष्यः विश्वासं सम्मानं च प्राप्नोति।
सुभाषितेषु सत्यं जीवनस्य आधाररूपेण वर्णितम्। सत्याचरणेन मनुष्यः विश्वासं सम्मानं च प्राप्नोति।
समाधान:
परोपकारेण समाजस्य कल्याणं भवति तथा मानवेषु सहयोगस्य प्रेम्णः च भावना वर्धते।
परोपकारेण समाजस्य कल्याणं भवति तथा मानवेषु सहयोगस्य प्रेम्णः च भावना वर्धते।
समाधान:
विनयेन मनुष्यः सर्वेषां प्रियः भवति। विनयः ज्ञानस्य तथा चरित्रस्य शोभां वर्धयति।
विनयेन मनुष्यः सर्वेषां प्रियः भवति। विनयः ज्ञानस्य तथा चरित्रस्य शोभां वर्धयति।
समाधान:
विद्यया मनुष्यस्य ज्ञानं, विवेकः तथा सम्मानः वर्धते। अतः विद्या मनुष्यस्य श्रेष्ठं भूषणम् अस्ति।
विद्यया मनुष्यस्य ज्ञानं, विवेकः तथा सम्मानः वर्धते। अतः विद्या मनुष्यस्य श्रेष्ठं भूषणम् अस्ति।
समाधान:
सज्जनः सत्यवादी, विनयी, दयालुः, परोपकारी तथा सदाचारी भवति।
सज्जनः सत्यवादी, विनयी, दयालुः, परोपकारी तथा सदाचारी भवति।
समाधान:
दुर्जनसंगत्या मनुष्यस्य सद्गुणाः नश्यन्ति तथा तस्य व्यवहारः अपि दूषितः भवितुम् अर्हति।
दुर्जनसंगत्या मनुष्यस्य सद्गुणाः नश्यन्ति तथा तस्य व्यवहारः अपि दूषितः भवितुम् अर्हति।
समाधान:
सत्संगत्या सद्गुणाः विकसिताः भवन्ति तथा मनुष्यः उत्तममार्गे चलितुं प्रेरितः भवति।
सत्संगत्या सद्गुणाः विकसिताः भवन्ति तथा मनुष्यः उत्तममार्गे चलितुं प्रेरितः भवति।
समाधान:
लोभेन मनुष्यः अनुचितकार्यं कर्तुं प्रवर्तते तथा तस्य मनसि अशान्तिः उत्पद्यते।
लोभेन मनुष्यः अनुचितकार्यं कर्तुं प्रवर्तते तथा तस्य मनसि अशान्तिः उत्पद्यते।
समाधान:
क्रोधेन मनुष्यस्य विवेकः नश्यति तथा सः अनुचितनिर्णयं कर्तुं शक्नोति। अतः क्रोधः त्याज्यः।
क्रोधेन मनुष्यस्य विवेकः नश्यति तथा सः अनुचितनिर्णयं कर्तुं शक्नोति। अतः क्रोधः त्याज्यः।
समाधान:
क्षमा मनुष्यस्य महान् गुणः अस्ति। क्षमया वैरभावः न्यूनः भवति तथा सम्बन्धेषु सौहार्दं वर्धते।
क्षमा मनुष्यस्य महान् गुणः अस्ति। क्षमया वैरभावः न्यूनः भवति तथा सम्बन्धेषु सौहार्दं वर्धते।
समाधान:
सुभाषितानि विद्यार्थिभ्यः अनुशासनं, परिश्रमं, सत्यं, विनयं तथा सदाचारं शिक्षयन्ति।
सुभाषितानि विद्यार्थिभ्यः अनुशासनं, परिश्रमं, सत्यं, विनयं तथा सदाचारं शिक्षयन्ति।
समाधान:
नियमितेन परिश्रमेण, धैर्येण तथा निरन्तरप्रयत्नेन लक्ष्यं प्राप्तुं शक्यते।
नियमितेन परिश्रमेण, धैर्येण तथा निरन्तरप्रयत्नेन लक्ष्यं प्राप्तुं शक्यते।
समाधान:
समयः अमूल्यः अस्ति। गतः समयः पुनः न आगच्छति। अतः समयस्य सदुपयोगः करणीयः।
समयः अमूल्यः अस्ति। गतः समयः पुनः न आगच्छति। अतः समयस्य सदुपयोगः करणीयः।
समाधान:
सच्चा मित्रः सुखदुःखयोः साथं तिष्ठति, उचितमार्गं दर्शयति तथा संकटे सहाय्यं करोति।
सच्चा मित्रः सुखदुःखयोः साथं तिष्ठति, उचितमार्गं दर्शयति तथा संकटे सहाय्यं करोति।
समाधान:
सत्यवादित्वेन मनुष्यः विश्वसनीयः भवति तथा समाजे सम्मानं प्राप्नोति।
सत्यवादित्वेन मनुष्यः विश्वसनीयः भवति तथा समाजे सम्मानं प्राप्नोति।
समाधान:
पाठस्य मुख्यसन्देशः अस्ति यत् मनुष्यः सत्यं, विनयं, परोपकारं, सदाचारं तथा विवेकं जीवनस्य आधारं कुर्यात्।
पाठस्य मुख्यसन्देशः अस्ति यत् मनुष्यः सत्यं, विनयं, परोपकारं, सदाचारं तथा विवेकं जीवनस्य आधारं कुर्यात्।
समाधान:
सौहार्देन प्रकृतेः विविधाः तत्त्वानि परस्परं सहयोगेन जीवनं सुन्दरं कुर्वन्ति। अतः सौहार्दं प्रकृतेः शोभा अस्ति।
सौहार्देन प्रकृतेः विविधाः तत्त्वानि परस्परं सहयोगेन जीवनं सुन्दरं कुर्वन्ति। अतः सौहार्दं प्रकृतेः शोभा अस्ति।
समाधान:
वृक्षाः प्राणवायुम् ददति तथा मानवाः वृक्षान् रक्षन्ति। एषः परस्परसहयोगस्य उदाहरणम् अस्ति।
वृक्षाः प्राणवायुम् ददति तथा मानवाः वृक्षान् रक्षन्ति। एषः परस्परसहयोगस्य उदाहरणम् अस्ति।
समाधान:
पशवः, पक्षिणः, वनस्पतयः तथा मानवाः एकस्मिन् प्राकृतिकचक्रे परस्परं निर्भराः सन्ति।
पशवः, पक्षिणः, वनस्पतयः तथा मानवाः एकस्मिन् प्राकृतिकचक्रे परस्परं निर्भराः सन्ति।
समाधान:
सौहार्देन समाजे शान्तिः, सहयोगः तथा परस्परविश्वासः वर्धते। तेन समाजस्य विकासः भवति।
सौहार्देन समाजे शान्तिः, सहयोगः तथा परस्परविश्वासः वर्धते। तेन समाजस्य विकासः भवति।
समाधान:
सर्वेषां सहयोगेन वृक्षाः, जलस्रोतांसि तथा प्राकृतिकसंसाधनानि प्रभावीरूपेण रक्षितुं शक्यन्ते।
सर्वेषां सहयोगेन वृक्षाः, जलस्रोतांसि तथा प्राकृतिकसंसाधनानि प्रभावीरूपेण रक्षितुं शक्यन्ते।
समाधान:
मानवः प्राकृतिकसंसाधनानां मर्यादितप्रयोगं कुर्यात् तथा वृक्षान्, जलं, पशुपक्षिणः च रक्षेत्।
मानवः प्राकृतिकसंसाधनानां मर्यादितप्रयोगं कुर्यात् तथा वृक्षान्, जलं, पशुपक्षिणः च रक्षेत्।
समाधान:
अत्यधिकं वृक्षच्छेदनं तथा प्राकृतिकसंसाधनानाम् अनियन्त्रितः उपयोगः प्रकृतिविनाशस्य प्रमुखं कारणम् अस्ति।
अत्यधिकं वृक्षच्छेदनं तथा प्राकृतिकसंसाधनानाम् अनियन्त्रितः उपयोगः प्रकृतिविनाशस्य प्रमुखं कारणम् अस्ति।
समाधान:
प्रकृतिविनाशेन जलवायुपरिवर्तनं, प्रदूषणं, जलसंकटं तथा स्वास्थ्यसमस्याः वर्धन्ते।
प्रकृतिविनाशेन जलवायुपरिवर्तनं, प्रदूषणं, जलसंकटं तथा स्वास्थ्यसमस्याः वर्धन्ते।
समाधान:
जैवविविधता प्राकृतिकसन्तुलनं रक्षति तथा पारिस्थितिकतन्त्रस्य स्थिरतां स्थापयति।
जैवविविधता प्राकृतिकसन्तुलनं रक्षति तथा पारिस्थितिकतन्त्रस्य स्थिरतां स्थापयति।
समाधान:
पशुपक्षिणः प्राकृतिकचक्रस्य महत्त्वपूर्णाः भागाः सन्ति। तेषां संरक्षणेन पर्यावरणस्य सन्तुलनं सुरक्षितं भवति।
पशुपक्षिणः प्राकृतिकचक्रस्य महत्त्वपूर्णाः भागाः सन्ति। तेषां संरक्षणेन पर्यावरणस्य सन्तुलनं सुरक्षितं भवति।
समाधान:
प्रकृतौ असौहार्देन प्राकृतिकसन्तुलनं नश्यति तथा अनेकाः पर्यावरणीयसमस्याः उत्पद्यन्ते।
प्रकृतौ असौहार्देन प्राकृतिकसन्तुलनं नश्यति तथा अनेकाः पर्यावरणीयसमस्याः उत्पद्यन्ते।
समाधान:
वृक्षसंरक्षणेन, प्रदूषणनिवारणेन तथा प्राकृतिकसंसाधनानां उचितप्रयोगेन पर्यावरणस्य सन्तुलनं रक्षितुं शक्यते।
वृक्षसंरक्षणेन, प्रदूषणनिवारणेन तथा प्राकृतिकसंसाधनानां उचितप्रयोगेन पर्यावरणस्य सन्तुलनं रक्षितुं शक्यते।
समाधान:
सौहार्दम् इत्यस्य पर्यायवाची शब्दौ—मैत्री, सद्भावना।
सौहार्दम् इत्यस्य पर्यायवाची शब्दौ—मैत्री, सद्भावना।
समाधान:
प्रकृतिः मानवाय वायुं, जलं, भोजनं, औषधीनि तथा जीवनोपयोगीनि अनेकानि साधनानि ददाति।
प्रकृतिः मानवाय वायुं, जलं, भोजनं, औषधीनि तथा जीवनोपयोगीनि अनेकानि साधनानि ददाति।
समाधान:
वृक्षारोपणेन, जलसंरक्षणेन, प्रदूषणनिवारणेन तथा जीवजन्तूनां संरक्षणेन प्रकृत्या सह मैत्री स्थापयितुं शक्यते।
वृक्षारोपणेन, जलसंरक्षणेन, प्रदूषणनिवारणेन तथा जीवजन्तूनां संरक्षणेन प्रकृत्या सह मैत्री स्थापयितुं शक्यते।
समाधान:
परस्परं सम्मानं, सहयोगं, सहिष्णुतां तथा सामूहिककार्यं स्वीकृत्य विद्यालये सौहार्दस्य विकासः सम्भवः।
परस्परं सम्मानं, सहयोगं, सहिष्णुतां तथा सामूहिककार्यं स्वीकृत्य विद्यालये सौहार्दस्य विकासः सम्भवः।
समाधान:
प्राकृतिकसंसाधनानि केवलं वर्तमानपीढेः न, अपितु भाविपीढीनामपि सन्ति। अतः तेषां संरक्षणं अस्माकं कर्तव्यम्।
प्राकृतिकसंसाधनानि केवलं वर्तमानपीढेः न, अपितु भाविपीढीनामपि सन्ति। अतः तेषां संरक्षणं अस्माकं कर्तव्यम्।
समाधान:
सौहार्दस्य अभावेन समाजे विवादाः, द्वेषः, अविश्वासः तथा अशान्तिः वर्धन्ते।
सौहार्दस्य अभावेन समाजे विवादाः, द्वेषः, अविश्वासः तथा अशान्तिः वर्धन्ते।
समाधान:
सम्पूर्णं विश्वं परिवाररूपेण मत्वा मनुष्यः प्रकृत्याः तथा सर्वेषां जीविनां प्रति उत्तरदायित्वं अनुभवति।
सम्पूर्णं विश्वं परिवाररूपेण मत्वा मनुष्यः प्रकृत्याः तथा सर्वेषां जीविनां प्रति उत्तरदायित्वं अनुभवति।
समाधान:
मुख्यसन्देशः अस्ति यत् प्रकृतौ तथा समाजे परस्परं सहयोगः, प्रेम तथा सौहार्दं जीवनस्य सौन्दर्यं वर्धयन्ति।
मुख्यसन्देशः अस्ति यत् प्रकृतौ तथा समाजे परस्परं सहयोगः, प्रेम तथा सौहार्दं जीवनस्य सौन्दर्यं वर्धयन्ति।
समाधान:
'विचित्रः साक्षी' इत्यस्य भावः अस्ति यत् कथायां साक्षित्वस्य स्वरूपं असामान्यतया तथा रोचकतया प्रस्तुतम् अस्ति।
'विचित्रः साक्षी' इत्यस्य भावः अस्ति यत् कथायां साक्षित्वस्य स्वरूपं असामान्यतया तथा रोचकतया प्रस्तुतम् अस्ति।
समाधान:
साक्षी घटनायाः सत्यं प्रकाशयितुं न्यायालयस्य सहाय्यं करोति। तेन उचितन्यायनिर्णयः सम्भवति।
साक्षी घटनायाः सत्यं प्रकाशयितुं न्यायालयस्य सहाय्यं करोति। तेन उचितन्यायनिर्णयः सम्भवति।
समाधान:
सत्यसाक्षिणा यथार्थघटना एव कथनीया। सः भयेन, लोभेन वा असत्यं न वदेत्।
सत्यसाक्षिणा यथार्थघटना एव कथनीया। सः भयेन, लोभेन वा असत्यं न वदेत्।
समाधान:
सत्येन वास्तविकघटना ज्ञायते तथा निर्दोषस्य रक्षणं दोषिणः दण्डश्च सम्भवति।
सत्येन वास्तविकघटना ज्ञायते तथा निर्दोषस्य रक्षणं दोषिणः दण्डश्च सम्भवति।
समाधान:
असत्यसाक्ष्येन न्यायस्य हानिः भवति तथा निर्दोषः दण्डं प्राप्तुं शक्नोति। समाजे अपि अविश्वासः वर्धते।
असत्यसाक्ष्येन न्यायस्य हानिः भवति तथा निर्दोषः दण्डं प्राप्तुं शक्नोति। समाजे अपि अविश्वासः वर्धते।
समाधान:
सत्यं, प्रमाणं, निष्पक्षता तथा उचितविचारः न्यायस्य प्रमुखाः आधाराः सन्ति।
सत्यं, प्रमाणं, निष्पक्षता तथा उचितविचारः न्यायस्य प्रमुखाः आधाराः सन्ति।
समाधान:
न्यायाधीशस्य कर्तव्यं प्रमाणानि विचार्य निष्पक्षतया न्यायपूर्णं निर्णयं दातुम् अस्ति।
न्यायाधीशस्य कर्तव्यं प्रमाणानि विचार्य निष्पक्षतया न्यायपूर्णं निर्णयं दातुम् अस्ति।
समाधान:
प्रमाणेन घटनायाः सत्यता ज्ञातुं शक्यते। अतः न्यायनिर्णये प्रमाणस्य विशेषं महत्त्वम् अस्ति।
प्रमाणेन घटनायाः सत्यता ज्ञातुं शक्यते। अतः न्यायनिर्णये प्रमाणस्य विशेषं महत्त्वम् अस्ति।
समाधान:
निष्पक्षतया पक्षपातः न भवति तथा दोषी-निर्दोषयोः उचितः निर्णयः कर्तुं शक्यते।
निष्पक्षतया पक्षपातः न भवति तथा दोषी-निर्दोषयोः उचितः निर्णयः कर्तुं शक्यते।
समाधान:
पाठः बोधयति यत् सत्यं अन्ततः प्रकाशं प्राप्नोति तथा न्यायस्य मार्गे सत्यस्य महत्त्वं सर्वाधिकम् अस्ति।
पाठः बोधयति यत् सत्यं अन्ततः प्रकाशं प्राप्नोति तथा न्यायस्य मार्गे सत्यस्य महत्त्वं सर्वाधिकम् अस्ति।
समाधान:
सत्यकथनं तस्य नैतिककर्तव्यं अस्ति। असत्येन निर्दोषस्य हानिः तथा न्यायस्य विनाशः भवितुम् अर्हति।
सत्यकथनं तस्य नैतिककर्तव्यं अस्ति। असत्येन निर्दोषस्य हानिः तथा न्यायस्य विनाशः भवितुम् अर्हति।
समाधान:
न्यायस्य विलम्बेन पीडितस्य कष्टं वर्धते तथा जनानां न्यायव्यवस्थायां विश्वासः न्यूनः भवितुम् अर्हति।
न्यायस्य विलम्बेन पीडितस्य कष्टं वर्धते तथा जनानां न्यायव्यवस्थायां विश्वासः न्यूनः भवितुम् अर्हति।
समाधान:
भावनाः व्यक्तिनिष्ठाः भवन्ति, किन्तु प्रमाणैः घटनायाः वास्तविकता ज्ञातुं शक्यते। अतः प्रमाणं अधिकं महत्त्वपूर्णम्।
भावनाः व्यक्तिनिष्ठाः भवन्ति, किन्तु प्रमाणैः घटनायाः वास्तविकता ज्ञातुं शक्यते। अतः प्रमाणं अधिकं महत्त्वपूर्णम्।
समाधान:
न्यायप्रियः नागरिकः सत्यवादी तथा निष्पक्षः भवति। सः अन्यायस्य विरोधं करोति।
न्यायप्रियः नागरिकः सत्यवादी तथा निष्पक्षः भवति। सः अन्यायस्य विरोधं करोति।
समाधान:
सत्यं वक्तुं साहसस्य आवश्यकता भवति, विशेषतः यदा सत्यकथने भयस्य सम्भावना भवति।
सत्यं वक्तुं साहसस्य आवश्यकता भवति, विशेषतः यदा सत्यकथने भयस्य सम्भावना भवति।
समाधान:
नागरिकः सत्यं वदेत्, कानूनस्य पालनं कुर्यात् तथा अन्यायस्य विरुद्धं वैधानिकरूपेण आवाजं उत्थापयेत्।
नागरिकः सत्यं वदेत्, कानूनस्य पालनं कुर्यात् तथा अन्यायस्य विरुद्धं वैधानिकरूपेण आवाजं उत्थापयेत्।
समाधान:
'साक्षी' सः व्यक्तिः अस्ति यः घटनां प्रत्यक्षतया दृष्टवान् अथवा तस्य विषये यथार्थज्ञानं धारयति।
'साक्षी' सः व्यक्तिः अस्ति यः घटनां प्रत्यक्षतया दृष्टवान् अथवा तस्य विषये यथार्थज्ञानं धारयति।
समाधान:
जनानां विश्वासेन न्यायव्यवस्था सुदृढा भवति तथा नागरिकाः कानूनस्य पालनं कर्तुं प्रेरिताः भवन्ति।
जनानां विश्वासेन न्यायव्यवस्था सुदृढा भवति तथा नागरिकाः कानूनस्य पालनं कर्तुं प्रेरिताः भवन्ति।
समाधान:
असत्येन क्षणिकं लाभं प्राप्तुं शक्यते, किन्तु अन्ततः सत्यं प्रकाशते तथा विश्वासः नश्यति।
असत्येन क्षणिकं लाभं प्राप्तुं शक्यते, किन्तु अन्ततः सत्यं प्रकाशते तथा विश्वासः नश्यति।
समाधान:
पाठस्य मुख्यसन्देशः अस्ति यत् न्यायाय सत्यं, प्रमाणं, निष्पक्षता तथा साहसं आवश्यकानि सन्ति।
पाठस्य मुख्यसन्देशः अस्ति यत् न्यायाय सत्यं, प्रमाणं, निष्पक्षता तथा साहसं आवश्यकानि सन्ति।
समाधान:
'जननी तुल्यवत्सला' मातृप्रेमं त्यागं च शिक्षयति, 'सुभाषितानि' तु सत्यं, विनयं, परोपकारं सदाचारं च शिक्षयन्ति।
'जननी तुल्यवत्सला' मातृप्रेमं त्यागं च शिक्षयति, 'सुभाषितानि' तु सत्यं, विनयं, परोपकारं सदाचारं च शिक्षयन्ति।
समाधान:
सौहार्देन समाजे सहयोगः, प्रेम, शान्तिः तथा परस्परविश्वासः वर्धते। अतः सामाजिकजीवने अस्य विशेषं महत्त्वम् अस्ति।
सौहार्देन समाजे सहयोगः, प्रेम, शान्तिः तथा परस्परविश्वासः वर्धते। अतः सामाजिकजीवने अस्य विशेषं महत्त्वम् अस्ति।
समाधान:
एतेषां त्रयाणां आधारः प्रेम, विश्वासः तथा मानवीयमूल्यानि सन्ति। एते समाजं जीवनं च श्रेष्ठं कुर्वन्ति।
एतेषां त्रयाणां आधारः प्रेम, विश्वासः तथा मानवीयमूल्यानि सन्ति। एते समाजं जीवनं च श्रेष्ठं कुर्वन्ति।
समाधान:
दया, उत्तरदायित्वं, संयमः तथा परोपकारः मनुष्यं प्रकृतिसंरक्षणाय प्रेरयन्ति।
दया, उत्तरदायित्वं, संयमः तथा परोपकारः मनुष्यं प्रकृतिसंरक्षणाय प्रेरयन्ति।
समाधान:
मातृप्रेमेण दया, करुणा तथा त्यागस्य भावना विकसिताः भवन्ति। एते गुणाः समाजे सौहार्दं वर्धयन्ति।
मातृप्रेमेण दया, करुणा तथा त्यागस्य भावना विकसिताः भवन्ति। एते गुणाः समाजे सौहार्दं वर्धयन्ति।
समाधान:
'विचित्रः साक्षी' न्यायाय सत्यस्य आवश्यकतां दर्शयति, 'सुभाषितानि' तु जीवनस्य आधाररूपेण सत्यस्य महत्त्वं प्रतिपादयन्ति।
'विचित्रः साक्षी' न्यायाय सत्यस्य आवश्यकतां दर्शयति, 'सुभाषितानि' तु जीवनस्य आधाररूपेण सत्यस्य महत्त्वं प्रतिपादयन्ति।
समाधान:
प्रकृतिसंरक्षणेन वर्तमानस्य तथा भाविपीढीनां कल्याणं भवति। अतः प्रकृतिसंरक्षणम् अपि परोपकारस्य एकं रूपम् अस्ति।
प्रकृतिसंरक्षणेन वर्तमानस्य तथा भाविपीढीनां कल्याणं भवति। अतः प्रकृतिसंरक्षणम् अपि परोपकारस्य एकं रूपम् अस्ति।
समाधान:
कर्तव्यबोधेन मनुष्यः स्वदायित्वं ज्ञात्वा समाजस्य, परिवारस्य तथा प्रकृतेः प्रति उचितं व्यवहारं करोति।
कर्तव्यबोधेन मनुष्यः स्वदायित्वं ज्ञात्वा समाजस्य, परिवारस्य तथा प्रकृतेः प्रति उचितं व्यवहारं करोति।
समाधान:
सत्यवादी व्यक्ति विश्वासं स्थापयति तथा बुद्धिमान् व्यक्ति समस्यासु उचितसमाधानं ददाति। अतः उभौ समाजस्य हिताय कार्यं कुरुतः।
सत्यवादी व्यक्ति विश्वासं स्थापयति तथा बुद्धिमान् व्यक्ति समस्यासु उचितसमाधानं ददाति। अतः उभौ समाजस्य हिताय कार्यं कुरुतः।
समाधान:
पाठैः विद्यार्थिषु परोपकारस्य, पर्यावरणसंरक्षणस्य, सत्यस्य तथा सहयोगस्य भावना विकसिताः भवन्ति।
पाठैः विद्यार्थिषु परोपकारस्य, पर्यावरणसंरक्षणस्य, सत्यस्य तथा सहयोगस्य भावना विकसिताः भवन्ति।
समाधान:
विद्यार्थिनः वृक्षारोपण-अभियानं, स्वच्छताकार्यक्रमं तथा जलसंरक्षणकार्यक्रमं आयोजयित्वा नेतृत्वं दातुं शक्नुवन्ति।
विद्यार्थिनः वृक्षारोपण-अभियानं, स्वच्छताकार्यक्रमं तथा जलसंरक्षणकार्यक्रमं आयोजयित्वा नेतृत्वं दातुं शक्नुवन्ति।
समाधान:
भारतीयसंस्कृतौ माता प्रेम, त्याग, संस्कार तथा पालनस्य प्रतीकरूपेण पूज्यते। अतः मातुः सम्मानः महत्त्वपूर्णः।
भारतीयसंस्कृतौ माता प्रेम, त्याग, संस्कार तथा पालनस्य प्रतीकरूपेण पूज्यते। अतः मातुः सम्मानः महत्त्वपूर्णः।
समाधान:
विद्यार्थिनः सत्यं, निष्पक्षतां, कानूनपालनं तथा अन्यायस्य विरोधं शिक्षेयुः।
विद्यार्थिनः सत्यं, निष्पक्षतां, कानूनपालनं तथा अन्यायस्य विरोधं शिक्षेयुः।
समाधान:
सद्गुणैः व्यक्तिचरित्रं सुधरति तथा सौहार्देन सामाजिकसम्बन्धाः सुदृढाः भवन्ति। उभाभ्यां समाजस्य विकासः भवति।
सद्गुणैः व्यक्तिचरित्रं सुधरति तथा सौहार्देन सामाजिकसम्बन्धाः सुदृढाः भवन्ति। उभाभ्यां समाजस्य विकासः भवति।
समाधान:
आधुनिकजीवने अपि सत्यं, विनयं, परोपकारः तथा सदाचारः आवश्यकाः सन्ति। अतः सुभाषितानां प्रासंगिकता अद्यापि अस्ति।
आधुनिकजीवने अपि सत्यं, विनयं, परोपकारः तथा सदाचारः आवश्यकाः सन्ति। अतः सुभाषितानां प्रासंगिकता अद्यापि अस्ति।
समाधान:
पाठः विद्यार्थिभ्यः सत्यवादितां, साहसं, न्यायप्रियतां तथा उत्तरदायित्वं शिक्षयति।
पाठः विद्यार्थिभ्यः सत्यवादितां, साहसं, न्यायप्रियतां तथा उत्तरदायित्वं शिक्षयति।
समाधान:
मानवः प्रकृतेः संसाधनैः जीवनं यापयति तथा प्रकृतिः मानवेन संरक्षणं प्राप्नोति। अतः उभयोः परस्परसम्बन्धः अस्ति।
मानवः प्रकृतेः संसाधनैः जीवनं यापयति तथा प्रकृतिः मानवेन संरक्षणं प्राप्नोति। अतः उभयोः परस्परसम्बन्धः अस्ति।
समाधान:
आधुनिकजीवने सत्यवादिता तथा कर्तव्यपालनं विश्वासपूर्णं नैतिकं च समाजं निर्माति।
आधुनिकजीवने सत्यवादिता तथा कर्तव्यपालनं विश्वासपूर्णं नैतिकं च समाजं निर्माति।
समाधान:
विद्यार्थिनः सत्यं वदन्तु, मातापितरौ सम्मानयन्तु, प्रकृतिं रक्षन्तु, परोपकारं कुर्वन्तु तथा न्यायपूर्णं व्यवहारं कुर्वन्तु।
विद्यार्थिनः सत्यं वदन्तु, मातापितरौ सम्मानयन्तु, प्रकृतिं रक्षन्तु, परोपकारं कुर्वन्तु तथा न्यायपूर्णं व्यवहारं कुर्वन्तु।
समाधान:
सर्वाधिकं महत्त्वपूर्णं जीवनमूल्यं 'सदाचारः' अस्ति। सदाचारस्य आधारः सत्यं, दया, परोपकारः, अनुशासनं तथा कर्तव्यपालनं च अस्ति। एते गुणाः मनुष्यस्य चरित्रं श्रेष्ठं कुर्वन्ति।
सर्वाधिकं महत्त्वपूर्णं जीवनमूल्यं 'सदाचारः' अस्ति। सदाचारस्य आधारः सत्यं, दया, परोपकारः, अनुशासनं तथा कर्तव्यपालनं च अस्ति। एते गुणाः मनुष्यस्य चरित्रं श्रेष्ठं कुर्वन्ति।
समाधान:
'सूक्तयः' इत्यस्य अर्थः उत्तमाः, हितकराः तथा नीतिपूर्णाः उक्तयः इति।
'सूक्तयः' इत्यस्य अर्थः उत्तमाः, हितकराः तथा नीतिपूर्णाः उक्तयः इति।
समाधान:
सूक्तयः मनुष्यं सदाचरणाय, विवेकपूर्वकं निर्णयं कर्तुं तथा नैतिकजीवनं यापयितुं प्रेरयन्ति।
सूक्तयः मनुष्यं सदाचरणाय, विवेकपूर्वकं निर्णयं कर्तुं तथा नैतिकजीवनं यापयितुं प्रेरयन्ति।
समाधान:
मनुष्यः स्वशक्त्यनुसारं दुःखितानां साहाय्यं कुर्यात् तथा समाजस्य हिताय कार्यं कुर्यात्। एवं परोपकारभावः अनुकरणीयः।
मनुष्यः स्वशक्त्यनुसारं दुःखितानां साहाय्यं कुर्यात् तथा समाजस्य हिताय कार्यं कुर्यात्। एवं परोपकारभावः अनुकरणीयः।
समाधान:
सूक्तिषु सत्यं मानवजीवनस्य मूलमूल्यरूपेण वर्णितम् अस्ति। सत्येन विश्वासः तथा सम्मानः प्राप्तुं शक्यते।
सूक्तिषु सत्यं मानवजीवनस्य मूलमूल्यरूपेण वर्णितम् अस्ति। सत्येन विश्वासः तथा सम्मानः प्राप्तुं शक्यते।
समाधान:
विद्यया मनुष्यस्य ज्ञानं, विवेकः तथा आत्मविश्वासः वर्धते। सः उचितानुचितयोः निर्णयं कर्तुं समर्थः भवति।
विद्यया मनुष्यस्य ज्ञानं, विवेकः तथा आत्मविश्वासः वर्धते। सः उचितानुचितयोः निर्णयं कर्तुं समर्थः भवति।
समाधान:
वास्तविकविद्या मनुष्ये अहंकारं न जनयति, अपितु विनयं जनयति। अतः विद्या तथा विनयः परस्परं सम्बद्धौ स्तः।
वास्तविकविद्या मनुष्ये अहंकारं न जनयति, अपितु विनयं जनयति। अतः विद्या तथा विनयः परस्परं सम्बद्धौ स्तः।
समाधान:
लोभेन मनुष्यः स्वार्थे अन्धः भवति तथा उचितानुचितयोः विचारं न करोति। अतः तस्य विवेकः नश्यति।
लोभेन मनुष्यः स्वार्थे अन्धः भवति तथा उचितानुचितयोः विचारं न करोति। अतः तस्य विवेकः नश्यति।
समाधान:
क्रोधे मनुष्यः शीघ्रं अनुचितनिर्णयं करोति। क्रोधस्य नियन्त्रणेन विवेकपूर्णः व्यवहारः कर्तुं शक्यते।
क्रोधे मनुष्यः शीघ्रं अनुचितनिर्णयं करोति। क्रोधस्य नियन्त्रणेन विवेकपूर्णः व्यवहारः कर्तुं शक्यते।
समाधान:
सज्जनानां संगत्या मनुष्ये सत्यं, विनयः, दया तथा परोपकारस्य भावनाः विकसिताः भवन्ति।
सज्जनानां संगत्या मनुष्ये सत्यं, विनयः, दया तथा परोपकारस्य भावनाः विकसिताः भवन्ति।
समाधान:
दुर्जनसंगत्या मनुष्यस्य सद्गुणाः क्षीयन्ते तथा दुर्गुणाः वर्धन्ते। अतः दुर्जनसंगतिः त्याज्या।
दुर्जनसंगत्या मनुष्यस्य सद्गुणाः क्षीयन्ते तथा दुर्गुणाः वर्धन्ते। अतः दुर्जनसंगतिः त्याज्या।
समाधान:
समयस्य योजनापूर्वकं उपयोगेन कार्याणि समये पूर्णानि भवन्ति तथा लक्ष्यप्राप्तिः सुलभा भवति।
समयस्य योजनापूर्वकं उपयोगेन कार्याणि समये पूर्णानि भवन्ति तथा लक्ष्यप्राप्तिः सुलभा भवति।
समाधान:
धैर्यवान् व्यक्ति कठिनसमये अपि निराशः न भवति तथा प्रयत्नं निरन्तरं करोति।
धैर्यवान् व्यक्ति कठिनसमये अपि निराशः न भवति तथा प्रयत्नं निरन्तरं करोति।
समाधान:
निरन्तरः परिश्रमः सफलतायाः आधारः अस्ति। परिश्रमेण मनुष्यः स्वलक्ष्यं प्राप्तुं शक्नोति।
निरन्तरः परिश्रमः सफलतायाः आधारः अस्ति। परिश्रमेण मनुष्यः स्वलक्ष्यं प्राप्तुं शक्नोति।
समाधान:
क्षमा मनुष्यस्य क्रोधं शमयति तथा वैरभावं न्यूनं करोति। अतः क्षमा श्रेष्ठः मानवीयगुणः अस्ति।
क्षमा मनुष्यस्य क्रोधं शमयति तथा वैरभावं न्यूनं करोति। अतः क्षमा श्रेष्ठः मानवीयगुणः अस्ति।
समाधान:
दयाभावेन जनाः परस्परं साहाय्यं कुर्वन्ति। तेन समाजे प्रेम, सहयोगः तथा सौहार्दं वर्धते।
दयाभावेन जनाः परस्परं साहाय्यं कुर्वन्ति। तेन समाजे प्रेम, सहयोगः तथा सौहार्दं वर्धते।
समाधान:
अहंकारेण मनुष्यः अन्यान् तुच्छान् मन्यते तथा स्वदोषान् न पश्यति। तेन तस्य पतनं भवितुम् अर्हति।
अहंकारेण मनुष्यः अन्यान् तुच्छान् मन्यते तथा स्वदोषान् न पश्यति। तेन तस्य पतनं भवितुम् अर्हति।
समाधान:
सूक्तयः विद्यार्थिभ्यः परिश्रमं, अनुशासनं, सत्यवादितां तथा सदाचारं स्वीकर्तुं प्रेरयन्ति।
सूक्तयः विद्यार्थिभ्यः परिश्रमं, अनुशासनं, सत्यवादितां तथा सदाचारं स्वीकर्तुं प्रेरयन्ति।
समाधान:
आत्मसंयमेन मनुष्यः स्वेच्छाः तथा भावनाः नियन्त्रितुं शक्नोति। तेन सः अनुचितकार्येभ्यः रक्षितः भवति।
आत्मसंयमेन मनुष्यः स्वेच्छाः तथा भावनाः नियन्त्रितुं शक्नोति। तेन सः अनुचितकार्येभ्यः रक्षितः भवति।
समाधान:
सद्वचनेन परस्परं विश्वासः तथा प्रेम वर्धते। कटुवचनस्य अपेक्षया मधुरवचनं सम्बन्धान् सुदृढं करोति।
सद्वचनेन परस्परं विश्वासः तथा प्रेम वर्धते। कटुवचनस्य अपेक्षया मधुरवचनं सम्बन्धान् सुदृढं करोति।
समाधान:
मुख्यसन्देशः अस्ति यत् मनुष्यः सत्यं, विनयं, परोपकारं, धैर्यं तथा आत्मसंयमं स्वजीवने धारयेत्।
मुख्यसन्देशः अस्ति यत् मनुष्यः सत्यं, विनयं, परोपकारं, धैर्यं तथा आत्मसंयमं स्वजीवने धारयेत्।
समाधान:
भूकम्पः पृथिव्याः अन्तर्भागे होनेन भू-पृष्ठस्य अकस्मात् कम्पनरूपा प्राकृतिकविपद् अस्ति।
भूकम्पः पृथिव्याः अन्तर्भागे होनेन भू-पृष्ठस्य अकस्मात् कम्पनरूपा प्राकृतिकविपद् अस्ति।
समाधान:
भूकम्पेन भवनानि मार्गाः सेतवः च क्षतिग्रस्ताः भवन्ति तथा जनधनस्य हानिः भवति।
भूकम्पेन भवनानि मार्गाः सेतवः च क्षतिग्रस्ताः भवन्ति तथा जनधनस्य हानिः भवति।
समाधान:
सहयोगेन पीडितानां शीघ्रं रक्षणं, भोजनव्यवस्था तथा चिकित्सासहायता कर्तुं शक्यते।
सहयोगेन पीडितानां शीघ्रं रक्षणं, भोजनव्यवस्था तथा चिकित्सासहायता कर्तुं शक्यते।
समाधान:
भयस्य कारणेन मनुष्यः अनुचितनिर्णयं कर्तुं शक्नोति। धैर्येण सः सुरक्षितस्थानं प्राप्तुं तथा उचितसहाय्यं कर्तुं शक्नोति।
भयस्य कारणेन मनुष्यः अनुचितनिर्णयं कर्तुं शक्नोति। धैर्येण सः सुरक्षितस्थानं प्राप्तुं तथा उचितसहाय्यं कर्तुं शक्नोति।
समाधान:
आपदाप्रबन्धनेन आपदाकाले जनानां सुरक्षा, बचावकार्यं तथा आवश्यकसंसाधनानां उचितव्यवस्था सम्भवति।
आपदाप्रबन्धनेन आपदाकाले जनानां सुरक्षा, बचावकार्यं तथा आवश्यकसंसाधनानां उचितव्यवस्था सम्भवति।
समाधान:
पूर्वसज्जतया आपदाकाले घबराहटः न्यूनः भवति तथा जनाः सुरक्षितरूपेण कार्यं कर्तुं समर्थाः भवन्ति।
पूर्वसज्जतया आपदाकाले घबराहटः न्यूनः भवति तथा जनाः सुरक्षितरूपेण कार्यं कर्तुं समर्थाः भवन्ति।
समाधान:
भूकम्पेन निवासस्थानानि, विद्यालयाः तथा सार्वजनिकस्थलानि प्रभावितानि भवन्ति। सामान्यजीवनं बाधितं भवति।
भूकम्पेन निवासस्थानानि, विद्यालयाः तथा सार्वजनिकस्थलानि प्रभावितानि भवन्ति। सामान्यजीवनं बाधितं भवति।
समाधान:
विपत्तिकाले जनाः जाति-धर्म-भेदं विस्मृत्य पीडितानां साहाय्यं कुर्वन्ति। एतत् मानवतायाः परिचायकम् अस्ति।
विपत्तिकाले जनाः जाति-धर्म-भेदं विस्मृत्य पीडितानां साहाय्यं कुर्वन्ति। एतत् मानवतायाः परिचायकम् अस्ति।
समाधान:
स्वयंसेवकाः उद्धारकार्ये, भोजनवितरणे, प्राथमिकचिकित्सायां तथा पीडितानां साहाय्ये महत्त्वपूर्णां भूमिकां निर्वहन्ति।
स्वयंसेवकाः उद्धारकार्ये, भोजनवितरणे, प्राथमिकचिकित्सायां तथा पीडितानां साहाय्ये महत्त्वपूर्णां भूमिकां निर्वहन्ति।
समाधान:
अफवाहैः जनानां भयम् वर्धते तथा अव्यवस्था उत्पद्यते। अतः केवलं विश्वसनीयसूचनाः एव अनुसरणीयाः।
अफवाहैः जनानां भयम् वर्धते तथा अव्यवस्था उत्पद्यते। अतः केवलं विश्वसनीयसूचनाः एव अनुसरणीयाः।
समाधान:
पुनर्वासेन पीडिताः पुनः सुरक्षितं सामान्यं च जीवनं प्राप्तुं समर्थाः भवन्ति।
पुनर्वासेन पीडिताः पुनः सुरक्षितं सामान्यं च जीवनं प्राप्तुं समर्थाः भवन्ति।
समाधान:
धैर्येण भयः नियन्त्रितः भवति तथा अनुशासनेन बचावकार्यं व्यवस्थितरूपेण सम्पादितुं शक्यते।
धैर्येण भयः नियन्त्रितः भवति तथा अनुशासनेन बचावकार्यं व्यवस्थितरूपेण सम्पादितुं शक्यते।
समाधान:
सामूहिकचेतनया जनाः परस्परं सावधानं कुर्वन्ति तथा बचावकार्येषु सहयोगं कुर्वन्ति।
सामूहिकचेतनया जनाः परस्परं सावधानं कुर्वन्ति तथा बचावकार्येषु सहयोगं कुर्वन्ति।
समाधान:
प्रशासनं उद्धारदलानि, चिकित्सासेवाः, आश्रयस्थलानि तथा आवश्यकसामग्रीं व्यवस्थितं करोति।
प्रशासनं उद्धारदलानि, चिकित्सासेवाः, आश्रयस्थलानि तथा आवश्यकसामग्रीं व्यवस्थितं करोति।
समाधान:
भवनानि भूकम्परोधकमानकानुसारं निर्मातव्यानि तथा निर्माणकार्ये सुरक्षानियमाः पालनीयाः।
भवनानि भूकम्परोधकमानकानुसारं निर्मातव्यानि तथा निर्माणकार्ये सुरक्षानियमाः पालनीयाः।
समाधान:
प्राकृतिकविपदः मानवाय प्रकृतेः शक्तिं, जीवनस्य अनिश्चिततां तथा परस्परसहयोगस्य महत्त्वं बोधयन्ति।
प्राकृतिकविपदः मानवाय प्रकृतेः शक्तिं, जीवनस्य अनिश्चिततां तथा परस्परसहयोगस्य महत्त्वं बोधयन्ति।
समाधान:
प्राथमिकचिकित्सया घायितानां तत्कालं साहाय्यं कर्तुं शक्यते तथा तेषां स्थितिः स्थिरा कर्तुं शक्यते।
प्राथमिकचिकित्सया घायितानां तत्कालं साहाय्यं कर्तुं शक्यते तथा तेषां स्थितिः स्थिरा कर्तुं शक्यते।
समाधान:
संचारव्यवस्थया सहायता, उद्धारदलानां सूचना तथा आवश्यकनिर्देशाः शीघ्रं प्राप्तुं शक्यन्ते।
संचारव्यवस्थया सहायता, उद्धारदलानां सूचना तथा आवश्यकनिर्देशाः शीघ्रं प्राप्तुं शक्यन्ते।
समाधान:
पाठः विपत्तिकाले धैर्यं, मानवतां, परस्परसहयोगं तथा पीडितानां सेवां कर्तुं प्रेरयति।
पाठः विपत्तिकाले धैर्यं, मानवतां, परस्परसहयोगं तथा पीडितानां सेवां कर्तुं प्रेरयति।
समाधान:
समाजेन जनजागरूकता, आपदाप्रशिक्षणं, सुरक्षितभवननिर्माणं तथा बचावव्यवस्थायाः पूर्वसज्जता करणीयम्।
समाजेन जनजागरूकता, आपदाप्रशिक्षणं, सुरक्षितभवननिर्माणं तथा बचावव्यवस्थायाः पूर्वसज्जता करणीयम्।
समाधान:
अस्य भावः अस्ति यत् सच्चा मित्रः स्वप्राणेभ्यः अपि अधिकं प्रियः भवति तथा संकटे मित्रस्य साहाय्यं करोति।
अस्य भावः अस्ति यत् सच्चा मित्रः स्वप्राणेभ्यः अपि अधिकं प्रियः भवति तथा संकटे मित्रस्य साहाय्यं करोति।
समाधान:
सच्चा मित्रः सुखदुःखयोः समानरूपेण साथं तिष्ठति तथा मित्रस्य हिताय सत्यं वदति।
सच्चा मित्रः सुखदुःखयोः समानरूपेण साथं तिष्ठति तथा मित्रस्य हिताय सत्यं वदति।
समाधान:
संकटकाले स्वार्थी जनाः दूरं गच्छन्ति, किन्तु सच्चा मित्रः संकटे अपि सहाय्यं करोति। अतः मित्रस्य वास्तविकता संकटे ज्ञायते।
संकटकाले स्वार्थी जनाः दूरं गच्छन्ति, किन्तु सच्चा मित्रः संकटे अपि सहाय्यं करोति। अतः मित्रस्य वास्तविकता संकटे ज्ञायते।
समाधान:
उचितपरामर्शेन मित्रः गलतनिर्णयात् रक्षितः भवति तथा कठिनस्थितौ उचितमार्गं प्राप्तुं शक्नोति।
उचितपरामर्शेन मित्रः गलतनिर्णयात् रक्षितः भवति तथा कठिनस्थितौ उचितमार्गं प्राप्तुं शक्नोति।
समाधान:
सच्चा मित्रः प्रेमपूर्वकं विनयेन च दोषान् दर्शयेत् तथा सुधाराय उचितमार्गं सूचयेत्।
सच्चा मित्रः प्रेमपूर्वकं विनयेन च दोषान् दर्शयेत् तथा सुधाराय उचितमार्गं सूचयेत्।
समाधान:
स्वार्थी मित्रः केवलं स्वलाभं पश्यति, सच्चा मित्रः तु मित्रस्य हितं सुखदुःखं च पश्यति।
स्वार्थी मित्रः केवलं स्वलाभं पश्यति, सच्चा मित्रः तु मित्रस्य हितं सुखदुःखं च पश्यति।
समाधान:
विश्वासेन मित्रयोः सम्बन्धः सुदृढः भवति। विश्वासाभावे मित्रता दीर्घकालं स्थिरा न भवति।
विश्वासेन मित्रयोः सम्बन्धः सुदृढः भवति। विश्वासाभावे मित्रता दीर्घकालं स्थिरा न भवति।
समाधान:
सच्चा मित्रः स्वसुखस्य त्यागं कृत्वा अपि मित्रस्य हितं करोति। अतः तस्य त्यागभावना प्रशंसनीया।
सच्चा मित्रः स्वसुखस्य त्यागं कृत्वा अपि मित्रस्य हितं करोति। अतः तस्य त्यागभावना प्रशंसनीया।
समाधान:
मित्रता केवलं मनोरञ्जनाय न भवति। सच्चा मित्रः कठिनसमये साहाय्यं तथा उचितपरामर्शं ददाति।
मित्रता केवलं मनोरञ्जनाय न भवति। सच्चा मित्रः कठिनसमये साहाय्यं तथा उचितपरामर्शं ददाति।
समाधान:
मित्रस्य साहाय्यस्य सम्मानं कृत्वा, आवश्यकसमये तस्य साहाय्यं कृत्वा तथा विश्वासं रक्षित्वा कृतज्ञता व्यक्ता कर्तव्या।
मित्रस्य साहाय्यस्य सम्मानं कृत्वा, आवश्यकसमये तस्य साहाय्यं कृत्वा तथा विश्वासं रक्षित्वा कृतज्ञता व्यक्ता कर्तव्या।
समाधान:
रहस्यरक्षणेन मित्रयोः विश्वासः सुरक्षितः भवति। रहस्यभङ्गेन मित्रतायां अविश्वासः उत्पद्यते।
रहस्यरक्षणेन मित्रयोः विश्वासः सुरक्षितः भवति। रहस्यभङ्गेन मित्रतायां अविश्वासः उत्पद्यते।
समाधान:
दुःखसमये भावनात्मकसाहाय्येन मित्रस्य मनोबलं वर्धते तथा तस्य एकाकित्वं न्यूनं भवति।
दुःखसमये भावनात्मकसाहाय्येन मित्रस्य मनोबलं वर्धते तथा तस्य एकाकित्वं न्यूनं भवति।
समाधान:
सच्चा मित्रः मित्रस्य सफलतां स्वसफलतामिव मन्यते। तत्र ईर्ष्यायाः स्थानं न भवति।
सच्चा मित्रः मित्रस्य सफलतां स्वसफलतामिव मन्यते। तत्र ईर्ष्यायाः स्थानं न भवति।
समाधान:
ईर्ष्यया विश्वासः तथा आत्मीयता नश्यतः। अतः ईर्ष्या मित्रतायाः सम्बन्धं दुर्बलं करोति।
ईर्ष्यया विश्वासः तथा आत्मीयता नश्यतः। अतः ईर्ष्या मित्रतायाः सम्बन्धं दुर्बलं करोति।
समाधान:
मित्रचयनसमये सत्यवादिता, सदाचारः, विनयः, उत्तरदायित्वं तथा सहयोगभावना दृष्टव्या।
मित्रचयनसमये सत्यवादिता, सदाचारः, विनयः, उत्तरदायित्वं तथा सहयोगभावना दृष्टव्या।
समाधान:
दुर्जनमित्रस्य संगत्या दुर्व्यसनानि तथा दुर्गुणाः विकसितुं शक्नुवन्ति। अतः मित्रचयनं सावधानतया करणीयम्।
दुर्जनमित्रस्य संगत्या दुर्व्यसनानि तथा दुर्गुणाः विकसितुं शक्नुवन्ति। अतः मित्रचयनं सावधानतया करणीयम्।
समाधान:
कदाचित् मधुरवचनात् अधिकं हितकरं कठोरसत्यं भवति। तेन मित्रः स्वदोषं ज्ञात्वा सुधारं कर्तुं शक्नोति।
कदाचित् मधुरवचनात् अधिकं हितकरं कठोरसत्यं भवति। तेन मित्रः स्वदोषं ज्ञात्वा सुधारं कर्तुं शक्नोति।
समाधान:
समानतया मित्रयोः मध्ये अहंकारः तथा हीनभावना न भवतः। तेन सम्बन्धः स्वस्थः भवति।
समानतया मित्रयोः मध्ये अहंकारः तथा हीनभावना न भवतः। तेन सम्बन्धः स्वस्थः भवति।
समाधान:
मुख्यसन्देशः अस्ति यत् सच्ची मित्रता प्रेम, विश्वास, त्याग, सहयोग तथा निःस्वार्थभावनायाः आधारिता भवति।
मुख्यसन्देशः अस्ति यत् सच्ची मित्रता प्रेम, विश्वास, त्याग, सहयोग तथा निःस्वार्थभावनायाः आधारिता भवति।
समाधान:
आधुनिकजीवने तनावस्य तथा प्रतिस्पर्धायाः मध्ये सच्चा मित्रः भावनात्मकसहयोगं, उचितपरामर्शं तथा आत्मविश्वासं ददाति।
आधुनिकजीवने तनावस्य तथा प्रतिस्पर्धायाः मध्ये सच्चा मित्रः भावनात्मकसहयोगं, उचितपरामर्शं तथा आत्मविश्वासं ददाति।
समाधान:
उभयोः पाठयोः सद्भावना, विश्वासः, परोपकारः तथा मानवीयसम्बन्धानां महत्त्वं प्रतिपादितम् अस्ति।
उभयोः पाठयोः सद्भावना, विश्वासः, परोपकारः तथा मानवीयसम्बन्धानां महत्त्वं प्रतिपादितम् अस्ति।
समाधान:
आपदाकाले सच्चा मित्रः भयभीतं मित्रं धैर्यं ददाति, तस्य साहाय्यं करोति तथा सुरक्षितस्थानं प्राप्तुं सहाय्यं करोति।
आपदाकाले सच्चा मित्रः भयभीतं मित्रं धैर्यं ददाति, तस्य साहाय्यं करोति तथा सुरक्षितस्थानं प्राप्तुं सहाय्यं करोति।
समाधान:
जनाः पीडितानां भोजनं, वस्त्रं, औषधं तथा आश्रयं दत्त्वा परोपकारस्य भावनां प्रकटयन्ति।
जनाः पीडितानां भोजनं, वस्त्रं, औषधं तथा आश्रयं दत्त्वा परोपकारस्य भावनां प्रकटयन्ति।
समाधान:
धैर्येण संकटस्य सामना कर्तुं शक्यते तथा सच्चे मित्रस्य साहाय्येन संकटस्य भारः न्यूनः भवति।
धैर्येण संकटस्य सामना कर्तुं शक्यते तथा सच्चे मित्रस्य साहाय्येन संकटस्य भारः न्यूनः भवति।
समाधान:
मित्रसमूहः वृक्षारोपणं, स्वच्छताअभियानं, जलसंरक्षणं तथा जनजागरूकताकार्यक्रमं आयोजयितुं शक्नोति।
मित्रसमूहः वृक्षारोपणं, स्वच्छताअभियानं, जलसंरक्षणं तथा जनजागरूकताकार्यक्रमं आयोजयितुं शक्नोति।
समाधान:
मित्रता व्यक्तिगतसम्बन्धे सौहार्दस्य उदाहरणम् अस्ति। सौहार्देन विश्वासः, प्रेम तथा सहयोगः वर्धते।
मित्रता व्यक्तिगतसम्बन्धे सौहार्दस्य उदाहरणम् अस्ति। सौहार्देन विश्वासः, प्रेम तथा सहयोगः वर्धते।
समाधान:
नैतिकशिक्षया विद्यार्थी उचितानुचितयोः भेदं ज्ञात्वा सत्यं तथा न्यायपूर्णं निर्णयं कर्तुं समर्थः भवति।
नैतिकशिक्षया विद्यार्थी उचितानुचितयोः भेदं ज्ञात्वा सत्यं तथा न्यायपूर्णं निर्णयं कर्तुं समर्थः भवति।
समाधान:
सत्येन मित्रयोः मध्ये विश्वासः वर्धते। अतः सच्ची मित्रता सत्यवादितायाः आधारिता भवति।
सत्येन मित्रयोः मध्ये विश्वासः वर्धते। अतः सच्ची मित्रता सत्यवादितायाः आधारिता भवति।
समाधान:
नेतृत्वगुणैः व्यक्ति समूहं उचितदिशि नयति, निर्णयं करोति तथा संकटस्य समाधानाय सर्वान् प्रेरयति।
नेतृत्वगुणैः व्यक्ति समूहं उचितदिशि नयति, निर्णयं करोति तथा संकटस्य समाधानाय सर्वान् प्रेरयति।
समाधान:
मानवता इत्यस्य अर्थः अस्ति अन्येषां प्रति दया, करुणा, प्रेम तथा साहाय्यस्य भावना।
मानवता इत्यस्य अर्थः अस्ति अन्येषां प्रति दया, करुणा, प्रेम तथा साहाय्यस्य भावना।
समाधान:
प्रकृतिः मानवाय सहअस्तित्वं, धैर्यं, नियमितता तथा परस्परसहयोगस्य शिक्षा ददाति।
प्रकृतिः मानवाय सहअस्तित्वं, धैर्यं, नियमितता तथा परस्परसहयोगस्य शिक्षा ददाति।
समाधान:
आधुनिकसमाजे अपि सत्यं, विनयः, परोपकारः, संयमः तथा सदाचारः आवश्यकाः सन्ति। अतः सुभाषितानि अद्यापि प्रासंगिकानि।
आधुनिकसमाजे अपि सत्यं, विनयः, परोपकारः, संयमः तथा सदाचारः आवश्यकाः सन्ति। अतः सुभाषितानि अद्यापि प्रासंगिकानि।
समाधान:
संकटे मनुष्यः स्वसाहसं, नेतृत्वं तथा समस्या-समाधानक्षमतां विकसितुं शक्नोति। अतः संकटः शिक्षायाः अवसरः अपि भवति।
संकटे मनुष्यः स्वसाहसं, नेतृत्वं तथा समस्या-समाधानक्षमतां विकसितुं शक्नोति। अतः संकटः शिक्षायाः अवसरः अपि भवति।
समाधान:
परस्परसहयोगेन विद्यार्थी समूहकार्यं सफलतया कुर्वन्ति तथा कठिनकार्याणि सरलतया पूर्णानि भवन्ति।
परस्परसहयोगेन विद्यार्थी समूहकार्यं सफलतया कुर्वन्ति तथा कठिनकार्याणि सरलतया पूर्णानि भवन्ति।
समाधान:
उचितमार्गदर्शनेन विद्यार्थी गलतनिर्णयात् रक्षितः भवति तथा अध्ययनस्य लक्ष्यं प्राप्तुं प्रेरितः भवति।
उचितमार्गदर्शनेन विद्यार्थी गलतनिर्णयात् रक्षितः भवति तथा अध्ययनस्य लक्ष्यं प्राप्तुं प्रेरितः भवति।
समाधान:
अनुशासनेन जनाः जलस्य, विद्युतः तथा अन्यप्राकृतिकसंसाधनानां दुरुपयोगं न कुर्वन्ति।
अनुशासनेन जनाः जलस्य, विद्युतः तथा अन्यप्राकृतिकसंसाधनानां दुरुपयोगं न कुर्वन्ति।
समाधान:
सत्यं, अनुशासनं, कर्तव्यनिष्ठा तथा परोपकारः युक्ताः नागरिकाः राष्ट्रस्य विकासे महत्त्वपूर्णं योगदानं ददति।
सत्यं, अनुशासनं, कर्तव्यनिष्ठा तथा परोपकारः युक्ताः नागरिकाः राष्ट्रस्य विकासे महत्त्वपूर्णं योगदानं ददति।
समाधान:
सौहार्देन जनाः परस्परं सहयोगं कुर्वन्ति तथा एकतया कार्यं कुर्वन्ति। अतः सौहार्दं एकतायाः आधारः अस्ति।
सौहार्देन जनाः परस्परं सहयोगं कुर्वन्ति तथा एकतया कार्यं कुर्वन्ति। अतः सौहार्दं एकतायाः आधारः अस्ति।
समाधान:
सच्चा मित्रः सद्गुणान् प्रोत्साहयति, दोषान् दर्शयति तथा अनुचितकार्येभ्यः मित्रं निवर्तयति।
सच्चा मित्रः सद्गुणान् प्रोत्साहयति, दोषान् दर्शयति तथा अनुचितकार्येभ्यः मित्रं निवर्तयति।
समाधान:
एकतया संसाधनानां समुचितः उपयोगः भवति तथा उद्धारकार्यं शीघ्रं प्रभावीरूपेण च सम्पन्नं भवति।
एकतया संसाधनानां समुचितः उपयोगः भवति तथा उद्धारकार्यं शीघ्रं प्रभावीरूपेण च सम्पन्नं भवति।
समाधान:
कर्तव्यनिष्ठा इत्यस्य अर्थः स्वकर्तव्यं ईमानदारीपूर्वकं तथा उत्तरदायित्वेन निर्वहितुम् इच्छाशक्तिः।
कर्तव्यनिष्ठा इत्यस्य अर्थः स्वकर्तव्यं ईमानदारीपूर्वकं तथा उत्तरदायित्वेन निर्वहितुम् इच्छाशक्तिः।
समाधान:
समयपालनेन विद्यार्थी अध्ययनं, विश्रामं तथा अन्यकार्याणि व्यवस्थितरूपेण सम्पादयितुं शक्नोति।
समयपालनेन विद्यार्थी अध्ययनं, विश्रामं तथा अन्यकार्याणि व्यवस्थितरूपेण सम्पादयितुं शक्नोति।
समाधान:
असफलतया अनुभवः प्राप्यते। पुनः प्रयासेन त्रुटीनां सुधारः भवति तथा सफलतायाः सम्भावना वर्धते।
असफलतया अनुभवः प्राप्यते। पुनः प्रयासेन त्रुटीनां सुधारः भवति तथा सफलतायाः सम्भावना वर्धते।
समाधान:
विनयेन व्यक्ति सर्वेषां प्रियः भवति तथा तस्य व्यवहारः आकर्षकः सम्माननीयः च भवति।
विनयेन व्यक्ति सर्वेषां प्रियः भवति तथा तस्य व्यवहारः आकर्षकः सम्माननीयः च भवति।
समाधान:
प्रतिभा अवसरं ददाति, किन्तु निरन्तरपरिश्रमः तस्य विकासं सफलतां च सुनिश्चितं करोति।
प्रतिभा अवसरं ददाति, किन्तु निरन्तरपरिश्रमः तस्य विकासं सफलतां च सुनिश्चितं करोति।
समाधान:
मानवः प्रकृतेः संसाधनानाम् उपयोगं करोति, किन्तु तेषां संरक्षणस्य उत्तरदायित्वमपि तस्य अस्ति। अतः सः संरक्षकः अस्ति।
मानवः प्रकृतेः संसाधनानाम् उपयोगं करोति, किन्तु तेषां संरक्षणस्य उत्तरदायित्वमपि तस्य अस्ति। अतः सः संरक्षकः अस्ति।
समाधान:
त्यागेन मित्रस्य हितं स्वहितात् पूर्वं स्थाप्यते। तेन मित्रता अधिका गाढा भवति।
त्यागेन मित्रस्य हितं स्वहितात् पूर्वं स्थाप्यते। तेन मित्रता अधिका गाढा भवति।
समाधान:
अफवाहाणां प्रसारं न कृत्वा प्रशासनस्य तथा विश्वसनीयस्रोताणां सूचनाः अनुसरणीयाः।
अफवाहाणां प्रसारं न कृत्वा प्रशासनस्य तथा विश्वसनीयस्रोताणां सूचनाः अनुसरणीयाः।
समाधान:
परिवारः, विद्यालयः तथा समाजः सेवाकार्येषु सहभागितां प्रेरयित्वा परोपकारस्य संस्कारं विकसितुं शक्नुवन्ति।
परिवारः, विद्यालयः तथा समाजः सेवाकार्येषु सहभागितां प्रेरयित्वा परोपकारस्य संस्कारं विकसितुं शक्नुवन्ति।
समाधान:
वचनं सत्यं तथा हितकरं चेत् तेन व्यक्ति अपमानात् रक्षितः भवति तथा सम्बन्धेषु विश्वासः वर्धते।
वचनं सत्यं तथा हितकरं चेत् तेन व्यक्ति अपमानात् रक्षितः भवति तथा सम्बन्धेषु विश्वासः वर्धते।
समाधान:
आदर्शाः विद्यार्थिषु सदाचारं, अनुशासनं, कर्तव्यनिष्ठां तथा सामाजिकदायित्वं विकसितुं शक्नुवन्ति।
आदर्शाः विद्यार्थिषु सदाचारं, अनुशासनं, कर्तव्यनिष्ठां तथा सामाजिकदायित्वं विकसितुं शक्नुवन्ति।
समाधान:
सुखसमये अनेकाः मित्ररूपेण भवन्ति, किन्तु संकटसमये यः निःस्वार्थतया साहाय्यं करोति स एव सच्चा मित्रः।
सुखसमये अनेकाः मित्ररूपेण भवन्ति, किन्तु संकटसमये यः निःस्वार्थतया साहाय्यं करोति स एव सच्चा मित्रः।
समाधान:
प्रकृतिः सर्वेषां जीवनस्य आधारः अस्ति। अतः प्रत्येकस्य नागरिकस्य वृक्षसंरक्षणे, स्वच्छतायां तथा संसाधनसंरक्षणे दायित्वम् अस्ति।
प्रकृतिः सर्वेषां जीवनस्य आधारः अस्ति। अतः प्रत्येकस्य नागरिकस्य वृक्षसंरक्षणे, स्वच्छतायां तथा संसाधनसंरक्षणे दायित्वम् अस्ति।
समाधान:
अन्ये जनाः विरोधं कुर्वन्तः सन्ति तथापि अन्यायस्य विरुद्धं सत्यं वक्तुं साहसं करणं नैतिकसाहसस्य उदाहरणम् अस्ति।
अन्ये जनाः विरोधं कुर्वन्तः सन्ति तथापि अन्यायस्य विरुद्धं सत्यं वक्तुं साहसं करणं नैतिकसाहसस्य उदाहरणम् अस्ति।
समाधान:
अन्यस्य दुःखं स्वदुःखमिव अनुभूय तस्य साहाय्यं करणं करुणायाः तथा मानवतायाः श्रेष्ठं उदाहरणम् अस्ति।
अन्यस्य दुःखं स्वदुःखमिव अनुभूय तस्य साहाय्यं करणं करुणायाः तथा मानवतायाः श्रेष्ठं उदाहरणम् अस्ति।
समाधान:
विद्यार्थिनः सत्यं, अनुशासनं, विनयं, परिश्रमं, समयपालनं तथा कर्तव्यनिष्ठां धारयेयुः।
विद्यार्थिनः सत्यं, अनुशासनं, विनयं, परिश्रमं, समयपालनं तथा कर्तव्यनिष्ठां धारयेयुः।
समाधान:
प्रौद्योगिक्या शक्तिः वर्धिता अस्ति। तस्याः उचितप्रयोगाय सत्यं, उत्तरदायित्वं तथा नैतिकविवेकः आवश्यकः अस्ति।
प्रौद्योगिक्या शक्तिः वर्धिता अस्ति। तस्याः उचितप्रयोगाय सत्यं, उत्तरदायित्वं तथा नैतिकविवेकः आवश्यकः अस्ति।
समाधान:
ज्ञानवान् व्यक्ति यदि विनयी भवति तर्हि तस्य ज्ञानस्य वास्तविकं सौन्दर्यं प्रकटते। अहंकारः ज्ञानस्य शोभां नाशयति।
ज्ञानवान् व्यक्ति यदि विनयी भवति तर्हि तस्य ज्ञानस्य वास्तविकं सौन्दर्यं प्रकटते। अहंकारः ज्ञानस्य शोभां नाशयति।
समाधान:
पाठेषु सत्यं, परोपकारः, मित्रता, प्रकृतिप्रेम, साहसं तथा कर्तव्यनिष्ठा इत्यादीनि जीवनमूल्यानि प्रतिपादितानि सन्ति।
पाठेषु सत्यं, परोपकारः, मित्रता, प्रकृतिप्रेम, साहसं तथा कर्तव्यनिष्ठा इत्यादीनि जीवनमूल्यानि प्रतिपादितानि सन्ति।
समाधान:
शेमुषी-पाठ्यक्रमः विद्यार्थिभ्यः सत्यं, सदाचारं, परोपकारं, मित्रतां, प्रकृतिप्रेमं तथा कर्तव्यनिष्ठां शिक्षयति। एते जीवनमूल्याः उत्तमस्य व्यक्तित्वस्य तथा आदर्शसमाजस्य निर्माणे सहायकाः भवन्ति।
शेमुषी-पाठ्यक्रमः विद्यार्थिभ्यः सत्यं, सदाचारं, परोपकारं, मित्रतां, प्रकृतिप्रेमं तथा कर्तव्यनिष्ठां शिक्षयति। एते जीवनमूल्याः उत्तमस्य व्यक्तित्वस्य तथा आदर्शसमाजस्य निर्माणे सहायकाः भवन्ति।
समाधान:
पाठस्य शीर्षकं तस्य मुख्यविषयस्य संकेतं ददाति। शीर्षकं पाठस्य घटनाभिः तथा मुख्यसन्देशेन सह सम्बद्धम् अस्ति।
पाठस्य शीर्षकं तस्य मुख्यविषयस्य संकेतं ददाति। शीर्षकं पाठस्य घटनाभिः तथा मुख्यसन्देशेन सह सम्बद्धम् अस्ति।
समाधान:
पात्राणां चरित्रचित्रणेन तेषां गुणाः, दोषाः तथा विचाराः स्पष्टतया ज्ञायन्ते। तेन पाठस्य सन्देशः अपि सुस्पष्टः भवति।
पात्राणां चरित्रचित्रणेन तेषां गुणाः, दोषाः तथा विचाराः स्पष्टतया ज्ञायन्ते। तेन पाठस्य सन्देशः अपि सुस्पष्टः भवति।
समाधान:
संवादेन पात्राणां विचाराः भावनाः च सरलतया प्रकटन्ते। तेन कथायाः रोचकता तथा प्रभावशीलता वर्धते।
संवादेन पात्राणां विचाराः भावनाः च सरलतया प्रकटन्ते। तेन कथायाः रोचकता तथा प्रभावशीलता वर्धते।
समाधान:
पाठस्य शीर्षकं, घटनाक्रमः, पात्राणां व्यवहारः तथा लेखकस्य सन्देशः अवलोकनीयाः भवन्ति।
पाठस्य शीर्षकं, घटनाक्रमः, पात्राणां व्यवहारः तथा लेखकस्य सन्देशः अवलोकनीयाः भवन्ति।
समाधान:
आदर्शपात्रे सत्यनिष्ठा, साहसम्, कर्तव्यपरायणता, विनयः तथा परोपकारभावना इत्यादयः गुणाः भवन्ति।
आदर्शपात्रे सत्यनिष्ठा, साहसम्, कर्तव्यपरायणता, विनयः तथा परोपकारभावना इत्यादयः गुणाः भवन्ति।
समाधान:
घटनाभिः विद्यार्थी जीवनमूल्यानि, कर्तव्यबोधं तथा उचितव्यवहारं ज्ञातुं शक्नुवन्ति।
घटनाभिः विद्यार्थी जीवनमूल्यानि, कर्तव्यबोधं तथा उचितव्यवहारं ज्ञातुं शक्नुवन्ति।
समाधान:
नीतिकथाभिः मनोरञ्जनेन सह नैतिकमूल्यानां शिक्षा अपि प्राप्यते। अतः तासां शैक्षिकमहत्त्वं वर्तते।
नीतिकथाभिः मनोरञ्जनेन सह नैतिकमूल्यानां शिक्षा अपि प्राप्यते। अतः तासां शैक्षिकमहत्त्वं वर्तते।
समाधान:
पाठेषु वर्णितानि सत्यं, सहयोगः, परोपकारः तथा कर्तव्यनिष्ठा इत्यादीनि मूल्याः अद्यापि मानवजीवने आवश्यकाः सन्ति।
पाठेषु वर्णितानि सत्यं, सहयोगः, परोपकारः तथा कर्तव्यनिष्ठा इत्यादीनि मूल्याः अद्यापि मानवजीवने आवश्यकाः सन्ति।
समाधान:
क्रमशः परिवर्तमानाः घटनाः पाठकं आगामीघटनां ज्ञातुं उत्सुकं कुर्वन्ति। तेन पाठस्य रोचकता वर्धते।
क्रमशः परिवर्तमानाः घटनाः पाठकं आगामीघटनां ज्ञातुं उत्सुकं कुर्वन्ति। तेन पाठस्य रोचकता वर्धते।
समाधान:
लेखकः पात्राणां संवादैः, घटनाभिः तथा उदाहरणैः सामाजिकसमस्यायाः स्वरूपं पाठकस्य सम्मुखे स्थापयति।
लेखकः पात्राणां संवादैः, घटनाभिः तथा उदाहरणैः सामाजिकसमस्यायाः स्वरूपं पाठकस्य सम्मुखे स्थापयति।
समाधान:
हास्येन पाठः रोचकः भवति तथा गम्भीरविषयः अपि सरलतया पाठकं प्रति प्रस्तुतुं शक्यते।
हास्येन पाठः रोचकः भवति तथा गम्भीरविषयः अपि सरलतया पाठकं प्रति प्रस्तुतुं शक्यते।
समाधान:
प्रकृतेः वर्णनेन वातावरणस्य सौन्दर्यं प्रकटते तथा पाठकस्य मनसि प्रकृतिप्रेमस्य भावना जागरिता भवति।
प्रकृतेः वर्णनेन वातावरणस्य सौन्दर्यं प्रकटते तथा पाठकस्य मनसि प्रकृतिप्रेमस्य भावना जागरिता भवति।
समाधान:
संस्कृतपाठैः विद्यार्थिनः नूतनशब्दान्, वाक्यरचनां, व्याकरणं तथा भाषाप्रयोगं ज्ञातुं शक्नुवन्ति।
संस्कृतपाठैः विद्यार्थिनः नूतनशब्दान्, वाक्यरचनां, व्याकरणं तथा भाषाप्रयोगं ज्ञातुं शक्नुवन्ति।
समाधान:
सुभाषितैः पाठस्य नैतिकसन्देशः प्रभावशालीरूपेण व्यक्तः भवति तथा पाठकः जीवनोपयोगीं शिक्षां प्राप्नोति।
सुभाषितैः पाठस्य नैतिकसन्देशः प्रभावशालीरूपेण व्यक्तः भवति तथा पाठकः जीवनोपयोगीं शिक्षां प्राप्नोति।
समाधान:
संस्कृतभाषा प्राचीनभारतीयज्ञानस्य, साहित्यस्य तथा दर्शनस्य महत्त्वपूर्णं माध्यमम् अस्ति। अतः तस्याः सांस्कृतिकमहत्त्वम् अधिकम् अस्ति।
संस्कृतभाषा प्राचीनभारतीयज्ञानस्य, साहित्यस्य तथा दर्शनस्य महत्त्वपूर्णं माध्यमम् अस्ति। अतः तस्याः सांस्कृतिकमहत्त्वम् अधिकम् अस्ति।
समाधान:
विद्यार्थिनः सत्यं, अनुशासनं, परोपकारं, कर्तव्यनिष्ठां तथा सदाचारं स्वजीवने स्वीकर्तुं प्रेरणां प्राप्नुवन्ति।
विद्यार्थिनः सत्यं, अनुशासनं, परोपकारं, कर्तव्यनिष्ठां तथा सदाचारं स्वजीवने स्वीकर्तुं प्रेरणां प्राप्नुवन्ति।
समाधान:
नूतनं शीर्षकं पाठस्य मुख्यघटना, प्रमुखपात्रं अथवा मुख्यसन्देशम् आधारीकृत्य निर्धारितं करणीयम्।
नूतनं शीर्षकं पाठस्य मुख्यघटना, प्रमुखपात्रं अथवा मुख्यसन्देशम् आधारीकृत्य निर्धारितं करणीयम्।
समाधान:
एकस्याः घटनायाः परिणामः अग्रिमां घटनां प्रभावितं करोति। एवं घटनानां क्रमं निरीक्ष्य कारण-कार्यसम्बन्धः ज्ञायते।
एकस्याः घटनायाः परिणामः अग्रिमां घटनां प्रभावितं करोति। एवं घटनानां क्रमं निरीक्ष्य कारण-कार्यसम्बन्धः ज्ञायते।
समाधान:
निर्णयस्य मूल्याङ्कनं तस्य परिस्थितिं, उद्देश्यं, परिणामं तथा नैतिकदृष्टिं विचार्य करणीयम्।
निर्णयस्य मूल्याङ्कनं तस्य परिस्थितिं, उद्देश्यं, परिणामं तथा नैतिकदृष्टिं विचार्य करणीयम्।
समाधान:
पाठे वर्णितानि सद्गुणानि व्यवहारिकजीवने अपनयित्वा तथा उचितनिर्णयेषु तेषां प्रयोगं कृत्वा पाठस्य शिक्षां प्रयोजयितुं शक्यते।
पाठे वर्णितानि सद्गुणानि व्यवहारिकजीवने अपनयित्वा तथा उचितनिर्णयेषु तेषां प्रयोगं कृत्वा पाठस्य शिक्षां प्रयोजयितुं शक्यते।
समाधान:
सन्धिज्ञानेन संयुक्तशब्दानां निर्माणं तथा तेषां विच्छेदं सरलतया ज्ञातुं शक्यते। तेन संस्कृतवाक्यबोधः सुलभः भवति।
सन्धिज्ञानेन संयुक्तशब्दानां निर्माणं तथा तेषां विच्छेदं सरलतया ज्ञातुं शक्यते। तेन संस्कृतवाक्यबोधः सुलभः भवति।
समाधान:
समासेन अनेकपदानां स्थाने एकः संक्षिप्तः शब्दः प्रयुज्यते। अतः भाषा संक्षिप्ता प्रभावशालिनी च भवति।
समासेन अनेकपदानां स्थाने एकः संक्षिप्तः शब्दः प्रयुज्यते। अतः भाषा संक्षिप्ता प्रभावशालिनी च भवति।
समाधान:
प्रत्ययस्य प्रयोगेन मूलशब्दात् नूतनः शब्दः निर्मीयते तथा तस्य अर्थे अथवा शब्दरूपे परिवर्तनं भवति।
प्रत्ययस्य प्रयोगेन मूलशब्दात् नूतनः शब्दः निर्मीयते तथा तस्य अर्थे अथवा शब्दरूपे परिवर्तनं भवति।
समाधान:
अव्ययशब्दानां रूपं लिङ्ग-वचन-विभक्त्यनुसारं परिवर्तितं न भवति। ते वाक्ये विशेषार्थं प्रकटयन्ति।
अव्ययशब्दानां रूपं लिङ्ग-वचन-विभक्त्यनुसारं परिवर्तितं न भवति। ते वाक्ये विशेषार्थं प्रकटयन्ति।
समाधान:
कारकज्ञानात् वाक्ये पदानां परस्परसम्बन्धः ज्ञायते। तेन वाक्यस्य वास्तविकः अर्थः स्पष्टतया बोध्यते।
कारकज्ञानात् वाक्ये पदानां परस्परसम्बन्धः ज्ञायते। तेन वाक्यस्य वास्तविकः अर्थः स्पष्टतया बोध्यते।
समाधान:
लकारैः क्रियायाः कालः अथवा भावः बोध्यते। तेन क्रियायाः समयः तथा स्वरूपं ज्ञायते।
लकारैः क्रियायाः कालः अथवा भावः बोध्यते। तेन क्रियायाः समयः तथा स्वरूपं ज्ञायते।
समाधान:
वाच्यपरिवर्तनेन कर्तृकर्मयोः सम्बन्धः विभिन्नरूपेण व्यक्तुं शक्यते। तेन वाक्यरचनायां दक्षता वर्धते।
वाच्यपरिवर्तनेन कर्तृकर्मयोः सम्बन्धः विभिन्नरूपेण व्यक्तुं शक्यते। तेन वाक्यरचनायां दक्षता वर्धते।
समाधान:
कः, का, किम्, कुत्र, कदा, कथम्, कुतः इत्यादीनां शब्दानां प्रयोगेन वाक्ये प्रश्नस्य अर्थः व्यक्तः भवति।
कः, का, किम्, कुत्र, कदा, कथम्, कुतः इत्यादीनां शब्दानां प्रयोगेन वाक्ये प्रश्नस्य अर्थः व्यक्तः भवति।
समाधान:
चित्रवर्णने स्थानवाचकाः, क्रियावाचकाः, विशेषणशब्दाः तथा सम्बन्धसूचकशब्दाः अधिकं उपयोगिनः भवन्ति।
चित्रवर्णने स्थानवाचकाः, क्रियावाचकाः, विशेषणशब्दाः तथा सम्बन्धसूचकशब्दाः अधिकं उपयोगिनः भवन्ति।
समाधान:
विभक्तिः, लिङ्गम्, वचनम्, पुरुषः, कालः तथा क्रियापदस्य उचितप्रयोगः आवश्यकाः भवन्ति।
विभक्तिः, लिङ्गम्, वचनम्, पुरुषः, कालः तथा क्रियापदस्य उचितप्रयोगः आवश्यकाः भवन्ति।
समाधान:
विशेषणं विशेष्यस्य गुणं, अवस्था वा विशेषतां बोधयति। विशेषणं विशेष्यस्य लिङ्ग-वचन-विभक्तीनुसारं भवति।
विशेषणं विशेष्यस्य गुणं, अवस्था वा विशेषतां बोधयति। विशेषणं विशेष्यस्य लिङ्ग-वचन-विभक्तीनुसारं भवति।
समाधान:
सर्वनामशब्दैः संज्ञापदस्य पुनः पुनः प्रयोगः परिह्रियते तथा वाक्यं सुबोधं भवति।
सर्वनामशब्दैः संज्ञापदस्य पुनः पुनः प्रयोगः परिह्रियते तथा वाक्यं सुबोधं भवति।
समाधान:
क्रियापदं कर्तुः कार्यं वा अवस्था बोधयति। तद्विना सामान्यतः वाक्यस्य पूर्णः अर्थः स्पष्टः न भवति।
क्रियापदं कर्तुः कार्यं वा अवस्था बोधयति। तद्विना सामान्यतः वाक्यस्य पूर्णः अर्थः स्पष्टः न भवति।
समाधान:
विभक्तिभिः पदानां क्रियया सह सम्बन्धः ज्ञायते तथा वाक्यस्य अर्थः स्पष्टतया बोध्यते।
विभक्तिभिः पदानां क्रियया सह सम्बन्धः ज्ञायते तथा वाक्यस्य अर्थः स्पष्टतया बोध्यते।
समाधान:
सरलवाक्ये एकं मुख्यं क्रियापदं भवति। संयुक्तवाक्ये द्वे वा अधिकानि स्वतन्त्रवाक्यानि संयोजितानि भवन्ति।
सरलवाक्ये एकं मुख्यं क्रियापदं भवति। संयुक्तवाक्ये द्वे वा अधिकानि स्वतन्त्रवाक्यानि संयोजितानि भवन्ति।
समाधान:
वाक्यशुद्धेः अभ्यासेन विद्यार्थिनां व्याकरणज्ञानं, लेखनकौशलं तथा भाषाप्रयोगस्य शुद्धता वर्धते।
वाक्यशुद्धेः अभ्यासेन विद्यार्थिनां व्याकरणज्ञानं, लेखनकौशलं तथा भाषाप्रयोगस्य शुद्धता वर्धते।
समाधान:
शब्दरूपज्ञानेन विभक्त्यनुसारं पदानां उचितरूपं ज्ञायते तथा संस्कृतवाक्यनिर्माणं सुलभं भवति।
शब्दरूपज्ञानेन विभक्त्यनुसारं पदानां उचितरूपं ज्ञायते तथा संस्कृतवाक्यनिर्माणं सुलभं भवति।
समाधान:
धातुरूपज्ञानेन विभिन्नलकारेषु क्रियापदानां उचितरूपं प्रयुज्यते। तेन वाक्यरचना शुद्धा भवति।
धातुरूपज्ञानेन विभिन्नलकारेषु क्रियापदानां उचितरूपं प्रयुज्यते। तेन वाक्यरचना शुद्धा भवति।
समाधान:
मूलभाषायाः भावं सम्यक् ज्ञात्वा एव उचितशब्दैः लक्ष्यभाषायां अर्थं व्यक्तुं शक्यते।
मूलभाषायाः भावं सम्यक् ज्ञात्वा एव उचितशब्दैः लक्ष्यभाषायां अर्थं व्यक्तुं शक्यते।
समाधान:
व्याकरणेन भाषायाः शुद्धप्रयोगः ज्ञायते। अतः व्याकरणं परीक्षायाः सह वास्तविकभाषाज्ञानाय अपि आवश्यकम् अस्ति।
व्याकरणेन भाषायाः शुद्धप्रयोगः ज्ञायते। अतः व्याकरणं परीक्षायाः सह वास्तविकभाषाज्ञानाय अपि आवश्यकम् अस्ति।
समाधान:
विश्वासाभावे सामाजिकसम्बन्धाः दुर्बलाः भवन्ति, सहयोगः न्यूनः भवति तथा समाजे अविश्वासः एवं संघर्षः वर्धते।
विश्वासाभावे सामाजिकसम्बन्धाः दुर्बलाः भवन्ति, सहयोगः न्यूनः भवति तथा समाजे अविश्वासः एवं संघर्षः वर्धते।
समाधान:
केवलप्रतिभया सफलता सुनिश्चितं न भवति। परिश्रमाभावे प्रतिभायाः पूर्णविकासः न भवति।
केवलप्रतिभया सफलता सुनिश्चितं न भवति। परिश्रमाभावे प्रतिभायाः पूर्णविकासः न भवति।
समाधान:
अनुचितकार्यं न करणीयम्। मित्रं प्रेमपूर्वकं उचितमार्गे प्रेरयेत् तथा आवश्यकतायां तस्मात् दूरं भवेत्।
अनुचितकार्यं न करणीयम्। मित्रं प्रेमपूर्वकं उचितमार्गे प्रेरयेत् तथा आवश्यकतायां तस्मात् दूरं भवेत्।
समाधान:
दुरुपयोगेन जलाभावः, पर्यावरणप्रदूषणं, वनक्षयः तथा प्राकृतिकसन्तुलनस्य हानिः सम्भवति।
दुरुपयोगेन जलाभावः, पर्यावरणप्रदूषणं, वनक्षयः तथा प्राकृतिकसन्तुलनस्य हानिः सम्भवति।
समाधान:
नेतृत्वस्य अभावे समूहः दिशाहीनः भवितुम् अर्हति तथा निर्णयेषु विलम्बः एवं अव्यवस्था उत्पद्यते।
नेतृत्वस्य अभावे समूहः दिशाहीनः भवितुम् अर्हति तथा निर्णयेषु विलम्बः एवं अव्यवस्था उत्पद्यते।
समाधान:
अन्यस्य साहाय्यं कृत्वा मनुष्यः उपयोगीकार्यं कृतवान् इति अनुभवं प्राप्नोति। तेन मनसि आत्मसन्तोषः उत्पद्यते।
अन्यस्य साहाय्यं कृत्वा मनुष्यः उपयोगीकार्यं कृतवान् इति अनुभवं प्राप्नोति। तेन मनसि आत्मसन्तोषः उत्पद्यते।
समाधान:
सत्यवादिनः प्रति जनानां विश्वासः भवति। तेन सामाजिकसम्बन्धेषु तथा कार्यक्षेत्रे स्थायी सम्मानः प्राप्तुं शक्यते।
सत्यवादिनः प्रति जनानां विश्वासः भवति। तेन सामाजिकसम्बन्धेषु तथा कार्यक्षेत्रे स्थायी सम्मानः प्राप्तुं शक्यते।
समाधान:
विनयशीलः विद्यार्थी अन्येभ्यः ज्ञानं स्वीकर्तुं तत्परः भवति तथा स्वदोषान् स्वीकार्य सुधारं करोति।
विनयशीलः विद्यार्थी अन्येभ्यः ज्ञानं स्वीकर्तुं तत्परः भवति तथा स्वदोषान् स्वीकार्य सुधारं करोति।
समाधान:
असफलतायाः कारणानि ज्ञात्वा त्रुटीनां सुधारः करणीयः तथा नूतनयोजनया पुनः प्रयासः करणीयः।
असफलतायाः कारणानि ज्ञात्वा त्रुटीनां सुधारः करणीयः तथा नूतनयोजनया पुनः प्रयासः करणीयः।
समाधान:
आधुनिकजीवने अनेकाः आकर्षणानि तथा विचलनानि सन्ति। आत्मसंयमेन मनुष्यः समयं, भावनाः तथा व्यवहारं नियन्त्रितुं शक्नोति।
आधुनिकजीवने अनेकाः आकर्षणानि तथा विचलनानि सन्ति। आत्मसंयमेन मनुष्यः समयं, भावनाः तथा व्यवहारं नियन्त्रितुं शक्नोति।
समाधान:
समाजसेवया विद्यार्थिषु उत्तरदायित्वं, सहयोगभावना, नेतृत्वं तथा करुणा इत्यादयः गुणाः विकसिताः भवन्ति।
समाजसेवया विद्यार्थिषु उत्तरदायित्वं, सहयोगभावना, नेतृत्वं तथा करुणा इत्यादयः गुणाः विकसिताः भवन्ति।
समाधान:
समयस्य अपव्ययेन कार्याणि विलम्बेन भवन्ति तथा लक्ष्यप्राप्तौ बाधा उत्पद्यते।
समयस्य अपव्ययेन कार्याणि विलम्बेन भवन्ति तथा लक्ष्यप्राप्तौ बाधा उत्पद्यते।
समाधान:
सामाजिकमाध्यमेषु असत्यसूचनाः तथा अनुचितसामग्री प्रसारिता भवितुं शक्नोति। अतः सत्यता, मर्यादा तथा उत्तरदायित्वं आवश्यकम्।
सामाजिकमाध्यमेषु असत्यसूचनाः तथा अनुचितसामग्री प्रसारिता भवितुं शक्नोति। अतः सत्यता, मर्यादा तथा उत्तरदायित्वं आवश्यकम्।
समाधान:
ई-पुस्तकानि, डिजिटलशिक्षणसामग्री, संस्कृत-अनुप्रयोगाः तथा ऑनलाइन-अध्ययनद्वारा संस्कृतभाषायाः प्रचारः सम्भवः।
ई-पुस्तकानि, डिजिटलशिक्षणसामग्री, संस्कृत-अनुप्रयोगाः तथा ऑनलाइन-अध्ययनद्वारा संस्कृतभाषायाः प्रचारः सम्भवः।
समाधान:
संस्कृते वेदाः, उपनिषदः, महाकाव्यानि, दर्शनानि तथा विविधं ज्ञानसाहित्यं सुरक्षितं वर्तते। अतः तस्याः योगदानं महत्त्वपूर्णम्।
संस्कृते वेदाः, उपनिषदः, महाकाव्यानि, दर्शनानि तथा विविधं ज्ञानसाहित्यं सुरक्षितं वर्तते। अतः तस्याः योगदानं महत्त्वपूर्णम्।
समाधान:
संस्कृतग्रन्थेषु भारतीयपरम्परा, दर्शनं, नीति तथा संस्कृति वर्णिताः सन्ति। तेषां अध्ययनं सांस्कृतिकबोधं वर्धयति।
संस्कृतग्रन्थेषु भारतीयपरम्परा, दर्शनं, नीति तथा संस्कृति वर्णिताः सन्ति। तेषां अध्ययनं सांस्कृतिकबोधं वर्धयति।
समाधान:
गुरुः शिष्याय ज्ञानं, संस्कारं तथा उचितमार्गदर्शनं ददाति। शिष्यः श्रद्धया गुरोः शिक्षां गृह्णाति।
गुरुः शिष्याय ज्ञानं, संस्कारं तथा उचितमार्गदर्शनं ददाति। शिष्यः श्रद्धया गुरोः शिक्षां गृह्णाति।
समाधान:
न। उचितानुशासनं स्वतन्त्रतां नियन्त्रितुं न, अपितु तस्याः उचितप्रयोगं सुनिश्चितं करोति।
न। उचितानुशासनं स्वतन्त्रतां नियन्त्रितुं न, अपितु तस्याः उचितप्रयोगं सुनिश्चितं करोति।
समाधान:
अधिकारैः सह कर्तव्यपालनम् अपि आवश्यकम्। प्रत्येकस्य अधिकारः अन्यस्य कर्तव्येन सह सम्बद्धः भवति।
अधिकारैः सह कर्तव्यपालनम् अपि आवश्यकम्। प्रत्येकस्य अधिकारः अन्यस्य कर्तव्येन सह सम्बद्धः भवति।
समाधान:
आदर्शविद्यार्थिनः प्रमुखौ गुणौ अनुशासनं तथा परिश्रमः स्तः। एताभ्यां सः अध्ययनक्षेत्रे सफलतां प्राप्नोति।
आदर्शविद्यार्थिनः प्रमुखौ गुणौ अनुशासनं तथा परिश्रमः स्तः। एताभ्यां सः अध्ययनक्षेत्रे सफलतां प्राप्नोति।
समाधान:
यदि मुख्यघटनायां परिवर्तनं क्रियते तर्हि पात्राणां निर्णयाः तथा घटनानां परिणामाः अपि परिवर्तिताः भविष्यन्ति। एतत् कारण-कार्यसम्बन्धेन स्पष्टं भवति।
यदि मुख्यघटनायां परिवर्तनं क्रियते तर्हि पात्राणां निर्णयाः तथा घटनानां परिणामाः अपि परिवर्तिताः भविष्यन्ति। एतत् कारण-कार्यसम्बन्धेन स्पष्टं भवति।
समाधान:
अन्यस्य पात्रस्य स्वभावः तथा निर्णयाः भिन्नाः भवितुम् अर्हन्ति। अतः कथायाः घटनाक्रमः तथा परिणामः परिवर्तितुं शक्नोति।
अन्यस्य पात्रस्य स्वभावः तथा निर्णयाः भिन्नाः भवितुम् अर्हन्ति। अतः कथायाः घटनाक्रमः तथा परिणामः परिवर्तितुं शक्नोति।
समाधान:
पाठस्य प्रमुखशिक्षां संक्षिप्ततया वाक्यरूपेण व्यक्तित्वं पाठस्य मुख्यसन्देशस्य सारं दर्शयति।
पाठस्य प्रमुखशिक्षां संक्षिप्ततया वाक्यरूपेण व्यक्तित्वं पाठस्य मुख्यसन्देशस्य सारं दर्शयति।
समाधान:
लेखकस्य दृष्टिकोणेन घटनानां विशिष्टं मूल्याङ्कनं भवति। तेन पाठकः विषयं गभीरतया अवगन्तुं शक्नोति।
लेखकस्य दृष्टिकोणेन घटनानां विशिष्टं मूल्याङ्कनं भवति। तेन पाठकः विषयं गभीरतया अवगन्तुं शक्नोति।
समाधान:
यदा पात्रस्य सम्मुखे स्वार्थस्य तथा कर्तव्यस्य मध्ये चयनस्य स्थिति उत्पद्यते तदा नैतिकद्वन्द्वः भवति।
यदा पात्रस्य सम्मुखे स्वार्थस्य तथा कर्तव्यस्य मध्ये चयनस्य स्थिति उत्पद्यते तदा नैतिकद्वन्द्वः भवति।
समाधान:
उचितनिर्णयस्य आधारः सत्यं, विवेकः, कर्तव्यबोधः तथा परिणामस्य विचारः भवेत्।
उचितनिर्णयस्य आधारः सत्यं, विवेकः, कर्तव्यबोधः तथा परिणामस्य विचारः भवेत्।
समाधान:
घटनया जनानां विचारेषु, व्यवहारः तथा सामाजिकसम्बन्धेषु यः परिवर्तनः भवति तस्य आधारेण सामाजिकप्रभावः मूल्याङ्कनीयः।
घटनया जनानां विचारेषु, व्यवहारः तथा सामाजिकसम्बन्धेषु यः परिवर्तनः भवति तस्य आधारेण सामाजिकप्रभावः मूल्याङ्कनीयः।
समाधान:
पात्रस्य परिस्थितिं, उद्देश्यं, साधनं तथा परिणामं विचार्य तस्य कार्यस्य उचितानुचितत्वं निर्णययितुं शक्यते।
पात्रस्य परिस्थितिं, उद्देश्यं, साधनं तथा परिणामं विचार्य तस्य कार्यस्य उचितानुचितत्वं निर्णययितुं शक्यते।
समाधान:
पाठे वर्णितं जीवनमूल्यं आधुनिकस्थित्या सह सम्बद्धं कृत्वा वास्तविकजीवनस्य उदाहरणं दातुं शक्यते।
पाठे वर्णितं जीवनमूल्यं आधुनिकस्थित्या सह सम्बद्धं कृत्वा वास्तविकजीवनस्य उदाहरणं दातुं शक्यते।
समाधान:
विद्यार्थी सहपाठिभिः सहयोगं, शिक्षकानां सम्मानं, अनुशासनं तथा सत्यवादितां व्यवहारतः अनुसरन् तत् मूल्यं प्रयोजयितुं शक्नोति।
विद्यार्थी सहपाठिभिः सहयोगं, शिक्षकानां सम्मानं, अनुशासनं तथा सत्यवादितां व्यवहारतः अनुसरन् तत् मूल्यं प्रयोजयितुं शक्नोति।
समाधान:
नायकस्य साहसं, सत्यनिष्ठा तथा कर्तव्यबोधः तस्य निर्णयेषु स्पष्टतया प्रतिबिम्बितः भवति।
नायकस्य साहसं, सत्यनिष्ठा तथा कर्तव्यबोधः तस्य निर्णयेषु स्पष्टतया प्रतिबिम्बितः भवति।
समाधान:
विरोधी विचारधाराणां संघर्षे समस्या अधिका स्पष्टा भवति तथा पात्राणां निर्णयक्षमता परीक्ष्यते।
विरोधी विचारधाराणां संघर्षे समस्या अधिका स्पष्टा भवति तथा पात्राणां निर्णयक्षमता परीक्ष्यते।
समाधान:
लेखकः घटनाभिः, पात्राणां निर्णयैः तथा परिणामैः पाठकं उचितानुचितयोः विचारं कर्तुं प्रेरयति।
लेखकः घटनाभिः, पात्राणां निर्णयैः तथा परिणामैः पाठकं उचितानुचितयोः विचारं कर्तुं प्रेरयति।
समाधान:
संघर्षेण कथायां जिज्ञासा, तनावः तथा घटनानां गतिशीलता वर्धते। अतः कथा अधिका रोचिका भवति।
संघर्षेण कथायां जिज्ञासा, तनावः तथा घटनानां गतिशीलता वर्धते। अतः कथा अधिका रोचिका भवति।
समाधान:
पाठस्य अन्तः सामान्यतः पूर्वघटनानां परिणामं स्पष्टयति तथा मुख्यसन्देशं अधिकं प्रभावशालीरूपेण स्थापितं करोति।
पाठस्य अन्तः सामान्यतः पूर्वघटनानां परिणामं स्पष्टयति तथा मुख्यसन्देशं अधिकं प्रभावशालीरूपेण स्थापितं करोति।
समाधान:
यदि शीर्षकं पाठस्य मुख्यविषयं, घटनां अथवा सन्देशं सम्यक् प्रतिबिम्बयति तर्हि तस्य सार्थकता सिद्धा भवति।
यदि शीर्षकं पाठस्य मुख्यविषयं, घटनां अथवा सन्देशं सम्यक् प्रतिबिम्बयति तर्हि तस्य सार्थकता सिद्धा भवति।
समाधान:
स्वकीयमतं लिखते समय घटनायाः कारणं, परिणामं तथा पाठस्य सन्देशं आधारं कृत्वा स्पष्टतया तर्कः प्रस्तुतव्यः।
स्वकीयमतं लिखते समय घटनायाः कारणं, परिणामं तथा पाठस्य सन्देशं आधारं कृत्वा स्पष्टतया तर्कः प्रस्तुतव्यः।
समाधान:
पात्रस्य आयुः, स्थिति तथा स्वभावानुसारं प्रयुक्ता भाषा तस्य व्यक्तित्वं स्वाभाविकतया प्रकटयति।
पात्रस्य आयुः, स्थिति तथा स्वभावानुसारं प्रयुक्ता भाषा तस्य व्यक्तित्वं स्वाभाविकतया प्रकटयति।
समाधान:
प्रकृतिः मानवजीवनस्य आधारः अस्ति। प्रकृतेः संरक्षणं मानवस्य कर्तव्यं तथा प्रकृतिनाशः मानवजीवनाय हानिकारकः भवति।
प्रकृतिः मानवजीवनस्य आधारः अस्ति। प्रकृतेः संरक्षणं मानवस्य कर्तव्यं तथा प्रकृतिनाशः मानवजीवनाय हानिकारकः भवति।
समाधान:
घटनानां कारणं, पात्राणां निर्णयं तथा परिणामं विचारयित्वा विद्यार्थी स्वकीयमतं निर्मातुं शक्नोति। तेन आलोचनात्मकचिन्तनं विकसितं भवति।
घटनानां कारणं, पात्राणां निर्णयं तथा परिणामं विचारयित्वा विद्यार्थी स्वकीयमतं निर्मातुं शक्नोति। तेन आलोचनात्मकचिन्तनं विकसितं भवति।
समाधान:
संस्कृतपाठेषु प्राचीनभारतीयज्ञानं, नीति, दर्शनं तथा संस्कृतिः सुरक्षितरूपेण उपलब्धा अस्ति। तेषां अध्ययनं परम्परां जीवितां करोति।
संस्कृतपाठेषु प्राचीनभारतीयज्ञानं, नीति, दर्शनं तथा संस्कृतिः सुरक्षितरूपेण उपलब्धा अस्ति। तेषां अध्ययनं परम्परां जीवितां करोति।
समाधान:
विद्यार्थी संस्कृतसंवादं, संस्कृतलेखनं, श्लोकपाठं तथा संस्कृतकार्यक्रमेषु सहभागितां कृत्वा योगदानं दातुं शक्नोति।
विद्यार्थी संस्कृतसंवादं, संस्कृतलेखनं, श्लोकपाठं तथा संस्कृतकार्यक्रमेषु सहभागितां कृत्वा योगदानं दातुं शक्नोति।
समाधान:
संस्कृतस्य शब्दरचना, व्याकरणव्यवस्था तथा धातुप्रणाली सुव्यवस्थिताः सन्ति। अतः तस्याः संरचना वैज्ञानिकरूपेण अध्ययनयोग्या अस्ति।
संस्कृतस्य शब्दरचना, व्याकरणव्यवस्था तथा धातुप्रणाली सुव्यवस्थिताः सन्ति। अतः तस्याः संरचना वैज्ञानिकरूपेण अध्ययनयोग्या अस्ति।
समाधान:
जीवनमूल्यैः विद्यार्थी केवलं ज्ञानी न, अपितु उत्तरदायी, नैतिकः तथा संवेदनशीलः नागरिकः भवति।
जीवनमूल्यैः विद्यार्थी केवलं ज्ञानी न, अपितु उत्तरदायी, नैतिकः तथा संवेदनशीलः नागरिकः भवति।
समाधान:
मित्रतया विश्वासः तथा सहयोगेन सामूहिककार्यस्य भावना वर्धते। तेन समाजस्य विकासः सुचारुरूपेण भवति।
मित्रतया विश्वासः तथा सहयोगेन सामूहिककार्यस्य भावना वर्धते। तेन समाजस्य विकासः सुचारुरूपेण भवति।
समाधान:
विद्यार्थिनः जनजागरूकतां प्रसारयितुं, सुरक्षानियमाः पालितुं तथा आवश्यकसमये सहयोगं कर्तुं शक्नुवन्ति।
विद्यार्थिनः जनजागरूकतां प्रसारयितुं, सुरक्षानियमाः पालितुं तथा आवश्यकसमये सहयोगं कर्तुं शक्नुवन्ति।
समाधान:
वृक्षारोपण-अभियानैः, पोस्टरैः, भाषणैः, सामाजिकमाध्यमैः तथा विद्यालयकार्यक्रमैः पर्यावरणसंरक्षणस्य सन्देशः प्रेषयितुं शक्यते।
वृक्षारोपण-अभियानैः, पोस्टरैः, भाषणैः, सामाजिकमाध्यमैः तथा विद्यालयकार्यक्रमैः पर्यावरणसंरक्षणस्य सन्देशः प्रेषयितुं शक्यते।
समाधान:
अस्य भावः अस्ति यत् समाजे सर्वेषां सुखं, सुरक्षा तथा कल्याणं भवेत्। आधुनिकसमाजे अपि एषा भावना अत्यन्तं प्रासंगिका।
अस्य भावः अस्ति यत् समाजे सर्वेषां सुखं, सुरक्षा तथा कल्याणं भवेत्। आधुनिकसमाजे अपि एषा भावना अत्यन्तं प्रासंगिका।
समाधान:
यदा व्यक्ति केवलं स्वलाभं न चिन्तयित्वा समाजस्य हितं चिन्तयति तदा परस्परविश्वासः तथा एकता वर्धते।
यदा व्यक्ति केवलं स्वलाभं न चिन्तयित्वा समाजस्य हितं चिन्तयति तदा परस्परविश्वासः तथा एकता वर्धते।
समाधान:
कठिनकार्येषु धैर्यं न त्यक्त्वा निरन्तरं प्रयत्नं करणीयम्। धैर्येण कठिनलक्ष्यमपि प्राप्तुं शक्यते।
कठिनकार्येषु धैर्यं न त्यक्त्वा निरन्तरं प्रयत्नं करणीयम्। धैर्येण कठिनलक्ष्यमपि प्राप्तुं शक्यते।
समाधान:
आत्मविश्वासेन विद्यार्थी कठिनकार्येषु अपि प्रयत्नं करोति तथा असफलतायाः भयात् मुक्तः भवति।
आत्मविश्वासेन विद्यार्थी कठिनकार्येषु अपि प्रयत्नं करोति तथा असफलतायाः भयात् मुक्तः भवति।
समाधान:
अत्यधिकभयेन मनुष्यः घबरायते तथा परिस्थितेः शान्तिपूर्वकं मूल्याङ्कनं कर्तुं न शक्नोति। तेन निर्णयः प्रभावितः भवति।
अत्यधिकभयेन मनुष्यः घबरायते तथा परिस्थितेः शान्तिपूर्वकं मूल्याङ्कनं कर्तुं न शक्नोति। तेन निर्णयः प्रभावितः भवति।
समाधान:
प्रतिस्पर्धायां सफलतां प्राप्तुं परिश्रमः आवश्यकः, किन्तु सत्यं तथा नैतिकतां त्यक्त्वा सफलता प्राप्तव्या न।
प्रतिस्पर्धायां सफलतां प्राप्तुं परिश्रमः आवश्यकः, किन्तु सत्यं तथा नैतिकतां त्यक्त्वा सफलता प्राप्तव्या न।
समाधान:
केवलं ज्ञानं पर्याप्तं नास्ति। तस्य उपयोगः यदि समाजहिताय भवति तर्हि ज्ञानस्य वास्तविकं मूल्यं प्रकटते।
केवलं ज्ञानं पर्याप्तं नास्ति। तस्य उपयोगः यदि समाजहिताय भवति तर्हि ज्ञानस्य वास्तविकं मूल्यं प्रकटते।
समाधान:
वास्तविकशिक्षया मनुष्यः ज्ञानवान् भवति तथा अन्येषां प्रति सम्मानं विनयं च धारयति। अतः आधुनिकजीवने अपि अस्य महत्त्वम् अस्ति।
वास्तविकशिक्षया मनुष्यः ज्ञानवान् भवति तथा अन्येषां प्रति सम्मानं विनयं च धारयति। अतः आधुनिकजीवने अपि अस्य महत्त्वम् अस्ति।
समाधान:
संस्कृतसाहित्ये पर्वतानां, नदीनां, वृक्षाणां, पुष्पाणां तथा ऋतूनां सौन्दर्यस्य वर्णनं कृत्वा प्रकृतिप्रेमं व्यक्तं कृतम् अस्ति।
संस्कृतसाहित्ये पर्वतानां, नदीनां, वृक्षाणां, पुष्पाणां तथा ऋतूनां सौन्दर्यस्य वर्णनं कृत्वा प्रकृतिप्रेमं व्यक्तं कृतम् अस्ति।
समाधान:
विद्यार्थिनः सत्यं, अनुशासनं, परस्परसम्मानं, स्वच्छतां तथा सामाजिकसेवां स्वीकृत्य आदर्शसमाजस्य निर्माणे योगदानं दातुं शक्नुवन्ति।
विद्यार्थिनः सत्यं, अनुशासनं, परस्परसम्मानं, स्वच्छतां तथा सामाजिकसेवां स्वीकृत्य आदर्शसमाजस्य निर्माणे योगदानं दातुं शक्नुवन्ति।
समाधान:
संस्कृतस्य अध्ययनं भाषाज्ञानस्य सह अनुशासनं, स्मरणशक्तिं, नैतिकमूल्यबोधं तथा भारतीयसंस्कृतेः ज्ञानं वर्धयति।
संस्कृतस्य अध्ययनं भाषाज्ञानस्य सह अनुशासनं, स्मरणशक्तिं, नैतिकमूल्यबोधं तथा भारतीयसंस्कृतेः ज्ञानं वर्धयति।
समाधान:
शेमुषी-पाठ्यपुस्तकात् सत्यं, परोपकारः, कर्तव्यनिष्ठा, मित्रता, साहसं तथा मानवीयसंवेदनशीलता इत्यादीनि जीवनमूल्यानि प्राप्तुं शक्यन्ते।
शेमुषी-पाठ्यपुस्तकात् सत्यं, परोपकारः, कर्तव्यनिष्ठा, मित्रता, साहसं तथा मानवीयसंवेदनशीलता इत्यादीनि जीवनमूल्यानि प्राप्तुं शक्यन्ते।
समाधान:
शेमुषी-पाठ्यक्रमः विद्यार्थिभ्यः संस्कृतभाषायाः ज्ञानं दत्त्वा तेषु नैतिकमूल्यानि, भारतीयसंस्कृतेः बोधं, तर्कशक्तिं तथा उत्तमचरित्रनिर्माणस्य भावना च विकसितं करोति।
शेमुषी-पाठ्यक्रमः विद्यार्थिभ्यः संस्कृतभाषायाः ज्ञानं दत्त्वा तेषु नैतिकमूल्यानि, भारतीयसंस्कृतेः बोधं, तर्कशक्तिं तथा उत्तमचरित्रनिर्माणस्य भावना च विकसितं करोति।
Class 10 CBSE Sanskrit – शेमुषी भाग-2
प्रश्न 801–900 | 2 अंक प्रत्येक
अध्यायवार महत्वपूर्ण एवं परीक्षा-स्तरीय प्रश्न
समाधान:
कविः पर्यावरणस्य शुद्धतां मानवजीवनस्य सुख-स्वास्थ्ययोः आधाररूपेण प्रतिपादयति। शुद्धं पर्यावरणं जीवनाय अत्यावश्यकम् अस्ति।
कविः पर्यावरणस्य शुद्धतां मानवजीवनस्य सुख-स्वास्थ्ययोः आधाररूपेण प्रतिपादयति। शुद्धं पर्यावरणं जीवनाय अत्यावश्यकम् अस्ति।
समाधान:
औद्योगिकीकरणम्, वाहनानां धूमः, वृक्षच्छेदनम्, प्लास्टिकस्य अत्यधिकप्रयोगः च पर्यावरणप्रदूषणस्य प्रमुखानि कारणानि सन्ति।
औद्योगिकीकरणम्, वाहनानां धूमः, वृक्षच्छेदनम्, प्लास्टिकस्य अत्यधिकप्रयोगः च पर्यावरणप्रदूषणस्य प्रमुखानि कारणानि सन्ति।
समाधान:
वृक्षाः प्राणवायुम् उत्पादयन्ति, वायुम् शुद्धं कुर्वन्ति, फलानि छायां च प्रयच्छन्ति। अतः ते मानवजीवनस्य आधाराः सन्ति।
वृक्षाः प्राणवायुम् उत्पादयन्ति, वायुम् शुद्धं कुर्वन्ति, फलानि छायां च प्रयच्छन्ति। अतः ते मानवजीवनस्य आधाराः सन्ति।
समाधान:
अस्मिन् पाठे शुद्धस्य पर्यावरणस्य आवश्यकता तथा प्रदूषणनिवारणस्य उपायाः वर्णिताः सन्ति। अतः 'शुचिपर्यावरणम्' इति शीर्षकं सार्थकम्।
अस्मिन् पाठे शुद्धस्य पर्यावरणस्य आवश्यकता तथा प्रदूषणनिवारणस्य उपायाः वर्णिताः सन्ति। अतः 'शुचिपर्यावरणम्' इति शीर्षकं सार्थकम्।
समाधान:
छात्राः वृक्षारोपणं, जलसंरक्षणं, स्वच्छतापालनं तथा प्लास्टिकस्य न्यूनप्रयोगं कृत्वा पर्यावरणस्य रक्षणं कर्तुं शक्नुवन्ति।
छात्राः वृक्षारोपणं, जलसंरक्षणं, स्वच्छतापालनं तथा प्लास्टिकस्य न्यूनप्रयोगं कृत्वा पर्यावरणस्य रक्षणं कर्तुं शक्नुवन्ति।
समाधान:
वायुप्रदूषणेन श्वासरोगाः, नेत्ररोगाः तथा अन्याः स्वास्थ्यसमस्याः भवन्ति। पर्यावरणस्य प्राकृतिकसन्तुलनमपि प्रभावितं भवति।
वायुप्रदूषणेन श्वासरोगाः, नेत्ररोगाः तथा अन्याः स्वास्थ्यसमस्याः भवन्ति। पर्यावरणस्य प्राकृतिकसन्तुलनमपि प्रभावितं भवति।
समाधान:
नद्यां सरोवरेषु च अपशिष्टपदार्थानां विसर्जनं न कृत्वा, जलस्य उचितप्रयोगं कृत्वा जलप्रदूषणं निवारयितुं शक्यते।
नद्यां सरोवरेषु च अपशिष्टपदार्थानां विसर्जनं न कृत्वा, जलस्य उचितप्रयोगं कृत्वा जलप्रदूषणं निवारयितुं शक्यते।
समाधान:
पर्यावरणस्य संरक्षणं केवलं शासनस्य न, अपितु प्रत्येकस्य नागरिकस्य उत्तरदायित्वम् अस्ति।
पर्यावरणस्य संरक्षणं केवलं शासनस्य न, अपितु प्रत्येकस्य नागरिकस्य उत्तरदायित्वम् अस्ति।
समाधान:
वृक्षच्छेदनेन वर्षायाः न्यूनता, भूमिक्षरणं, वायुप्रदूषणं तथा तापमानवृद्धिः भवति।
वृक्षच्छेदनेन वर्षायाः न्यूनता, भूमिक्षरणं, वायुप्रदूषणं तथा तापमानवृद्धिः भवति।
समाधान:
स्वच्छपर्यावरणेन मानवः स्वस्थः भवति तथा प्राकृतिकसन्तुलनं सुरक्षितं भवति।
स्वच्छपर्यावरणेन मानवः स्वस्थः भवति तथा प्राकृतिकसन्तुलनं सुरक्षितं भवति।
समाधान:
वृक्षारोपणेन वायुः शुद्धः भवति, तापमानं नियन्त्रितं भवति तथा प्राकृतिकसन्तुलनं सुरक्षितं भवति।
वृक्षारोपणेन वायुः शुद्धः भवति, तापमानं नियन्त्रितं भवति तथा प्राकृतिकसन्तुलनं सुरक्षितं भवति।
समाधान:
पाठस्य मुख्यः सन्देशः अस्ति यत् प्रत्येकः मानवः पर्यावरणस्य रक्षणं कुर्यात् तथा प्रकृत्या सह सन्तुलितं जीवनं यापयेत्।
पाठस्य मुख्यः सन्देशः अस्ति यत् प्रत्येकः मानवः पर्यावरणस्य रक्षणं कुर्यात् तथा प्रकृत्या सह सन्तुलितं जीवनं यापयेत्।
समाधान:
बुद्धिः सर्वदा शारीरिकबलात् श्रेष्ठा भवति। बुद्धिमान् व्यक्ति युक्त्या कठिनकार्यं सरलतया साधयितुं शक्नोति।
बुद्धिः सर्वदा शारीरिकबलात् श्रेष्ठा भवति। बुद्धिमान् व्यक्ति युक्त्या कठिनकार्यं सरलतया साधयितुं शक्नोति।
समाधान:
बुद्धिमती स्त्री स्वबुद्ध्या उचितसमये युक्तिं प्रयुक्तवती। तया सिंहस्य भयात् स्वपरिवारस्य रक्षणं कृतम्।
बुद्धिमती स्त्री स्वबुद्ध्या उचितसमये युक्तिं प्रयुक्तवती। तया सिंहस्य भयात् स्वपरिवारस्य रक्षणं कृतम्।
समाधान:
तस्याः स्वभावे साहसम्, धैर्यम्, चातुर्यं तथा संकटसमये उचितनिर्णयस्य क्षमता प्रकटिता।
तस्याः स्वभावे साहसम्, धैर्यम्, चातुर्यं तथा संकटसमये उचितनिर्णयस्य क्षमता प्रकटिता।
समाधान:
सिंहः शारीरिकबलस्य तथा भयस्य प्रतीकरूपेण प्रस्तुतः अस्ति। परन्तु बुद्धिमत्या स्त्रिया बुद्ध्या तस्य सामना कृतः।
सिंहः शारीरिकबलस्य तथा भयस्य प्रतीकरूपेण प्रस्तुतः अस्ति। परन्तु बुद्धिमत्या स्त्रिया बुद्ध्या तस्य सामना कृतः।
समाधान:
कठिनपरिस्थितौ शारीरिकबलस्य अपेक्षया बुद्धिः अधिकं प्रभावशालिनी भवति। कथायां बुद्धिमत्या स्त्रिया एतत् सिद्धं कृतम्।
कठिनपरिस्थितौ शारीरिकबलस्य अपेक्षया बुद्धिः अधिकं प्रभावशालिनी भवति। कथायां बुद्धिमत्या स्त्रिया एतत् सिद्धं कृतम्।
समाधान:
संकटसमये मनुष्येण धैर्यं न त्यक्त्वा शान्तचित्तेन विचारं कृत्वा उचितोपायः करणीयः।
संकटसमये मनुष्येण धैर्यं न त्यक्त्वा शान्तचित्तेन विचारं कृत्वा उचितोपायः करणीयः।
समाधान:
कथायाः नीतिशिक्षा अस्ति यत् बुद्धिः बलात् श्रेष्ठा अस्ति। संकटे बुद्ध्या कार्यं साधयितव्यम्।
कथायाः नीतिशिक्षा अस्ति यत् बुद्धिः बलात् श्रेष्ठा अस्ति। संकटे बुद्ध्या कार्यं साधयितव्यम्।
समाधान:
यः व्यक्ति उचितसमये उचितनिर्णयं करोति तथा समस्यायाः समाधानं युक्त्या करोति, सः बुद्धिमान् कथ्यते।
यः व्यक्ति उचितसमये उचितनिर्णयं करोति तथा समस्यायाः समाधानं युक्त्या करोति, सः बुद्धिमान् कथ्यते।
समाधान:
शारीरिकबलं सीमितं भवति, किन्तु बुद्ध्या कठिनतमसमस्यायाः समाधानमपि कर्तुं शक्यते।
शारीरिकबलं सीमितं भवति, किन्तु बुद्ध्या कठिनतमसमस्यायाः समाधानमपि कर्तुं शक्यते।
समाधान:
स्त्री बुद्धिमती, साहसिनी, धैर्यवती तथा संकटमोचिनी भवितुं शक्नोति इति सकारात्मकः पक्षः दर्शितः।
स्त्री बुद्धिमती, साहसिनी, धैर्यवती तथा संकटमोचिनी भवितुं शक्नोति इति सकारात्मकः पक्षः दर्शितः।
समाधान:
धैर्येन मनुष्यः भयमपसार्य समस्यायाः समाधानं शान्ततया चिन्तयितुं शक्नोति।
धैर्येन मनुष्यः भयमपसार्य समस्यायाः समाधानं शान्ततया चिन्तयितुं शक्नोति।
समाधान:
कथायां बुद्ध्या बलशालिनः सिंहस्य सामना कृतः। अतः 'बुद्धिर्बलवती सदा' इति शीर्षकं पूर्णतः उपयुक्तम्।
कथायां बुद्ध्या बलशालिनः सिंहस्य सामना कृतः। अतः 'बुद्धिर्बलवती सदा' इति शीर्षकं पूर्णतः उपयुक्तम्।
समाधान:
शिशोः उचितपालनेन तस्य शारीरिकः, मानसिकः तथा नैतिकः विकासः भवति। अतः शिशुलालनं महत्त्वपूर्णम् अस्ति।
शिशोः उचितपालनेन तस्य शारीरिकः, मानसिकः तथा नैतिकः विकासः भवति। अतः शिशुलालनं महत्त्वपूर्णम् अस्ति।
समाधान:
लवकुशौ विनीतौ, शूरौ, बुद्धिमन्तौ, संस्कारयुक्तौ च आस्ताम्। तौ संगीतविद्यायामपि निपुणौ आस्ताम्।
लवकुशौ विनीतौ, शूरौ, बुद्धिमन्तौ, संस्कारयुक्तौ च आस्ताम्। तौ संगीतविद्यायामपि निपुणौ आस्ताम्।
समाधान:
वाल्मीकिः लवकुशयोः स्नेहेन पालनं कृतवान् तथा ताभ्यां शिक्षां, संस्कारान्, शास्त्रज्ञानं च प्रदत्तवान्।
वाल्मीकिः लवकुशयोः स्नेहेन पालनं कृतवान् तथा ताभ्यां शिक्षां, संस्कारान्, शास्त्रज्ञानं च प्रदत्तवान्।
समाधान:
लवकुशौ महर्षिवाल्मीकिना रचितस्य रामायणस्य गायनं मधुरस्वरेण कुर्वतः।
लवकुशौ महर्षिवाल्मीकिना रचितस्य रामायणस्य गायनं मधुरस्वरेण कुर्वतः।
समाधान:
बाल्यावस्थायां प्राप्ता शिक्षा तेषां चरित्रस्य निर्माणं करोति। सा तेषां भविष्यजीवनस्य आधारं भवति।
बाल्यावस्थायां प्राप्ता शिक्षा तेषां चरित्रस्य निर्माणं करोति। सा तेषां भविष्यजीवनस्य आधारं भवति।
समाधान:
लवकुशौ विनयशीलौ, सत्यप्रियौ, साहसिकौ तथा कर्तव्यनिष्ठौ आस्ताम्। एते गुणाः तेषां उत्तमसंस्कारस्य फलम्।
लवकुशौ विनयशीलौ, सत्यप्रियौ, साहसिकौ तथा कर्तव्यनिष्ठौ आस्ताम्। एते गुणाः तेषां उत्तमसंस्कारस्य फलम्।
समाधान:
शिशुपालनस्य दायित्वं मुख्यतः माता-पित्रोः भवति। परिवारः तथा समाजः अपि बालकस्य विकासे सहायकः भवति।
शिशुपालनस्य दायित्वं मुख्यतः माता-पित्रोः भवति। परिवारः तथा समाजः अपि बालकस्य विकासे सहायकः भवति।
समाधान:
ते शूरौ, विनीतौ, विद्वांसौ तथा संस्कारसम्पन्नौ आस्ताम्। अतः तौ प्रशंसनीयौ स्तः।
ते शूरौ, विनीतौ, विद्वांसौ तथा संस्कारसम्पन्नौ आस्ताम्। अतः तौ प्रशंसनीयौ स्तः।
समाधान:
परिवारः बालकाय प्रेम, अनुशासन, नैतिकशिक्षां संस्कारांश्च प्रददाति। एतेन बालकस्य उत्तमचरित्रं निर्मीयते।
परिवारः बालकाय प्रेम, अनुशासन, नैतिकशिक्षां संस्कारांश्च प्रददाति। एतेन बालकस्य उत्तमचरित्रं निर्मीयते।
समाधान:
बालकानां पालनं केवलं स्नेहेन न, अपितु शिक्षया, संस्कारेण अनुशासनेन च करणीयम्।
बालकानां पालनं केवलं स्नेहेन न, अपितु शिक्षया, संस्कारेण अनुशासनेन च करणीयम्।
समाधान:
लवकुशयोः स्वरः मधुरः आसीत् तथा ते भावपूर्णतया रामायणस्य गायनं कुर्वतः। तेन श्रोतारः प्रभाविताः अभवन्।
लवकुशयोः स्वरः मधुरः आसीत् तथा ते भावपूर्णतया रामायणस्य गायनं कुर्वतः। तेन श्रोतारः प्रभाविताः अभवन्।
समाधान:
बालकानां प्रेमपूर्वकं पालनं तथा तेषां सर्वाङ्गीणविकासाय उत्तमशिक्षां संस्कारांश्च दातुं पाठः प्रेरयति।
बालकानां प्रेमपूर्वकं पालनं तथा तेषां सर्वाङ्गीणविकासाय उत्तमशिक्षां संस्कारांश्च दातुं पाठः प्रेरयति।
समाधान:
धेनुः स्वबछयोः समानरूपेण प्रेम करोति तथा तयोः रक्षण-पोषणयोः विशेषं ध्यानं ददाति।
धेनुः स्वबछयोः समानरूपेण प्रेम करोति तथा तयोः रक्षण-पोषणयोः विशेषं ध्यानं ददाति।
समाधान:
जननी स्वसन्तानेषु समानं प्रेम करोति। धेनुरपि स्वबछयोः प्रति मातृवत् वात्सल्यं दर्शयति। अतः शीर्षकं सार्थकम्।
जननी स्वसन्तानेषु समानं प्रेम करोति। धेनुरपि स्वबछयोः प्रति मातृवत् वात्सल्यं दर्शयति। अतः शीर्षकं सार्थकम्।
समाधान:
जननी सर्वेषु सन्तानेषु समानं प्रेम, संरक्षणं तथा स्नेहं प्रदर्शयति। सा भेदभावं न करोति।
जननी सर्वेषु सन्तानेषु समानं प्रेम, संरक्षणं तथा स्नेहं प्रदर्शयति। सा भेदभावं न करोति।
समाधान:
मातृप्रेमं निःस्वार्थं, निष्कपटं, त्यागपूर्णं तथा सर्वदा सन्तानहिताय भवति।
मातृप्रेमं निःस्वार्थं, निष्कपटं, त्यागपूर्णं तथा सर्वदा सन्तानहिताय भवति।
समाधान:
पशवः अपि स्वशिशूनां रक्षणं पोषणं च कुर्वन्ति। ते तेषां दुःखे सुखे च संवेदनशीलाः भवन्ति।
पशवः अपि स्वशिशूनां रक्षणं पोषणं च कुर्वन्ति। ते तेषां दुःखे सुखे च संवेदनशीलाः भवन्ति।
समाधान:
यथा माता स्वसन्तानस्य रक्षणं पोषणं च करोति, तथैव धेनुरपि स्वबछयोः रक्षणं प्रेम्णा करोति।
यथा माता स्वसन्तानस्य रक्षणं पोषणं च करोति, तथैव धेनुरपि स्वबछयोः रक्षणं प्रेम्णा करोति।
समाधान:
पाठे माता तथा धेनुः स्वसन्तानेषु निःस्वार्थं प्रेम कुर्वतः इति वात्सल्यस्य आदर्शः प्रस्तुतः।
पाठे माता तथा धेनुः स्वसन्तानेषु निःस्वार्थं प्रेम कुर्वतः इति वात्सल्यस्य आदर्शः प्रस्तुतः।
समाधान:
मातृप्रेमं निःस्वार्थं भवति। माता स्वसन्तानस्य सुखाय स्वस्य सुखमपि त्यक्तुं शक्नोति।
मातृप्रेमं निःस्वार्थं भवति। माता स्वसन्तानस्य सुखाय स्वस्य सुखमपि त्यक्तुं शक्नोति।
समाधान:
पाठः प्रेम, दया, करुणा तथा सर्वेषु समानभावं रक्षितुं शिक्षयति।
पाठः प्रेम, दया, करुणा तथा सर्वेषु समानभावं रक्षितुं शिक्षयति।
समाधान:
जनन्याः कर्तव्यं सन्तानस्य पालनं, पोषणं, संरक्षणं तथा उत्तमसंस्कारप्रदानम् अस्ति।
जनन्याः कर्तव्यं सन्तानस्य पालनं, पोषणं, संरक्षणं तथा उत्तमसंस्कारप्रदानम् अस्ति।
समाधान:
करुणया जीवेषु प्रेमभावना वर्धते। समाजे सहानुभूतेः सौहार्दस्य च विकासः भवति।
करुणया जीवेषु प्रेमभावना वर्धते। समाजे सहानुभूतेः सौहार्दस्य च विकासः भवति।
समाधान:
सर्वेषां प्राणिनां प्रति दया, प्रेम तथा वात्सल्यभावः रक्षणीयः इति पाठस्य मुख्यः सन्देशः।
सर्वेषां प्राणिनां प्रति दया, प्रेम तथा वात्सल्यभावः रक्षणीयः इति पाठस्य मुख्यः सन्देशः।
समाधान:
सुभाषितैः मनुष्यः नैतिकशिक्षां, सदाचारं तथा जीवनस्य उपयोगीनि मूल्यतत्त्वानि ज्ञातुं शक्नोति।
सुभाषितैः मनुष्यः नैतिकशिक्षां, सदाचारं तथा जीवनस्य उपयोगीनि मूल्यतत्त्वानि ज्ञातुं शक्नोति।
समाधान:
सज्जनाः परोपकारिणः, विनीताः, सत्यप्रियाः तथा दयालवः भवन्ति।
सज्जनाः परोपकारिणः, विनीताः, सत्यप्रियाः तथा दयालवः भवन्ति।
समाधान:
विद्या मनुष्यस्य ज्ञानं विवेकं च वर्धयति। सा तं सदाचारिणं तथा विवेकिनं करोति।
विद्या मनुष्यस्य ज्ञानं विवेकं च वर्धयति। सा तं सदाचारिणं तथा विवेकिनं करोति।
समाधान:
परोपकारेण समाजस्य कल्याणं भवति। अन्येषां साहाय्यं करणेन मानवजीवनं सार्थकं भवति।
परोपकारेण समाजस्य कल्याणं भवति। अन्येषां साहाय्यं करणेन मानवजीवनं सार्थकं भवति।
समाधान:
विनयेन मनुष्यः सर्वेषां प्रियः भवति। विनयः ज्ञानस्य सफलतायाः च आधारः अस्ति।
विनयेन मनुष्यः सर्वेषां प्रियः भवति। विनयः ज्ञानस्य सफलतायाः च आधारः अस्ति।
समाधान:
सत्यं मनुष्यस्य चरित्रस्य आधारः अस्ति। सत्यपालनेन विश्वासः सम्मानः च प्राप्यते।
सत्यं मनुष्यस्य चरित्रस्य आधारः अस्ति। सत्यपालनेन विश्वासः सम्मानः च प्राप्यते।
समाधान:
धनं नश्वरं भवति, किन्तु सद्गुणाः मनुष्यस्य चरित्रं दीर्घकालं यावत् सुन्दरं कुर्वन्ति।
धनं नश्वरं भवति, किन्तु सद्गुणाः मनुष्यस्य चरित्रं दीर्घकालं यावत् सुन्दरं कुर्वन्ति।
समाधान:
दुर्जनः स्वार्थी, ईर्ष्यालुः तथा परपीडकः भवितुं शक्नोति। सः प्रायः अन्येषां हितं न चिन्तयति।
दुर्जनः स्वार्थी, ईर्ष्यालुः तथा परपीडकः भवितुं शक्नोति। सः प्रायः अन्येषां हितं न चिन्तयति।
समाधान:
सज्जनः विपत्तौ धैर्यं न त्यजति। सः विवेकपूर्वकं समस्यायाः समाधानं करोति तथा अन्येषामपि साहाय्यं करोति।
सज्जनः विपत्तौ धैर्यं न त्यजति। सः विवेकपूर्वकं समस्यायाः समाधानं करोति तथा अन्येषामपि साहाय्यं करोति।
समाधान:
सुभाषितानि छात्रेभ्यः सदाचारस्य, अनुशासनस्य, परोपकारस्य तथा नैतिकमूल्यानां शिक्षा ददति।
सुभाषितानि छात्रेभ्यः सदाचारस्य, अनुशासनस्य, परोपकारस्य तथा नैतिकमूल्यानां शिक्षा ददति।
समाधान:
सच्चरित्रं मनुष्यस्य वास्तविकं धनम् अस्ति। चरित्रवान् व्यक्तिः समाजे सम्मानं विश्वासं च प्राप्नोति।
सच्चरित्रं मनुष्यस्य वास्तविकं धनम् अस्ति। चरित्रवान् व्यक्तिः समाजे सम्मानं विश्वासं च प्राप्नोति।
समाधान:
सत्यं, विनयं, परोपकारं, सदाचारं तथा सद्गुणान् जीवने धारणीयान् इति सुभाषितानां मूलशिक्षा।
सत्यं, विनयं, परोपकारं, सदाचारं तथा सद्गुणान् जीवने धारणीयान् इति सुभाषितानां मूलशिक्षा।
समाधान:
प्रकृतेः शोभा विविधैः वृक्षैः, पुष्पैः, पक्षिभिः, पशुभिः तथा प्राकृतिकसंसाधनैः वर्धते।
प्रकृतेः शोभा विविधैः वृक्षैः, पुष्पैः, पक्षिभिः, पशुभिः तथा प्राकृतिकसंसाधनैः वर्धते।
समाधान:
सौहार्दस्य अर्थः परस्परं प्रेम, मैत्री तथा सहयोगस्य भावना इति।
सौहार्दस्य अर्थः परस्परं प्रेम, मैत्री तथा सहयोगस्य भावना इति।
समाधान:
वृक्षाः प्राणवायुम् ददति, जीवाः वृक्षान् आश्रयन्ते, पक्षिणः बीजानि प्रसारयन्ति। एवं सर्वे परस्परं निर्भराः सन्ति।
वृक्षाः प्राणवायुम् ददति, जीवाः वृक्षान् आश्रयन्ते, पक्षिणः बीजानि प्रसारयन्ति। एवं सर्वे परस्परं निर्भराः सन्ति।
समाधान:
मनुष्यः प्रकृतेः संसाधनानाम् आश्रितः अस्ति। अतः प्रकृतेः संरक्षणं तस्य महत्त्वपूर्णं कर्तव्यम्।
मनुष्यः प्रकृतेः संसाधनानाम् आश्रितः अस्ति। अतः प्रकृतेः संरक्षणं तस्य महत्त्वपूर्णं कर्तव्यम्।
समाधान:
प्रकृतिः मानवजीवनस्य आधारः अस्ति। तस्याः संरक्षणेन जलम्, वायुः, वनानि तथा जैवविविधता सुरक्षिताः भवन्ति।
प्रकृतिः मानवजीवनस्य आधारः अस्ति। तस्याः संरक्षणेन जलम्, वायुः, वनानि तथा जैवविविधता सुरक्षिताः भवन्ति।
समाधान:
सर्वेषां प्राणिनां प्रति दयां, अहिंसां, सहकारं तथा प्रेमभावनां धारयित्वा सौहार्दं स्थापयितुं शक्यते।
सर्वेषां प्राणिनां प्रति दयां, अहिंसां, सहकारं तथा प्रेमभावनां धारयित्वा सौहार्दं स्थापयितुं शक्यते।
समाधान:
वृक्षारोपणेन, वनसंरक्षणेन, प्रदूषणनिवारणेन तथा प्राकृतिकसंसाधनानां संयमितप्रयोगेन सन्तुलनं रक्षितुं शक्यते।
वृक्षारोपणेन, वनसंरक्षणेन, प्रदूषणनिवारणेन तथा प्राकृतिकसंसाधनानां संयमितप्रयोगेन सन्तुलनं रक्षितुं शक्यते।
समाधान:
प्रकृतिः मानवाय जलं, वायुम्, अन्नं, औषधीनि, वनानि तथा जीवनोपयोगीनि वस्तूनि ददाति।
प्रकृतिः मानवाय जलं, वायुम्, अन्नं, औषधीनि, वनानि तथा जीवनोपयोगीनि वस्तूनि ददाति।
समाधान:
प्राकृतिकसंसाधनानां संरक्षणं, प्रदूषणस्य निवारणं तथा जीवमात्रे दयाभावं धारयित्वा प्रकृत्या सह सौहार्दं सम्भवति।
प्राकृतिकसंसाधनानां संरक्षणं, प्रदूषणस्य निवारणं तथा जीवमात्रे दयाभावं धारयित्वा प्रकृत्या सह सौहार्दं सम्भवति।
समाधान:
वृक्षैः हरितिमा, छाया, पुष्पाणि तथा फलानि प्राप्यन्ते। एतेन प्रकृतेः सौन्दर्यं वर्धते।
वृक्षैः हरितिमा, छाया, पुष्पाणि तथा फलानि प्राप्यन्ते। एतेन प्रकृतेः सौन्दर्यं वर्धते।
समाधान:
प्रकृतिविनाशेन प्रदूषणं, तापमानवृद्धिः, जलसंकटं तथा जैवविविधतायाः ह्रासः भवति।
प्रकृतिविनाशेन प्रदूषणं, तापमानवृद्धिः, जलसंकटं तथा जैवविविधतायाः ह्रासः भवति।
समाधान:
प्रकृत्या सह सौहार्दपूर्णं जीवनं यापनीयम् तथा प्रकृतिसम्पदः संरक्षणं सर्वैः करणीयम्।
प्रकृत्या सह सौहार्दपूर्णं जीवनं यापनीयम् तथा प्रकृतिसम्पदः संरक्षणं सर्वैः करणीयम्।
समाधान:
पाठे एकः असामान्यः साक्षी घटनायाः सत्यं प्रकाशयति। अतः 'विचित्रः साक्षी' इति शीर्षकं सार्थकम्।
पाठे एकः असामान्यः साक्षी घटनायाः सत्यं प्रकाशयति। अतः 'विचित्रः साक्षी' इति शीर्षकं सार्थकम्।
समाधान:
साक्षी घटनायाः सत्यं न्यायालयस्य समक्षं स्थापयति। तेन न्यायनिर्णये सहायता भवति।
साक्षी घटनायाः सत्यं न्यायालयस्य समक्षं स्थापयति। तेन न्यायनिर्णये सहायता भवति।
समाधान:
साक्षी स्वदृष्टघटनां सत्यरूपेण कथयति। तेन अपराधस्य वास्तविकतायाः ज्ञानं भवति।
साक्षी स्वदृष्टघटनां सत्यरूपेण कथयति। तेन अपराधस्य वास्तविकतायाः ज्ञानं भवति।
समाधान:
पाठे सत्यस्य अन्वेषणं तथा प्रमाणाधारेण न्यायनिर्णयस्य आदर्शः प्रस्तुतः।
पाठे सत्यस्य अन्वेषणं तथा प्रमाणाधारेण न्यायनिर्णयस्य आदर्शः प्रस्तुतः।
समाधान:
घटनाक्रमानुसारं कथालेखने कथा स्पष्टा, क्रमबद्धा तथा बोधगम्या भवति।
घटनाक्रमानुसारं कथालेखने कथा स्पष्टा, क्रमबद्धा तथा बोधगम्या भवति।
समाधान:
न्यायाधीशस्य कर्तव्यं प्रमाणानां परीक्षणं कृत्वा निष्पक्षतया न्यायपूर्णनिर्णयं करणम् अस्ति।
न्यायाधीशस्य कर्तव्यं प्रमाणानां परीक्षणं कृत्वा निष्पक्षतया न्यायपूर्णनिर्णयं करणम् अस्ति।
समाधान:
असत्यसाक्ष्येन निर्दोषः दण्डितः भवितुं शक्नोति तथा वास्तविकः अपराधी मुक्तः भवितुम् अर्हति।
असत्यसाक्ष्येन निर्दोषः दण्डितः भवितुं शक्नोति तथा वास्तविकः अपराधी मुक्तः भवितुम् अर्हति।
समाधान:
प्रमाणं घटनायाः सत्यतां सिद्धं करोति। अतः न्यायनिर्णये प्रमाणस्य विशेषं महत्त्वम् अस्ति।
प्रमाणं घटनायाः सत्यतां सिद्धं करोति। अतः न्यायनिर्णये प्रमाणस्य विशेषं महत्त्वम् अस्ति।
समाधान:
कठिनपरिस्थितौ अपि सत्यं न त्याज्यम्। सत्यस्य अन्ततः विजयः भवति इति शिक्षा प्राप्यते।
कठिनपरिस्थितौ अपि सत्यं न त्याज्यम्। सत्यस्य अन्ततः विजयः भवति इति शिक्षा प्राप्यते।
समाधान:
निष्पक्षतया एव दोषी तथा निर्दोषः उचितरूपेण परिचीयते। अतः न्यायाय निष्पक्षता आवश्यकाः।
निष्पक्षतया एव दोषी तथा निर्दोषः उचितरूपेण परिचीयते। अतः न्यायाय निष्पक्षता आवश्यकाः।
समाधान:
क्रमबद्धघटनाभिः पाठकः कथायाः सम्पूर्णं स्वरूपं सुगमतया अवगन्तुं शक्नोति।
क्रमबद्धघटनाभिः पाठकः कथायाः सम्पूर्णं स्वरूपं सुगमतया अवगन्तुं शक्नोति।
समाधान:
सत्यं प्रमाणं च न्यायस्य आधारौ स्तः। अतः न्यायनिर्णये सत्यस्य तथा प्रमाणस्य महत्त्वं पाठः दर्शयति।
सत्यं प्रमाणं च न्यायस्य आधारौ स्तः। अतः न्यायनिर्णये सत्यस्य तथा प्रमाणस्य महत्त्वं पाठः दर्शयति।
समाधान:
सूक्तयः अल्पशब्दैः गम्भीरं जीवनोपयोगि च ज्ञानं प्रददति। तासु नैतिकशिक्षा निहिता भवति।
सूक्तयः अल्पशब्दैः गम्भीरं जीवनोपयोगि च ज्ञानं प्रददति। तासु नैतिकशिक्षा निहिता भवति।
समाधान:
समयः अमूल्यः अस्ति। गतः समयः पुनः न आगच्छति, अतः समयस्य सदुपयोगः करणीयः।
समयः अमूल्यः अस्ति। गतः समयः पुनः न आगच्छति, अतः समयस्य सदुपयोगः करणीयः।
समाधान:
परिश्रमेण मनुष्यः लक्ष्यं प्राप्तुं शक्नोति। सफलता प्रायः निरन्तरपरिश्रमस्य फलम् भवति।
परिश्रमेण मनुष्यः लक्ष्यं प्राप्तुं शक्नोति। सफलता प्रायः निरन्तरपरिश्रमस्य फलम् भवति।
समाधान:
आलस्येन समयस्य नाशः भवति तथा कार्येषु असफलता भवति। अतः आलस्यं त्याज्यम्।
आलस्येन समयस्य नाशः भवति तथा कार्येषु असफलता भवति। अतः आलस्यं त्याज्यम्।
समाधान:
सच्चा मित्रः सुखदुःखयोः सहायकः भवति तथा विपत्तौ उचितमार्गदर्शनं करोति।
सच्चा मित्रः सुखदुःखयोः सहायकः भवति तथा विपत्तौ उचितमार्गदर्शनं करोति।
समाधान:
सदाचारः मनुष्यस्य चरित्रं निर्माति। सदाचारी व्यक्ति समाजे सम्मानं विश्वासं च प्राप्नोति।
सदाचारः मनुष्यस्य चरित्रं निर्माति। सदाचारी व्यक्ति समाजे सम्मानं विश्वासं च प्राप्नोति।
समाधान:
सूक्तयः छात्रान् परिश्रमाय, समयस्य सदुपयोगाय, सत्याय तथा सदाचाराय प्रेरयन्ति।
सूक्तयः छात्रान् परिश्रमाय, समयस्य सदुपयोगाय, सत्याय तथा सदाचाराय प्रेरयन्ति।
समाधान:
सूक्तयः मनुष्यं उचितजीवनमार्गं दर्शयन्ति तथा कठिनपरिस्थितौ निर्णयं कर्तुं प्रेरणां ददति।
सूक्तयः मनुष्यं उचितजीवनमार्गं दर्शयन्ति तथा कठिनपरिस्थितौ निर्णयं कर्तुं प्रेरणां ददति।
समाधान:
अन्योक्तयः ताः उक्तयः सन्ति यासु कविः अप्रत्यक्षरूपेण अन्यस्य विषये स्वविचारं प्रकटयति।
अन्योक्तयः ताः उक्तयः सन्ति यासु कविः अप्रत्यक्षरूपेण अन्यस्य विषये स्वविचारं प्रकटयति।
समाधान:
अन्योक्तीनां भाषा प्रायः संकेतपूर्णा, व्यङ्ग्यात्मिका तथा गूढार्थबोधिका भवति।
अन्योक्तीनां भाषा प्रायः संकेतपूर्णा, व्यङ्ग्यात्मिका तथा गूढार्थबोधिका भवति।
समाधान:
प्रकृतेः वस्तूनां माध्यमेन कविः मानवीयभावान् गुणदोषांश्च सरलतया अप्रत्यक्षरूपेण दर्शयति।
प्रकृतेः वस्तूनां माध्यमेन कविः मानवीयभावान् गुणदोषांश्च सरलतया अप्रत्यक्षरूपेण दर्शयति।
समाधान:
अन्योक्तयः पाठकाय जीवनस्य नैतिकसत्यं, मानवीयस्वभावं तथा उचिताचरणस्य महत्त्वं बोधयन्ति।
अन्योक्तयः पाठकाय जीवनस्य नैतिकसत्यं, मानवीयस्वभावं तथा उचिताचरणस्य महत्त्वं बोधयन्ति।
समाधान:
व्यङ्ग्येन कविः अप्रत्यक्षरूपेण मानवीयदोषान् प्रकटयति तथा पाठकं चिन्तनाय प्रेरयति।
व्यङ्ग्येन कविः अप्रत्यक्षरूपेण मानवीयदोषान् प्रकटयति तथा पाठकं चिन्तनाय प्रेरयति।
समाधान:
अन्योक्तीनां अध्ययनात् छात्राः गूढार्थबोधनं, नैतिकमूल्यानि तथा काव्यस्य व्यङ्ग्यार्थं ज्ञातुं शक्नुवन्ति।
अन्योक्तीनां अध्ययनात् छात्राः गूढार्थबोधनं, नैतिकमूल्यानि तथा काव्यस्य व्यङ्ग्यार्थं ज्ञातुं शक्नुवन्ति।
समाधान:
कविः पशु-पक्षी-वृक्षादीनां उदाहरणानि प्रयुज्य अप्रत्यक्षरूपेण मानवीयविचारान् भावांश्च प्रकटयति।
कविः पशु-पक्षी-वृक्षादीनां उदाहरणानि प्रयुज्य अप्रत्यक्षरूपेण मानवीयविचारान् भावांश्च प्रकटयति।
समाधान:
अन्योक्तयः मनुष्यं स्वदोषान् ज्ञात्वा सदाचारं, विवेकं तथा उचितजीवनमूल्यानि स्वीकरोति इति प्रेरयन्ति।
अन्योक्तयः मनुष्यं स्वदोषान् ज्ञात्वा सदाचारं, विवेकं तथा उचितजीवनमूल्यानि स्वीकरोति इति प्रेरयन्ति।
नोट:
यह प्रश्न बैंक Class 10 CBSE Sanskrit – शेमुषी भाग-2 के 2 अंक वाले अभ्यास के लिए तैयार किया गया है। प्रश्न 801 से 900 तक क्रमांकित हैं और प्रत्येक प्रश्न के नीचे क्लिक करने पर समाधान दिखाई देगा।
यह प्रश्न बैंक Class 10 CBSE Sanskrit – शेमुषी भाग-2 के 2 अंक वाले अभ्यास के लिए तैयार किया गया है। प्रश्न 801 से 900 तक क्रमांकित हैं और प्रत्येक प्रश्न के नीचे क्लिक करने पर समाधान दिखाई देगा।
Class 10 CBSE Sanskrit – शेमुषी भाग-2
प्रश्न 901–1000 | 2 अंक प्रत्येक
महत्वपूर्ण एवं परीक्षा-स्तरीय प्रश्न | प्रश्न पर क्लिक करके समाधान देखें
समाधान:
शुद्धं पर्यावरणं मानवस्य स्वस्थजीवनस्य आधारः अस्ति। शुद्धवायुः, शुद्धजलम् तथा स्वच्छपरिवेशः स्वास्थ्याय आवश्यकाः सन्ति।
शुद्धं पर्यावरणं मानवस्य स्वस्थजीवनस्य आधारः अस्ति। शुद्धवायुः, शुद्धजलम् तथा स्वच्छपरिवेशः स्वास्थ्याय आवश्यकाः सन्ति।
समाधान:
औद्योगिकीकरणेन, वाहनानां वृद्ध्या, वृक्षच्छेदनेन तथा अपशिष्टपदार्थानां अनुचितप्रयोगेन पर्यावरणप्रदूषणं वर्धितम्।
औद्योगिकीकरणेन, वाहनानां वृद्ध्या, वृक्षच्छेदनेन तथा अपशिष्टपदार्थानां अनुचितप्रयोगेन पर्यावरणप्रदूषणं वर्धितम्।
समाधान:
वृक्षारोपणं करणीयम् तथा वाहनानां धूमस्य नियन्त्रणं करणीयम्। औद्योगिकधूमस्य अपि उचितरीत्या नियन्त्रणं आवश्यकम्।
वृक्षारोपणं करणीयम् तथा वाहनानां धूमस्य नियन्त्रणं करणीयम्। औद्योगिकधूमस्य अपि उचितरीत्या नियन्त्रणं आवश्यकम्।
समाधान:
जलम् सर्वेषां जीविनां जीवनस्य आधारः अस्ति। अतः जलस्य अपव्ययं निवार्य शुद्धजलस्य संरक्षणं करणीयम्।
जलम् सर्वेषां जीविनां जीवनस्य आधारः अस्ति। अतः जलस्य अपव्ययं निवार्य शुद्धजलस्य संरक्षणं करणीयम्।
समाधान:
वृक्षाः प्राणवायुम् उत्पादयन्ति, कार्बनडाइऑक्साइडं गृह्णन्ति, वायुम् शुद्धं कुर्वन्ति तथा तापमानं नियन्त्रयन्ति।
वृक्षाः प्राणवायुम् उत्पादयन्ति, कार्बनडाइऑक्साइडं गृह्णन्ति, वायुम् शुद्धं कुर्वन्ति तथा तापमानं नियन्त्रयन्ति।
समाधान:
ध्वनिप्रदूषणेन मानसिकतनावः, निद्राभङ्गः तथा श्रवणसम्बन्धी समस्याः उत्पद्यन्ते।
ध्वनिप्रदूषणेन मानसिकतनावः, निद्राभङ्गः तथा श्रवणसम्बन्धी समस्याः उत्पद्यन्ते।
समाधान:
प्लास्टिकं शीघ्रं न नश्यति। तस्य अत्यधिकप्रयोगेन भूमिः, जलं तथा पर्यावरणं प्रदूषितं भवति।
प्लास्टिकं शीघ्रं न नश्यति। तस्य अत्यधिकप्रयोगेन भूमिः, जलं तथा पर्यावरणं प्रदूषितं भवति।
समाधान:
पर्यावरणस्य संरक्षणं केवलं शासनस्य कार्यं नास्ति। जनानां सहभागितया स्वच्छता, वृक्षारोपणं तथा प्रदूषणनियन्त्रणं प्रभावीरूपेण भवितुं शक्नोति।
पर्यावरणस्य संरक्षणं केवलं शासनस्य कार्यं नास्ति। जनानां सहभागितया स्वच्छता, वृक्षारोपणं तथा प्रदूषणनियन्त्रणं प्रभावीरूपेण भवितुं शक्नोति।
समाधान:
पाठः छात्रान् स्वच्छतापालनाय, वृक्षारोपणाय, जलसंरक्षणाय तथा पर्यावरणरक्षणाय प्रेरयति।
पाठः छात्रान् स्वच्छतापालनाय, वृक्षारोपणाय, जलसंरक्षणाय तथा पर्यावरणरक्षणाय प्रेरयति।
समाधान:
जलस्य, वनस्य, भूमेः तथा ऊर्जायाः अपव्ययः न करणीयः। संसाधनानां विवेकपूर्णः उपयोगः करणीयः।
जलस्य, वनस्य, भूमेः तथा ऊर्जायाः अपव्ययः न करणीयः। संसाधनानां विवेकपूर्णः उपयोगः करणीयः।
समाधान:
स्वच्छतया अपशिष्टपदार्थानां नियन्त्रणं भवति तथा प्रदूषणं न्यूनं भवति। अतः स्वच्छता पर्यावरणरक्षणस्य महत्त्वपूर्णः भागः अस्ति।
स्वच्छतया अपशिष्टपदार्थानां नियन्त्रणं भवति तथा प्रदूषणं न्यूनं भवति। अतः स्वच्छता पर्यावरणरक्षणस्य महत्त्वपूर्णः भागः अस्ति।
समाधान:
प्रकृतेः संरक्षणं प्रत्येकस्य मानवस्य कर्तव्यम् अस्ति। स्वच्छपर्यावरणेन एव स्वस्थं सुखदं च जीवनं सम्भवति।
प्रकृतेः संरक्षणं प्रत्येकस्य मानवस्य कर्तव्यम् अस्ति। स्वच्छपर्यावरणेन एव स्वस्थं सुखदं च जीवनं सम्भवति।
समाधान:
बुद्धिः शारीरिकबलात् अधिका प्रभावशालिनी भवति। बुद्धिमान् व्यक्ति युक्त्या कठिनकार्यं साधयितुं शक्नोति।
बुद्धिः शारीरिकबलात् अधिका प्रभावशालिनी भवति। बुद्धिमान् व्यक्ति युक्त्या कठिनकार्यं साधयितुं शक्नोति।
समाधान:
संकटसमये भयभीतः न भूत्वा शान्तचित्तेन विचारः करणीयः। युक्तिपूर्वकं समाधानं अन्वेष्टव्यम्।
संकटसमये भयभीतः न भूत्वा शान्तचित्तेन विचारः करणीयः। युक्तिपूर्वकं समाधानं अन्वेष्टव्यम्।
समाधान:
सा संकटस्य समये धैर्यं न त्यक्तवती। स्वबुद्ध्या युक्तिं प्रयुज्य कठिनपरिस्थितेः समाधानं कृतवती।
सा संकटस्य समये धैर्यं न त्यक्तवती। स्वबुद्ध्या युक्तिं प्रयुज्य कठिनपरिस्थितेः समाधानं कृतवती।
समाधान:
शारीरिकबलं सर्वासु समस्यासु उपयोगी न भवति। बुद्ध्या एव परिस्थितेः स्वरूपं ज्ञात्वा उचितः उपायः निर्धारितुं शक्यते।
शारीरिकबलं सर्वासु समस्यासु उपयोगी न भवति। बुद्ध्या एव परिस्थितेः स्वरूपं ज्ञात्वा उचितः उपायः निर्धारितुं शक्यते।
समाधान:
साहसेन मनुष्यः संकटस्य सम्मुखीकरणं करोति। साहसं बुद्ध्या सह संयुक्तं भवति चेत् सफलता प्राप्यते।
साहसेन मनुष्यः संकटस्य सम्मुखीकरणं करोति। साहसं बुद्ध्या सह संयुक्तं भवति चेत् सफलता प्राप्यते।
समाधान:
धैर्येन मनुष्यः भयमपसार्य समस्या-विषये शान्ततया विचारयितुं शक्नोति। तेन उचितनिर्णयः सम्भवति।
धैर्येन मनुष्यः भयमपसार्य समस्या-विषये शान्ततया विचारयितुं शक्नोति। तेन उचितनिर्णयः सम्भवति।
समाधान:
बुद्धिमान् व्यक्तिः विवेकी तथा धैर्यवान् भवति। सः परिस्थित्यानुसारं उचितनिर्णयं करोति।
बुद्धिमान् व्यक्तिः विवेकी तथा धैर्यवान् भवति। सः परिस्थित्यानुसारं उचितनिर्णयं करोति।
समाधान:
कठिनपरिस्थितौ शारीरिकबलस्य स्थानं बुद्ध्या निर्मितया युक्त्या पूरितम्। अतः बुद्धेः श्रेष्ठता स्पष्टा भवति।
कठिनपरिस्थितौ शारीरिकबलस्य स्थानं बुद्ध्या निर्मितया युक्त्या पूरितम्। अतः बुद्धेः श्रेष्ठता स्पष्टा भवति।
समाधान:
पाठे नारी बुद्धिमती, साहसिनी तथा संकटसमये निर्णयक्षमायाः रूपेण प्रस्तुतिता अस्ति।
पाठे नारी बुद्धिमती, साहसिनी तथा संकटसमये निर्णयक्षमायाः रूपेण प्रस्तुतिता अस्ति।
समाधान:
युक्त्या असम्भवमिव दृश्यं कार्यमपि सम्भवं भवति। कथायां बुद्धिमत्या प्रयुक्तया युक्त्या संकटं दूरं कृतम्।
युक्त्या असम्भवमिव दृश्यं कार्यमपि सम्भवं भवति। कथायां बुद्धिमत्या प्रयुक्तया युक्त्या संकटं दूरं कृतम्।
समाधान:
घबराहटेन मनुष्यस्य विचारशक्तिः दुर्बला भवति। तेन उचितनिर्णयः कर्तुं कठिनं भवति।
घबराहटेन मनुष्यस्य विचारशक्तिः दुर्बला भवति। तेन उचितनिर्णयः कर्तुं कठिनं भवति।
समाधान:
संकटे धैर्यं धारयित्वा बुद्धेः सदुपयोगः करणीयः। बुद्धिः शारीरिकबलात् श्रेष्ठा भवति।
संकटे धैर्यं धारयित्वा बुद्धेः सदुपयोगः करणीयः। बुद्धिः शारीरिकबलात् श्रेष्ठा भवति।
समाधान:
लवकुशौ विनीतौ, साहसिकौ, बुद्धिमन्तौ तथा संस्कारसम्पन्नौ आस्ताम्।
लवकुशौ विनीतौ, साहसिकौ, बुद्धिमन्तौ तथा संस्कारसम्पन्नौ आस्ताम्।
समाधान:
वाल्मीकेः आश्रमे लवकुशौ शिक्षां, संस्कारान् तथा शास्त्रज्ञानं प्राप्तवन्तौ। तयोः जीवनं अनुशासितम् आसीत्।
वाल्मीकेः आश्रमे लवकुशौ शिक्षां, संस्कारान् तथा शास्त्रज्ञानं प्राप्तवन्तौ। तयोः जीवनं अनुशासितम् आसीत्।
समाधान:
लवकुशौ रामायणस्य गायने निपुणौ आस्ताम्। संगीतस्य माध्यमेन तौ रामकथां जनानां समक्षं प्रस्तुतवन्तौ।
लवकुशौ रामायणस्य गायने निपुणौ आस्ताम्। संगीतस्य माध्यमेन तौ रामकथां जनानां समक्षं प्रस्तुतवन्तौ।
समाधान:
संस्कारैः बालकानां चरित्रस्य निर्माणं भवति। ते सदाचारिणः, अनुशासिताः तथा उत्तरदायिनः भवन्ति।
संस्कारैः बालकानां चरित्रस्य निर्माणं भवति। ते सदाचारिणः, अनुशासिताः तथा उत्तरदायिनः भवन्ति।
समाधान:
तौ मधुरस्वरेण रामायणस्य गायनं कृतवन्तौ। तयोः ज्ञानं, गायनकला तथा आत्मविश्वासः सर्वान् प्रभावितवान्।
तौ मधुरस्वरेण रामायणस्य गायनं कृतवन्तौ। तयोः ज्ञानं, गायनकला तथा आत्मविश्वासः सर्वान् प्रभावितवान्।
समाधान:
शिक्षा, संस्कारः, अनुशासनम्, प्रेम तथा उचितमार्गदर्शनं बालकस्य सर्वाङ्गीणविकासाय आवश्यकानि सन्ति।
शिक्षा, संस्कारः, अनुशासनम्, प्रेम तथा उचितमार्गदर्शनं बालकस्य सर्वाङ्गीणविकासाय आवश्यकानि सन्ति।
समाधान:
वाल्मीकिः ताभ्यां स्नेहेन व्यवहारं कृतवान् तथा शिक्षया संस्कारेण च तयोः व्यक्तित्वस्य विकासं कृतवान्।
वाल्मीकिः ताभ्यां स्नेहेन व्यवहारं कृतवान् तथा शिक्षया संस्कारेण च तयोः व्यक्तित्वस्य विकासं कृतवान्।
समाधान:
लवकुशौ गुरूणां प्रति सम्मानं दर्शयतः स्म तथा स्वज्ञानस्य गर्वं न कुर्वतः स्म। एतेन तयोः विनयः प्रकटितः।
लवकुशौ गुरूणां प्रति सम्मानं दर्शयतः स्म तथा स्वज्ञानस्य गर्वं न कुर्वतः स्म। एतेन तयोः विनयः प्रकटितः।
समाधान:
उत्तमशिक्षया मनुष्ये ज्ञानस्य सह सद्गुणानामपि विकासः भवति। अतः शिक्षा चरित्रनिर्माणस्य साधनम् अस्ति।
उत्तमशिक्षया मनुष्ये ज्ञानस्य सह सद्गुणानामपि विकासः भवति। अतः शिक्षा चरित्रनिर्माणस्य साधनम् अस्ति।
समाधान:
बालकाय केवलं स्नेहं दत्त्वा पर्याप्तं न भवति। तस्मै अनुशासनं, शिक्षा, संस्कारः तथा उचितमार्गदर्शनमपि देयम्।
बालकाय केवलं स्नेहं दत्त्वा पर्याप्तं न भवति। तस्मै अनुशासनं, शिक्षा, संस्कारः तथा उचितमार्गदर्शनमपि देयम्।
समाधान:
छात्राः अनुशासनं, गुरुसम्मानं, परिश्रमं, विनयं तथा स्वकर्तव्यपालनस्य शिक्षां प्राप्नुवन्ति।
छात्राः अनुशासनं, गुरुसम्मानं, परिश्रमं, विनयं तथा स्वकर्तव्यपालनस्य शिक्षां प्राप्नुवन्ति।
समाधान:
बालकानां उत्तमभविष्याय प्रेमेण सह शिक्षा, संस्कारः तथा अनुशासनमपि आवश्यकम्।
बालकानां उत्तमभविष्याय प्रेमेण सह शिक्षा, संस्कारः तथा अनुशासनमपि आवश्यकम्।
समाधान:
जननी स्वसन्तानस्य सुखाय किमपि प्रतिफलं न अपेक्षते। अतः तस्याः प्रेम निःस्वार्थम् उच्यते।
जननी स्वसन्तानस्य सुखाय किमपि प्रतिफलं न अपेक्षते। अतः तस्याः प्रेम निःस्वार्थम् उच्यते।
समाधान:
धेनुः स्ववत्सयोः पालनं, पोषणं तथा रक्षणं प्रेम्णा करोति। तस्याः व्यवहारः मातृवत् वात्सल्यपूर्णः अस्ति।
धेनुः स्ववत्सयोः पालनं, पोषणं तथा रक्षणं प्रेम्णा करोति। तस्याः व्यवहारः मातृवत् वात्सल्यपूर्णः अस्ति।
समाधान:
मातृवात्सल्यं निःस्वार्थं, निष्कपटं तथा त्यागपूर्णं भवति। माता सन्तानस्य हितमेव चिन्तयति।
मातृवात्सल्यं निःस्वार्थं, निष्कपटं तथा त्यागपूर्णं भवति। माता सन्तानस्य हितमेव चिन्तयति।
समाधान:
पशवः स्वशिशूनां रक्षणं पोषणं च कुर्वन्ति। शिशोः दुःखे ते अपि दुःखिताः भवन्ति।
पशवः स्वशिशूनां रक्षणं पोषणं च कुर्वन्ति। शिशोः दुःखे ते अपि दुःखिताः भवन्ति।
समाधान:
यथा माता स्वसन्तानेषु वात्सल्यं प्रदर्शयति, तथैव धेनुरपि स्ववत्सयोः प्रति प्रेम करोति। अतः नामधेयं उचितम्।
यथा माता स्वसन्तानेषु वात्सल्यं प्रदर्शयति, तथैव धेनुरपि स्ववत्सयोः प्रति प्रेम करोति। अतः नामधेयं उचितम्।
समाधान:
माता सन्तानस्य पालनं, पोषणं तथा संकटे रक्षणं करोति। सा तस्य सुरक्षितजीवनाय सर्वदा प्रयतते।
माता सन्तानस्य पालनं, पोषणं तथा संकटे रक्षणं करोति। सा तस्य सुरक्षितजीवनाय सर्वदा प्रयतते।
समाधान:
माता तथा धेनुः स्वसन्तानस्य दुःखं दृष्ट्वा करुणां दर्शयतः। तयोः व्यवहारात् संवेदनशीलता प्रकटिता।
माता तथा धेनुः स्वसन्तानस्य दुःखं दृष्ट्वा करुणां दर्शयतः। तयोः व्यवहारात् संवेदनशीलता प्रकटिता।
समाधान:
मनुष्यैः पशूनां प्रति दया, करुणा तथा प्रेमभावः रक्षणीयः। तेषां प्रति अनावश्यकहिंसा न करणीया।
मनुष्यैः पशूनां प्रति दया, करुणा तथा प्रेमभावः रक्षणीयः। तेषां प्रति अनावश्यकहिंसा न करणीया।
समाधान:
मातृप्रेमेण बालकस्य भावनात्मकः तथा नैतिकः विकासः भवति। तेन सः समाजस्य उत्तरदायी सदस्यः भवति।
मातृप्रेमेण बालकस्य भावनात्मकः तथा नैतिकः विकासः भवति। तेन सः समाजस्य उत्तरदायी सदस्यः भवति।
समाधान:
वात्सल्यभावेन प्रेम, करुणा, सहानुभूति तथा परस्परसहयोगस्य भावना वर्धते।
वात्सल्यभावेन प्रेम, करुणा, सहानुभूति तथा परस्परसहयोगस्य भावना वर्धते।
समाधान:
प्रत्येकस्य जीवस्य भावनाः सन्ति। अतः सर्वेषु प्राणिषु दया तथा करुणा भवितव्या।
प्रत्येकस्य जीवस्य भावनाः सन्ति। अतः सर्वेषु प्राणिषु दया तथा करुणा भवितव्या।
समाधान:
मातृवात्सल्यं निःस्वार्थं भवति तथा सर्वेषां प्राणिनां प्रति दयाभावः रक्षणीयः इति पाठस्य सन्देशः।
मातृवात्सल्यं निःस्वार्थं भवति तथा सर्वेषां प्राणिनां प्रति दयाभावः रक्षणीयः इति पाठस्य सन्देशः।
समाधान:
सदाचारः मनुष्यस्य चरित्रस्य आधारः अस्ति। सदाचारी व्यक्ति समाजे सम्मानं विश्वासं च प्राप्नोति।
सदाचारः मनुष्यस्य चरित्रस्य आधारः अस्ति। सदाचारी व्यक्ति समाजे सम्मानं विश्वासं च प्राप्नोति।
समाधान:
परोपकारेण अन्येषां दुःखं निवारयितुं शक्यते। तेन समाजस्य कल्याणं तथा मानवतायाः विकासः भवति।
परोपकारेण अन्येषां दुःखं निवारयितुं शक्यते। तेन समाजस्य कल्याणं तथा मानवतायाः विकासः भवति।
समाधान:
विनयेन मनुष्यस्य व्यवहारः मधुरः भवति। विनयशीलः व्यक्ति सर्वेषां प्रियः तथा सम्माननीयः भवति।
विनयेन मनुष्यस्य व्यवहारः मधुरः भवति। विनयशीलः व्यक्ति सर्वेषां प्रियः तथा सम्माननीयः भवति।
समाधान:
विद्या न चोरैः हर्तुं शक्यते, न च तस्याः विभागेन हानिः भवति। सा जीवनपर्यन्तं उपयोगिनी भवति।
विद्या न चोरैः हर्तुं शक्यते, न च तस्याः विभागेन हानिः भवति। सा जीवनपर्यन्तं उपयोगिनी भवति।
समाधान:
सज्जनः दयालुः, विनीतः, परोपकारी तथा सत्यप्रियः भवति। सः अन्येषां हितं चिन्तयति।
सज्जनः दयालुः, विनीतः, परोपकारी तथा सत्यप्रियः भवति। सः अन्येषां हितं चिन्तयति।
समाधान:
दुर्जनसङ्गेन मनुष्यस्य सद्गुणाः नश्यन्ति तथा दुर्व्यसनानि दुर्विचाराश्च वर्धन्ते।
दुर्जनसङ्गेन मनुष्यस्य सद्गुणाः नश्यन्ति तथा दुर्व्यसनानि दुर्विचाराश्च वर्धन्ते।
समाधान:
सत्येन विश्वासः तथा चरित्रस्य दृढता वर्धते। सत्यवादी व्यक्ति समाजे सम्मानं प्राप्नोति।
सत्येन विश्वासः तथा चरित्रस्य दृढता वर्धते। सत्यवादी व्यक्ति समाजे सम्मानं प्राप्नोति।
समाधान:
सद्गुणैः मनुष्यस्य चरित्रं सुदृढं भवति तथा सः समाजे आदरं विश्वासं च प्राप्नोति।
सद्गुणैः मनुष्यस्य चरित्रं सुदृढं भवति तथा सः समाजे आदरं विश्वासं च प्राप्नोति।
समाधान:
सच्चा मित्रः सुखदुःखयोः समानरूपेण सहायकः भवति। सः विपत्तौ उचितमार्गदर्शनं करोति।
सच्चा मित्रः सुखदुःखयोः समानरूपेण सहायकः भवति। सः विपत्तौ उचितमार्गदर्शनं करोति।
समाधान:
निरन्तरपरिश्रमेण लक्ष्यप्राप्तिः सम्भवति। परिश्रमः सफलतायाः प्रमुखः आधारः अस्ति।
निरन्तरपरिश्रमेण लक्ष्यप्राप्तिः सम्भवति। परिश्रमः सफलतायाः प्रमुखः आधारः अस्ति।
समाधान:
सुभाषितानि अल्पशब्दैः गम्भीरजीवनमूल्यानि प्रदर्शयन्ति। अतः तानि उचितजीवनमार्गं दर्शयन्ति।
सुभाषितानि अल्पशब्दैः गम्भीरजीवनमूल्यानि प्रदर्शयन्ति। अतः तानि उचितजीवनमार्गं दर्शयन्ति।
समाधान:
सत्यं, विनयं, परोपकारं, सदाचारं तथा सद्गुणान् जीवनस्य अङ्गरूपेण स्वीकरणीयम्।
सत्यं, विनयं, परोपकारं, सदाचारं तथा सद्गुणान् जीवनस्य अङ्गरूपेण स्वीकरणीयम्।
समाधान:
वृक्षाः पक्षिभ्यः आश्रयं ददति, पक्षिणः बीजानि प्रसारयन्ति। एवं प्रकृतौ परस्परसहयोगः दृश्यते।
वृक्षाः पक्षिभ्यः आश्रयं ददति, पक्षिणः बीजानि प्रसारयन्ति। एवं प्रकृतौ परस्परसहयोगः दृश्यते।
समाधान:
मानवः जलं, वायुम्, अन्नं तथा अनेकानि संसाधनानि प्रकृतेः एव प्राप्नोति। अतः प्रकृतिः जीवनस्य आधारः अस्ति।
मानवः जलं, वायुम्, अन्नं तथा अनेकानि संसाधनानि प्रकृतेः एव प्राप्नोति। अतः प्रकृतिः जीवनस्य आधारः अस्ति।
समाधान:
जैवविविधतया प्राकृतिकसन्तुलनं सुरक्षितं भवति। प्रत्येकस्य जीवस्य पर्यावरणे विशिष्टं महत्त्वम् अस्ति।
जैवविविधतया प्राकृतिकसन्तुलनं सुरक्षितं भवति। प्रत्येकस्य जीवस्य पर्यावरणे विशिष्टं महत्त्वम् अस्ति।
समाधान:
मनुष्येण प्राकृतिकसंसाधनानां संरक्षणं करणीयम्, प्रदूषणं निवारणीयम् तथा वृक्षारोपणं करणीयम्।
मनुष्येण प्राकृतिकसंसाधनानां संरक्षणं करणीयम्, प्रदूषणं निवारणीयम् तथा वृक्षारोपणं करणीयम्।
समाधान:
वनविनाशेन वायुप्रदूषणं, भूमिक्षरणं, तापमानवृद्धिः तथा जैवविविधतायाः ह्रासः भवति।
वनविनाशेन वायुप्रदूषणं, भूमिक्षरणं, तापमानवृद्धिः तथा जैवविविधतायाः ह्रासः भवति।
समाधान:
पशुपक्षिणः पर्यावरणस्य सन्तुलने महत्त्वपूर्णां भूमिकां निर्वहन्ति। अतः तेषां संरक्षणं आवश्यकम्।
पशुपक्षिणः पर्यावरणस्य सन्तुलने महत्त्वपूर्णां भूमिकां निर्वहन्ति। अतः तेषां संरक्षणं आवश्यकम्।
समाधान:
छात्राः वृक्षारोपणं तथा जलसंरक्षणं कर्तुं शक्नुवन्ति। ते स्वपरिवेशं स्वच्छमपि रक्षेयुः।
छात्राः वृक्षारोपणं तथा जलसंरक्षणं कर्तुं शक्नुवन्ति। ते स्वपरिवेशं स्वच्छमपि रक्षेयुः।
समाधान:
प्राकृतिकसन्तुलनस्य भङ्गेन जलवायुपरिवर्तनं, प्रदूषणं तथा अनेकाः पर्यावरणसमस्याः उत्पद्यन्ते।
प्राकृतिकसन्तुलनस्य भङ्गेन जलवायुपरिवर्तनं, प्रदूषणं तथा अनेकाः पर्यावरणसमस्याः उत्पद्यन्ते।
समाधान:
प्रकृतेः विभिन्नेषु अङ्गेषु परस्परसहयोगः तथा सन्तुलनं भवति। एतदेव प्रकृतेः वास्तविकं सौन्दर्यम् अस्ति।
प्रकृतेः विभिन्नेषु अङ्गेषु परस्परसहयोगः तथा सन्तुलनं भवति। एतदेव प्रकृतेः वास्तविकं सौन्दर्यम् अस्ति।
समाधान:
वृक्षाः वायुम् शुद्धं कुर्वन्ति, मृदां रक्षन्ति, छायां ददति तथा अनेकजीवानां निवासस्थानं भवन्ति।
वृक्षाः वायुम् शुद्धं कुर्वन्ति, मृदां रक्षन्ति, छायां ददति तथा अनेकजीवानां निवासस्थानं भवन्ति।
समाधान:
प्रकृतेः संसाधनानां दुरुपयोगः न करणीयः। प्रकृतिसंरक्षणं तथा भावीपीढीनां कृते संसाधनरक्षणं मानवस्य नैतिककर्तव्यम् अस्ति।
प्रकृतेः संसाधनानां दुरुपयोगः न करणीयः। प्रकृतिसंरक्षणं तथा भावीपीढीनां कृते संसाधनरक्षणं मानवस्य नैतिककर्तव्यम् अस्ति।
समाधान:
प्रकृत्या सह सौहार्दं स्थापयित्वा तस्याः संरक्षणं करणीयम्। प्रकृतेः सन्तुलनमेव स्वस्थजीवनस्य आधारः।
प्रकृत्या सह सौहार्दं स्थापयित्वा तस्याः संरक्षणं करणीयम्। प्रकृतेः सन्तुलनमेव स्वस्थजीवनस्य आधारः।
समाधान:
पाठे साक्षी सामान्यजनः न, अपितु असाधारणरूपेण घटनायाः सत्यं प्रकाशयति। अतः शीर्षकं सार्थकम्।
पाठे साक्षी सामान्यजनः न, अपितु असाधारणरूपेण घटनायाः सत्यं प्रकाशयति। अतः शीर्षकं सार्थकम्।
समाधान:
साक्षी घटनासम्बन्धितं सत्यं न्यायालये प्रस्तुतं करोति। तस्य कथनं न्यायनिर्णये सहायकं भवति।
साक्षी घटनासम्बन्धितं सत्यं न्यायालये प्रस्तुतं करोति। तस्य कथनं न्यायनिर्णये सहायकं भवति।
समाधान:
सत्यस्य ज्ञानं विना उचितन्यायः सम्भवः न भवति। अतः न्यायाय सत्यस्य अन्वेषणम् आवश्यकम्।
सत्यस्य ज्ञानं विना उचितन्यायः सम्भवः न भवति। अतः न्यायाय सत्यस्य अन्वेषणम् आवश्यकम्।
समाधान:
निष्पक्षतया न्यायाधीशः प्रमाणानां परीक्षणं कृत्वा दोषिणः निर्दोषस्य च उचितनिर्णयं कर्तुं शक्नोति।
निष्पक्षतया न्यायाधीशः प्रमाणानां परीक्षणं कृत्वा दोषिणः निर्दोषस्य च उचितनिर्णयं कर्तुं शक्नोति।
समाधान:
असत्यसाक्ष्येन निर्दोषः दण्डं प्राप्नुयात् तथा अपराधी मुक्तः भवेत्। तेन न्यायव्यवस्थायाः विश्वासः क्षीयते।
असत्यसाक्ष्येन निर्दोषः दण्डं प्राप्नुयात् तथा अपराधी मुक्तः भवेत्। तेन न्यायव्यवस्थायाः विश्वासः क्षीयते।
समाधान:
प्रमाणेन घटनायाः सत्यता समर्थिता भवति। विश्वसनीयप्रमाणं न्यायनिर्णयस्य आधारः भवति।
प्रमाणेन घटनायाः सत्यता समर्थिता भवति। विश्वसनीयप्रमाणं न्यायनिर्णयस्य आधारः भवति।
समाधान:
न्यायालयस्य प्रमुखं लक्ष्यं सत्यस्य अन्वेषणं कृत्वा निष्पक्षतया न्यायपूर्णनिर्णयं करणम् अस्ति।
न्यायालयस्य प्रमुखं लक्ष्यं सत्यस्य अन्वेषणं कृत्वा निष्पक्षतया न्यायपूर्णनिर्णयं करणम् अस्ति।
समाधान:
सत्यवचनेन घटनायाः वास्तविकस्वरूपं ज्ञायते। न्यायप्राप्त्यै सत्यवचनम् अत्यावश्यकम्।
सत्यवचनेन घटनायाः वास्तविकस्वरूपं ज्ञायते। न्यायप्राप्त्यै सत्यवचनम् अत्यावश्यकम्।
समाधान:
न्यायप्रक्रिया समयं गृह्णाति। अतः सत्यस्य पक्षे धैर्येण स्थित्वा उचितनिर्णयस्य प्रतीक्षा करणीया।
न्यायप्रक्रिया समयं गृह्णाति। अतः सत्यस्य पक्षे धैर्येण स्थित्वा उचितनिर्णयस्य प्रतीक्षा करणीया।
समाधान:
छात्रैः सर्वदा सत्यं वक्तव्यम् तथा असत्यसाक्ष्यं न दातव्यम्। सत्यस्य अन्ततः विजयः भवति।
छात्रैः सर्वदा सत्यं वक्तव्यम् तथा असत्यसाक्ष्यं न दातव्यम्। सत्यस्य अन्ततः विजयः भवति।
समाधान:
निष्पक्षनिर्णयेन, सत्यप्रमाणैः तथा न्यायपूर्णव्यवहारेण न्यायव्यवस्थायां जनानां विश्वासः रक्षितुं शक्यते।
निष्पक्षनिर्णयेन, सत्यप्रमाणैः तथा न्यायपूर्णव्यवहारेण न्यायव्यवस्थायां जनानां विश्वासः रक्षितुं शक्यते।
समाधान:
सत्यं, प्रमाणं तथा निष्पक्षता न्यायस्य आधाराः सन्ति। अतः सर्वैः सत्यस्य पक्षे स्थातव्यम्।
सत्यं, प्रमाणं तथा निष्पक्षता न्यायस्य आधाराः सन्ति। अतः सर्वैः सत्यस्य पक्षे स्थातव्यम्।
समाधान:
सूक्तयः अल्पशब्दैः गम्भीरं जीवनज्ञानं ददति। ताः मनुष्यं उचितमार्गे चलितुं प्रेरयन्ति।
सूक्तयः अल्पशब्दैः गम्भीरं जीवनज्ञानं ददति। ताः मनुष्यं उचितमार्गे चलितुं प्रेरयन्ति।
समाधान:
समयः पुनः न आगच्छति। अतः प्राप्तस्य समयस्य सदुपयोगेन एव मनुष्यः स्वलक्ष्यं प्राप्तुं शक्नोति।
समयः पुनः न आगच्छति। अतः प्राप्तस्य समयस्य सदुपयोगेन एव मनुष्यः स्वलक्ष्यं प्राप्तुं शक्नोति।
समाधान:
लक्ष्यप्राप्त्यै निरन्तरं प्रयत्नः आवश्यकः। परिश्रमस्य अभावे सफलता प्रायः कठिनं भवति।
लक्ष्यप्राप्त्यै निरन्तरं प्रयत्नः आवश्यकः। परिश्रमस्य अभावे सफलता प्रायः कठिनं भवति।
समाधान:
आलस्येन कार्याणि विलम्बितानि भवन्ति तथा समयस्य नाशः भवति। तेन प्रगतेः मार्गः बाधितः भवति।
आलस्येन कार्याणि विलम्बितानि भवन्ति तथा समयस्य नाशः भवति। तेन प्रगतेः मार्गः बाधितः भवति।
समाधान:
विपत्तिकाले मित्रस्य वास्तविकं स्वरूपं ज्ञायते। सच्चा मित्रः कठिनसमये साहाय्यं करोति।
विपत्तिकाले मित्रस्य वास्तविकं स्वरूपं ज्ञायते। सच्चा मित्रः कठिनसमये साहाय्यं करोति।
समाधान:
सदाचारः मनुष्यस्य चरित्रं निर्माति। सदाचारी व्यक्ति समाजे सम्माननीयः भवति।
सदाचारः मनुष्यस्य चरित्रं निर्माति। सदाचारी व्यक्ति समाजे सम्माननीयः भवति।
समाधान:
सूक्तयः छात्रान् समयपालनाय, परिश्रमाय, सदाचाराय तथा आत्मानुशासनाय प्रेरयन्ति।
सूक्तयः छात्रान् समयपालनाय, परिश्रमाय, सदाचाराय तथा आत्मानुशासनाय प्रेरयन्ति।
समाधान:
सूक्तीनां मूलभावः सदाचारः, परिश्रमः, समयस्य सदुपयोगः, सत्यं तथा विवेकपूर्णजीवनम् अस्ति।
सूक्तीनां मूलभावः सदाचारः, परिश्रमः, समयस्य सदुपयोगः, सत्यं तथा विवेकपूर्णजीवनम् अस्ति।
समाधान:
यत्र कविः एकस्य वस्तुनः माध्यमेन अन्यस्य व्यक्ति-वस्तुनः विषये अप्रत्यक्षरूपेण स्वविचारं प्रकटयति सा अन्योक्तिः।
यत्र कविः एकस्य वस्तुनः माध्यमेन अन्यस्य व्यक्ति-वस्तुनः विषये अप्रत्यक्षरूपेण स्वविचारं प्रकटयति सा अन्योक्तिः।
समाधान:
अप्रत्यक्षकथनेन कविः गूढार्थं तथा व्यङ्ग्यार्थं सरलतया प्रभावपूर्णतया च प्रकटयति।
अप्रत्यक्षकथनेन कविः गूढार्थं तथा व्यङ्ग्यार्थं सरलतया प्रभावपूर्णतया च प्रकटयति।
समाधान:
प्रकृतेः वस्तूनां माध्यमेन कविः मानवीयस्वभावस्य गुणदोषान् अप्रत्यक्षरूपेण दर्शयति।
प्रकृतेः वस्तूनां माध्यमेन कविः मानवीयस्वभावस्य गुणदोषान् अप्रत्यक्षरूपेण दर्शयति।
समाधान:
अन्योक्तीनां प्रमुखं वैशिष्ट्यं संकेतपूर्णता तथा व्यङ्ग्यार्थप्रधानता अस्ति। अल्पशब्दैः गूढार्थः प्रकट्यते।
अन्योक्तीनां प्रमुखं वैशिष्ट्यं संकेतपूर्णता तथा व्यङ्ग्यार्थप्रधानता अस्ति। अल्पशब्दैः गूढार्थः प्रकट्यते।
समाधान:
अन्योक्तिषु अर्थः प्रत्यक्षरूपेण न कथ्यते। अतः पाठकः गूढार्थं स्वयं चिन्तयित्वा अवगन्तुं प्रयतते।
अन्योक्तिषु अर्थः प्रत्यक्षरूपेण न कथ्यते। अतः पाठकः गूढार्थं स्वयं चिन्तयित्वा अवगन्तुं प्रयतते।
समाधान:
व्यङ्ग्येन कविः सामाजिकान् तथा मानवीयान् दोषान् अप्रत्यक्षरूपेण प्रकटयितुं शक्नोति। तेन कथनं प्रभावशाली भवति।
व्यङ्ग्येन कविः सामाजिकान् तथा मानवीयान् दोषान् अप्रत्यक्षरूपेण प्रकटयितुं शक्नोति। तेन कथनं प्रभावशाली भवति।
समाधान:
अन्योक्तयः मनुष्यं स्वदोषान् ज्ञातुं तथा सद्गुणान् स्वीकर्तुं प्रेरयन्ति। तासु नैतिकशिक्षा निहिता भवति।
अन्योक्तयः मनुष्यं स्वदोषान् ज्ञातुं तथा सद्गुणान् स्वीकर्तुं प्रेरयन्ति। तासु नैतिकशिक्षा निहिता भवति।
समाधान:
अन्योक्तीनां माध्यमेन कविः जीवनस्य गूढसत्यानि, मानवीयस्वभावं तथा नैतिकमूल्यानि प्रकटयति। पाठः विवेकपूर्णं सदाचारयुक्तं जीवनं यापयितुं प्रेरयति।
अन्योक्तीनां माध्यमेन कविः जीवनस्य गूढसत्यानि, मानवीयस्वभावं तथा नैतिकमूल्यानि प्रकटयति। पाठः विवेकपूर्णं सदाचारयुक्तं जीवनं यापयितुं प्रेरयति।
नोट:
प्रश्न 901 से 1000 तक कुल 100 प्रश्न हैं। प्रत्येक प्रश्न 2 अंक का है। प्रश्न पर क्लिक करने पर उसका समाधान दिखाई देगा।
प्रश्न 901 से 1000 तक कुल 100 प्रश्न हैं। प्रत्येक प्रश्न 2 अंक का है। प्रश्न पर क्लिक करने पर उसका समाधान दिखाई देगा।
